Đếm ngược chuyến bay thử lần thứ 13 của Starship! Chuyến bay then chốt này ảnh hưởng tới tham vọng chinh phục không gian và định giá hàng nghìn tỷ đô la của SpaceX (SPCX.US)

Theo thông tin từ ứng dụng trí tuệ tài chính, sau khi từ bỏ nỗ lực phóng vào tuần trước, SpaceX (SPCX.US) sẽ thử nghiệm một lần nữa chuyến bay thử nghiệm quan trọng của tên lửa Starship khổng lồ vào thứ Năm. Sự kiện này sẽ khiến các nhà đầu tư phải đối mặt trực tiếp với rủi ro đến từ chu kỳ nghiên cứu phát triển đầy biến động của công ty, đồng thời nâng cao sự chú ý cho cột mốc quan trọng này.

Kế hoạch phóng lần này dự kiến diễn ra vào lúc 5 giờ 45 phút chiều giờ địa phương tại cơ sở Starship của SpaceX ở miền nam Texas, Hoa Kỳ. Đây sẽ là chuyến bay thử nghiệm lần thứ hai của phiên bản Starship mới nhất – gọi là phiên bản 3 (V3). Tên lửa lần này sẽ mang các vệ tinh Starlink nâng cấp vào không gian, những vệ tinh này sẽ tái nhập khí quyển và bị đốt cháy trong quá trình thử nghiệm này.

Starship là trọng tâm nhằm thực hiện nhiều mục tiêu đầy tham vọng của CEO SpaceX Elon Musk, bao gồm cả việc triển khai trung tâm dữ liệu lên không gian, mở rộng mạng liên lạc Starlink, và đưa con người lên Mặt Trăng cũng như Sao Hỏa. Tuy nhiên, quá trình phát triển dự án liên tục gặp khó khăn, từng trải qua các sự cố nổ lớn, trục trặc thiết bị và nhiều lần trì hoãn.

Chuyến bay thử nghiệm Starship lần này là lần bay thứ 13 của tên lửa này, cũng là lần bay thử đầu tiên kể từ khi SpaceX hoàn thành đợt IPO lớn nhất lịch sử vào tháng Sáu. Chuyến bay lần thứ 13 dự kiến diễn ra vào thứ Năm tuần trước đã bị hủy tự động ở giây cuối cùng do sự cố đánh lửa động cơ – 33 động cơ Raptor ở đáy tên lửa Super Heavy đã thực hiện quy trình đánh lửa nhưng một số động cơ không khởi động bình thường, hệ thống trên tên lửa lập tức kích hoạt lệnh dừng tự động và tắt toàn bộ động cơ trước khi tên lửa rời bệ phóng.

Mặc dù việc hủy phóng này vốn chỉ là hiện tượng phổ biến trong quá trình phát triển tên lửa lớn, nhưng nó lại diễn ra trong giai đoạn nhạy cảm khi SpaceX mới niêm yết được một tháng và giá cổ phiếu liên tục điều chỉnh, khiến cổ phiếu SpaceX giảm khoảng 3% sau giờ giao dịch vào thứ Năm tuần trước và tiếp tục giảm vào thứ Sáu. Điều này cho thấy một bộ phận nhà đầu tư đang nhạy cảm hơn với các rủi ro vốn tồn tại trong chiến lược phát triển tên lửa của SpaceX – chiến lược bao gồm thử nghiệm thường xuyên, thất bại thường xuyên và cải tiến thông qua các thất bại.

Evan Feinseth, Giám đốc Đầu tư tại Tigress Financial Partners nhận định: “Việc hủy phóng lần này đã nhấn mạnh vào những rủi ro vận hành vẫn tồn tại liên tục trong hoạt động phóng lặp lại và vận hành tái sử dụng Starship, đồng thời cho thấy việc trì hoãn liên tục có thể làm chậm quá trình tăng trưởng doanh thu và cải thiện biên lợi nhuận của công ty.”

Tuy nhiên, cũng có những ý kiến thị trường tỏ ra khá bình thản về sự cố hủy phóng lần trước của Starship. Trước đây, SpaceX cũng áp dụng phương pháp tương tự với dự án tên lửa Falcon 9 – Falcon 9 cũng từng trải qua không ít thất bại trong giai đoạn đầu, nhưng hiện nay đã trở thành tên lửa vận tải có số lần phóng nhiều nhất thế giới. Ông Caleb Henry, Giám đốc nghiên cứu tại công ty tư vấn Quilty Space cho biết: “Sự biến động giá cổ phiếu của SpaceX cho tôi thấy vẫn còn một bộ phận nhà đầu tư trên thị trường thực sự chưa hiểu về ngành vũ trụ.”

Chuyến bay then chốt

Chuyến bay thử nghiệm Starship lần thứ 13 vào thứ Năm không đơn giản chỉ là một lần ‘thử lại’. Vào ngày 22/5 năm nay, chuyến bay thử lần thứ 12 của Starship đánh dấu lần bay đầu tiên của cấu hình Starship V3. Trong quá trình tăng tốc, một động cơ của Super Heavy đã ngừng hoạt động sớm; sau khi tách tầng thành công, tàu Starship cũng mất một động cơ, nhưng vẫn hoàn thành nhiệm vụ chính nhờ các động cơ còn lại. Sau đó, khi Super Heavy thực hiện quá trình đánh lửa trở về, 5 động cơ Raptor không thể khởi động lại như kế hoạch và quá trình đốt cháy trở về kết thúc sớm khiến tầng này rơi xuống biển với vận tốc lớn.

Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) sau đó đã mở cuộc điều tra sự cố. Báo cáo cuối cùng cho rằng thất bại khi tầng Super Heavy trở về khả năng nhất xuất phát từ hai nguyên nhân: Môi trường nhiệt độ cao trong giai đoạn tăng tốc ảnh hưởng đến hệ thống đẩy và cài đặt thông số hệ thống cảnh báo động cơ chưa hợp lý. FAA chấp nhận 4 biện pháp khắc phục do SpaceX đề xuất và đến ngày 13/7 đã đóng kiểm tra, cho phép thử nghiệm lần 13 tiếp tục tiến hành.

Thử nghiệm lần thứ 13 này trước hết cần xác thực các vấn đề bị lộ ra ở chuyến bay lần thứ 12 đã thật sự được giải quyết chưa, bao gồm việc các bộ phận hệ thống đẩy có kiểm soát được sự ảnh hưởng, thông số báo động của động cơ có phát hiện chính xác bất thường và việc đánh lửa trở về có thực hiện đúng kế hoạch hay không.

Tuy nhiên, sự cố hủy phóng vào ngày 16/7 lại khiến bài kiểm tra này trở nên khó khăn hơn. Sau khi hoàn thành vòng khắc phục trước, bộ Super Heavy mới lại tiếp tục lộ ra vấn đề động cơ ngay khi thử nghiệm mặt đất. Musk sau đó cho biết SpaceX sẽ thay thế hai động cơ Raptor và lùi lịch thử nghiệm tiếp theo sang ngày 23/7 giờ địa phương.

Đối với một loại tên lửa vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, việc phát sinh sự cố không phải là chuyện lạ, quan trọng là những vấn đề cùng loại có lặp lại hay không và mỗi chuyến bay có đạt được tiến bộ kiểm chứng trên nền dữ liệu của lần trước hay không. Ý nghĩa thực sự của chuyến bay thử thứ 13 là liệu SpaceX có thể chuyển dữ liệu từ lần thử trước thành cải tiến kỹ thuật hữu hiệu cho lần thử tiếp theo hay không.

Đáng chú ý là ngoài việc kiểm nghiệm hệ thống động lực, chuyến thử nghiệm lần 13 vào thứ Năm còn là thử nghiệm triển khai 20 vệ tinh Starlink V3. Khác với những lần thử trước chủ yếu mang tải trọng mô phỏng, lần này các vệ tinh sẽ thử khai triển pin năng lượng mặt trời, các ăng-ten cũng như truyền thông bằng laser với mạng Starlink hiện tại. Mặc dù chúng sẽ không vào quỹ đạo vận hành dài hạn và dự kiến sẽ tái nhập khí quyển sau khoảng 20 phút được phóng, nhưng Starship bắt đầu chứng minh năng lực vận chuyển và triển khai tải trọng thực sự.

Starlink là mảng kinh doanh tạo tiền mặt quan trọng nhất của SpaceX hiện tại, còn vệ tinh V3 quyết định dung lượng mạng giai đoạn tiếp theo. Bị giới hạn bởi khả năng vận chuyển và khoang chứa, Falcon 9 khó có thể đảm đương việc triển khai hàng loạt vệ tinh V3. Nếu Starship chưa thể đi vào vận hành, việc triển khai mạng lưới lớn vệ tinh Starlink V3 vẫn phải tiếp tục chờ đợi. Ngược lại, khi đưa vào vận hành, SpaceX có thể vận chuyển nhiều vệ tinh hơn trong một nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả mở rộng mạng lưới vệ tinh và mở ra không gian tăng trưởng mới cho Starlink giai đoạn tiếp theo.

Tổng thể, điều mà thị trường vốn thực sự quan tâm đối với lần thử nghiệm thứ 13 không chỉ là kết quả có được gọi là “thành công” hay “thành công một phần”, mà là những vấn đề đã lộ ra có được giải quyết không, Starship có thực sự tiến gần đến sử dụng thực tế qua từng vòng thử nghiệm hay không.

Nếu tên lửa hoàn thành suôn sẻ các bước: triển khai vệ tinh V3, khởi động lại động cơ tàu mẹ, tái nhập và đáp an toàn xuống biển, SpaceX sẽ có được lần kiểm nghiệm cấu hình V3 gần như hoàn chỉnh. Nếu bay lên và triển khai vệ tinh thành công nhưng gặp trục trặc khi quay về, thử nghiệm lần này vẫn rất có giá trị, chứng tỏ Starship dần có năng lực triển khai tải trọng thực tế.

Kịch bản bất lợi sẽ xảy ra khi lỗi khởi động động cơ tái xuất hiện trên bệ phóng, hoặc sự cố hệ thống đẩy từng gặp ở lần thử thứ 12 được lặp lại trong chuyến bay. Điều này có thể cho thấy trục trặc không chỉ giới hạn ở một vài động cơ, SpaceX sẽ cần rà soát lại hệ thống đẩy, môi trường nhiệt, các thuật toán phát hiện cảnh báo hoặc tính nhất quán phần cứng, đồng thời tiến độ các lần thử tiếp theo cũng có thể bị chậm lại.

SpaceX đã dựa vào Falcon 9 thiết lập hệ thống phóng thương mại với tần suất cao nhất thế giới, đồng thời phát triển Starlink thành mạng lưới internet vệ tinh với hàng chục triệu người dùng. Khả năng mở ra không gian tăng trưởng mới trong tương lai phần lớn sẽ phụ thuộc vào thời điểm Starship trưởng thành, thời điểm nào có thể đảm nhận việc triển khai vệ tinh V3, vận chuyển lên Mặt Trăng và xây dựng hạ tầng năng lực tính toán quỹ đạo.