Không phải AI, cũng không phải chiến tranh, điều mà thị trường chứng khoán Mỹ nên lo ngại nhất là Nhật Bản?

Thị trường toàn cầu đang đánh giá thấp một rủi ro tiềm ẩn mang tính hệ thống - Nhật Bản. Khi đồng yên rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ và sức hấp dẫn của tài sản trong nước tăng lên, quỹ lương hưu lớn nhất thế giới đang phải đối mặt với áp lực chính sách, có thể chuyển lượng lớn tài sản về nước. Một khi quá trình này bắt đầu, chứng khoán Mỹ, trái phiếu Mỹ và đồng đô la có thể sẽ cùng lúc chịu áp lực.

Gần đây, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho biết, chính phủ sẽ thúc đẩy Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ Nhật Bản (GPIF) cùng các quỹ lương hưu quốc gia khác tăng đầu tư vào tài sản tài chính trong nước, Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama trước đó cũng đã phát tín hiệu tương tự. Dù GPIF chưa công bố bất kỳ điều chỉnh cơ cấu tài sản chính thức nào, thị trường đã bắt đầu đánh giá những tác động tiềm tàng: Nếu quỹ này chuyển tài sản nước ngoài về nước, lợi suất trái phiếu Mỹ có thể tăng, đồng đô la yếu đi và tài sản rủi ro chịu áp lực.

Hiện tại, giá cả thị trường đối với rủi ro nói trên vẫn khá bình lặng, nhưng một số chỉ báo kỹ thuật đã thể hiện những thay đổi tinh vi, nhà đầu tư không nên chủ quan.

Biến số 1,8 nghìn tỷ USD

GPIF quản lý khoảng 1,8 nghìn tỷ USD, tài sản trong nước và nước ngoài mỗi bên chiếm khoảng một nửa, trong đó tài sản nước ngoài vào khoảng 930 tỷ USD. Những năm gần đây, GPIF đã giảm lượng trái phiếu chính phủ Nhật Bản nắm giữ từ khoảng 770 tỷ USD xuống còn khoảng 515 tỷ USD, trong khi lượng trái phiếu nước ngoài lại tăng từ khoảng 128 tỷ USD lên khoảng 470 tỷ USD.

Sự thay đổi mang tính cơ cấu này đồng nghĩa, chỉ cần tái cơ cấu tài sản ở quy mô nhỏ cũng có thể tạo ra biến động đáng kể trên thị trường toàn cầu. Theo MarketWatch, chuyên gia phân tích Michael Kramer chỉ ra rằng, nếu GPIF chuyển một phần tài sản nước ngoài về nước, nhu cầu đồng yên sẽ tăng mạnh và thị trường trái phiếu Nhật Bản sẽ có thêm lượng nhà đầu tư lớn — mang lại lợi ích cho Nhật Bản nhưng với Mỹ lại là lãi suất cao hơn và đồng USD yếu hơn.

Đồng thời, giao dịch chênh lệch lãi suất đồng yên (tức là vay đồng yên với lãi suất thấp, chuyển sang USD rồi đầu tư vào tài sản Mỹ) nếu bị đóng vị thế quy mô lớn sẽ càng gây áp lực lên các tài sản rủi ro.

Yên và Trái phiếu Nhật: Sức hấp dẫn tài sản trong nước đang hồi phục

Động lực phía sau khả năng tái cơ cấu của GPIF là sự cải thiện cơ bản về tài sản trong nước Nhật Bản. Khi lạm phát Nhật hồi phục, kinh tế tăng trưởng trở lại, cơ hội đầu tư trong nước ngày càng hấp dẫn. Tháng 2 năm nay, chênh lệch lợi suất trái phiếu hai năm Mỹ-Nhật đã thu hẹp xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm 2022.

Cùng lúc đó, tỷ giá yên liên tục giảm mạnh, đồng USD/JPY vượt 163, mức cao nhất kể từ năm 1986. Dưới góc nhìn phân tích kỹ thuật, nếu tỷ giá tăng tiếp, kháng cự tiếp theo sẽ ở gần vùng 176. Theo tờ Financial Times, Fredrik Repton đến từ Neuberger Berman nhận định, nếu GPIF phân bổ thêm vốn cho tài sản trong nước, đây có thể là “phương án cực kỳ khéo léo” để giải quyết vấn đề vĩ mô của Nhật. Tuy nhiên, các tổ chức tài chính trong nước khác cũng cần tham gia, và “quá trình này sẽ kéo dài rất lâu”.

Lợi suất trái phiếu 10 năm Nhật Bản gần đây đã chạm ngưỡng 2,7%, lần đầu tiên trong 30 năm. Chuyên gia của Deutsche Bank, Mallika Sachdeva, trong báo cáo gần đây cũng chỉ ra, chính sách của giới chức Nhật đang có xu hướng chuyển trọng tâm từ kiểm soát tỷ giá sang kiểm soát lợi suất; nếu điều này thành hiện thực sẽ làm đồng yên càng chịu áp lực giảm thêm.

Thị trường chưa định giá đầy đủ, nhưng tín hiệu đã xuất hiện

Hiện nay, thị trường toàn cầu mới phản ứng khá dè dặt với rủi ro vốn từ Nhật trở về nước. Giao dịch hoán đổi chênh lệch tiền tệ USD/JPY kỳ hạn năm năm hiện dao động quanh -30 điểm cơ bản, mức thấp nhất kể từ khi số liệu này bắt đầu thống kê vào năm 2021, cho thấy nhu cầu phòng ngừa rủi ro đồng yên tăng giá vẫn chưa rõ ràng.

Tuy vậy, chính chỉ báo này là một tín hiệu quan trọng để theo dõi liệu dòng vốn có bắt đầu chuyển dịch hay chưa. Lịch sử cho thấy, chỉ số S&P 500 và giao dịch hoán đổi chênh lệch tiền tệ thường đi theo xu hướng đồng thời - mỗi khi nhu cầu phòng hộ tăng mạnh, thị trường chứng khoán Mỹ thường sụt giảm do thanh khoản bị thắt chặt. Một khi kỳ vọng đồng yên tăng giá quay trở lại, nhu cầu phòng hộ USD sẽ tăng theo và tác động thắt chặt thanh khoản càng rõ ràng hơn.

Chứng khoán Nhật Bản: Một mặt trận mới ngoài rủi ro

Đáng chú ý, quá trình tái cơ cấu tài sản tiềm năng của GPIF trong khi đặt áp lực lên thị trường Mỹ lại tạo ra một câu chuyện mới cho thị trường chứng khoán Nhật Bản. Thị trường Nhật hưởng lợi từ các động lực hoàn toàn khác Mỹ: chỉ số Topix có mức tập trung vào công nghệ thấp hơn nhiều so với S&P 500, mức độ tiếp xúc với AI cũng hạn chế, định giá còn chiết khấu hơn 20% so với S&P 500.

Cải cách quản trị doanh nghiệp là yếu tố xúc tác cốt lõi cho chứng khoán Nhật. Dan Rasmussen của Verdad Advisers cho biết, Nhật Bản vẫn còn khoảng 1.000 công ty có giá cổ phiếu thấp hơn giá trị sổ sách, trong nhóm 20% công ty rẻ nhất thì sở hữu chéo chiếm khoảng 40% vốn hóa. Khi tình trạng sở hữu chéo dần được tháo gỡ, lượng lợi nhuận tích lũy lịch sử sẽ được giải phóng và đem lại ảnh hưởng tích cực thực chất lên lợi nhuận doanh nghiệp.

Tuy nhiên, với nhà đầu tư quốc tế, đồng yên suy yếu vẫn là trở ngại lớn nhất - hai năm qua, yên mất giá đã ăn mòn phần lớn lợi nhuận thực sự của vốn ngoại trên thị trường Nhật Bản. Việc phòng hộ tỷ giá cũng như chi phí phòng hộ có thể chịu đựng hay không vẫn là vấn đề cốt lõi mà nhà đầu tư toàn cầu cần giải quyết.