Khoảnh khắc "Lehman" đang đến gần? Đội bán khống lớn tung ra bài viết dài 15.000 từ bóc trần: OpenAI chắc chắn sẽ sụp đổ, thị trường chứng khoán toàn cầu có thể bị thanh lý

OpenAI ngày càng tiến gần tới đợt IPO, trong bối cảnh đó một bài blog dài khoảng 15.000 từ lại một lần nữa khiến tranh cãi về “bong bóng AI” bùng nổ trở lại.

Bình luận gia Ed Zitron—người lâu nay bi quan về AI và có lượng lớn độc giả trong ngành công nghệ—trong bài blog gần đây đã đưa ra nhận định táo bạo nhất từ trước đến nay: bản chất thực sự của “bong bóng AI” chính là “bong bóng OpenAI”; nếu OpenAI cuối cùng thất bại, đây sẽ trở thành “Lehman Brothers” của thời đại AI, không chỉ phá vỡ hoàn toàn logic đầu tư vào AI mà còn có thể dẫn tới việc định giá lại quy mô lớn với các trung tâm dữ liệu, hạ tầng AI cũng như cổ phiếu công nghệ toàn cầu.

Những quan điểm này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới truyền thông tài chính. Theo truyền thông, điểm trọng tâm trong lập luận của Zitron không nằm ở việc AI có giá trị hay không, mà là liệu OpenAI có sở hữu được mô hình kinh doanh đủ sức duy trì cả chu kỳ vốn của ngành AI. Nếu câu trả lời là phủ định, thì toàn bộ hệ thống xoay quanh OpenAI: từ huy động vốn, đầu tư năng lực tính toán cho đến chi tiêu vốn đều có thể phát sinh phản ứng dây chuyền.

Tất nhiên, đây không phải là đồng thuận của toàn thị trường. Gần đây nhiều nhà đầu tư, bao gồm đồng sáng lập Oaktree Capital là Howard Marks, đều cho rằng so với trước đây họ từng nghĩ AI có thể chỉ là bong bóng thì hiện tại họ công nhận giá trị lâu dài của AI trên cương vị nền tảng công nghệ tổng quát (General Purpose Technology), và tin rằng ngành vẫn đang ở giai đoạn đầu của thương mại hóa.

Bong bóng AI, hay chỉ là bong bóng OpenAI?

Khác với các quan điểm “bong bóng AI” thông thường, Zitron đưa ra nhận định gây sốc hơn:

Thứ thực sự đáng lo không phải là cả ngành AI, mà chỉ là một công ty duy nhất.

Theo ông, từ khi ChatGPT của OpenAI ra mắt vào cuối năm 2022, OpenAI thực tế đã trở thành “mỏ neo tín nhiệm” cho cả thời kỳ AI tạo sinh.

Nhà đầu tư sẵn sàng tin rằng: AI sẽ thay đổi thế giới; các trung tâm dữ liệu quy mô cực lớn xứng đáng được xây dựng; nhu cầu GPU sẽ tăng trưởng mạnh và lâu dài; các công ty mô hình cỡ lớn cuối cùng sẽ sinh lời; các startup AI có thể tạo ra nhu cầu đầu cuối đủ lớn.

Nhưng theo Zitron, tất cả những điều đó đều dựa trên tiền đề OpenAI tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ. OpenAI không chỉ định hình làn sóng AI hiện tại mà còn xây dựng logic định giá cho cả chuỗi giá trị AI trên thị trường vốn. Vì vậy, một khi giả định lõi này bị phá vỡ, tác động sẽ vượt xa hơn cả việc chỉ một “kỳ lân” sụp đổ.

Nói cách khác, OpenAI hiện không còn chỉ là một công ty mà đúng hơn là một “tổ chức trọng yếu về hệ thống” cho toàn chu kỳ đầu tư AI.

Tại sao Zitron cho rằng mô hình kinh doanh của OpenAI có lỗ hổng căn bản?

Sự nghi ngờ của Zitron tập trung vào ba khía cạnh chính.

Thứ nhất là chi phí suy luận (Inference) vẫn quá cao.

Khi số lượng người dùng ChatGPT tiếp tục tăng mạnh, mỗi lần người dùng đặt câu hỏi đều đồng nghĩa với chi phí GPU, điện và máy chủ lại tăng. Nếu đông đảo người dùng chủ yếu vẫn ở các gói giá thấp hoặc miễn phí, trong khi doanh thu từ khách hàng doanh nghiệp không đủ bù đắp chi phí, thì càng mở rộng, OpenAI càng lỗ nhiều hơn.

Thứ hai là chi tiêu vốn tăng nhanh hơn nhiều so với dòng tiền cải thiện.

Hiện tại, chi phí lớn nhất của ngành AI đã không còn là đào tạo mô hình mà là tính toán suy luận, mua GPU và xây dựng các trung tâm dữ liệu toàn cầu.

OpenAI cùng các đối tác đang thúc đẩy những khoản đầu tư siêu lớn vào trung tâm dữ liệu—lên tới hàng chục tỉ USD hoặc hơn—mà các dự án kiểu này thường cần nhiều năm mới thu hồi được vốn. Nếu nhu cầu AI tăng trưởng thấp hơn kỳ vọng, nhiều cơ sở hạ tầng có thể rơi vào cảnh sử dụng kém hiệu quả.

Thứ ba là phụ thuộc vào huy động vốn bên ngoài một cách liên tục.

Theo phân tích, Zitron cho rằng OpenAI trong nhiều năm tới vẫn sẽ phải huy động vốn thường xuyên để bù đắp các khoản chi cho nghiên cứu phát triển mô hình, mua năng lực tính toán và xây hạ tầng. Nếu thị trường vốn giảm khẩu vị rủi ro hoặc điều kiện gọi vốn trở nên khắt khe hơn, mô hình kinh doanh của OpenAI sẽ chịu áp lực lớn hơn.

Những nhận định này đến hiện tại đều là ý kiến cá nhân của Zitron và chưa được OpenAI xác nhận, nhưng thực tế đã phản ánh những tranh luận gần đây trên thị trường về tỷ suất hoàn vốn (ROI) của AI.

Tại sao Oracle, CoreWeave và nhà vận hành trung tâm dữ liệu lại trở thành tâm điểm?

So với chính OpenAI, Zitron còn lo ngại hơn về tác động đòn bẩy trong chuỗi ngành.

Hai năm trở lại đây, ngành công nghệ Mỹ bùng nổ chưa từng có về xây dựng trung tâm dữ liệu.

Microsoft, Google, Meta, Amazon cùng các nhà cung cấp đám mây khổng lồ (Hyperscalers) đều tăng mạnh chi tiêu vốn; đồng thời, Oracle, CoreWeave v.v. lại đảm nhận ngày càng nhiều hạng mục xây dựng năng lực AI.

Các dự án này phụ thuộc rất lớn vào: thuê dài hạn, tài trợ dự án, tín dụng tư nhân, trái phiếu doanh nghiệp, chi phí đầu tư quy mô lớn.

Nếu như nhu cầu từ các khách hàng cốt lõi như OpenAI trong tương lai không đạt kỳ vọng, hoặc thị trường tài chính đánh giá lại tỷ suất lợi nhuận của AI, các tài sản trung tâm dữ liệu, hợp đồng thuê cũng như năng lực gọi vốn đều có thể bị ảnh hưởng.

Theo truyền thông, Zitron cho rằng một khi OpenAI gặp cú sốc lớn thì Oracle, CoreWeave—những doanh nghiệp phụ thuộc mạnh vào làn sóng đầu tư hạ tầng AI—cũng dễ bị liên lụy đầu tiên, bởi định giá cao trước đây của họ phần lớn dựa trên kỳ vọng nhu cầu AI sẽ tiếp tục bùng nổ.

Tất nhiên, hiện nay các ông lớn như Microsoft, Meta, Alphabet vẫn tăng đầu tư vốn cho AI và nhấn mạnh rằng đầu tư là vì chiến lược lâu dài, nên thị trường vẫn chưa xuất hiện tín hiệu cắt giảm chi tiêu quy mô lớn.

Anthropic, SoftBank tại sao cũng bị kéo vào thảo luận?

Bên cạnh OpenAI, Zitron còn chỉ đích danh Anthropic.

Lý do được đưa ra là tuy mỗi bên đi theo hướng đi khác nhau, đặc điểm chung là đều liên tục phải “bơm” vốn cực lớn để xây mô hình, mua năng lực tính toán, đồng thời phụ thuộc vào sự hỗ trợ về tính toán và huy động vốn từ các tập đoàn công nghệ lớn. Một khi tốc độ thương mại hóa AI không như kỳ vọng, cả hai đều sẽ chịu áp lực sinh lời.

Đối tượng khác thường được nhắc tới là SoftBank.

Những năm gần đây, SoftBank trở lại mạnh mẽ với làn sóng đầu tư AI, tích cực rót vốn cho các dự án cơ sở hạ tầng, chip và công ty mô hình AI.

Nếu ngành AI điều chỉnh định giá trong tương lai, danh mục tài sản AI khổng lồ của SoftBank tất yếu trở thành tâm điểm chú ý của thị trường. Tuy nhiên, phía SoftBank vẫn kiên định đặt cược vào sự phát triển lâu dài của AI và coi đây là hướng phát triển trọng yếu cho “cuộc cách mạng công nghệ” tiếp theo.

Các thương vụ AI có đang ở trạng thái quá nóng?

Thực tế, tranh luận về việc AI đã vào thời kỳ bong bóng hay chưa ở phố Wall đã kéo dài hơn một năm.

Phe ủng hộ lý thuyết “bong bóng” cho rằng:

• Đầu tư hạ tầng AI tăng tốc vượt xa mức tăng trưởng doanh thu;
• Mô hình kinh doanh sinh lời của các mô hình lớn chưa thực sự được kiểm chứng;
• Chi tiêu vốn cho trung tâm dữ liệu đạt mức kỷ lục mới;
• Định giá thị trường ngày càng dựa vào kỳ vọng tăng trưởng nhiều năm tới.

Phe lạc quan lại cho rằng AI là cuộc cách mạng công nghệ tổng quát giống như Internet hay điện khí hóa, giai đoạn đầu đầu tư thường vượt xa lợi ích ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ tạo ra các mô hình kinh doanh và ngành nghề mới.

Howard Marks gần đây nói rằng ông đã chuyển từ nghi ngờ “AI chỉ là bong bóng” sang tin tưởng giá trị lâu dài của nó. Ông cho rằng khả năng suy luận, hiểu ngữ cảnh và tương tác mà AI hiện đại thể hiện có những điểm độc nhất vô nhị, không thể đơn giản so sánh với các bong bóng đầu cơ lịch sử.

Một số nghiên cứu học thuật cũng đưa ra kết luận trung lập hơn: thị trường AI hiện vừa có tiến bộ kỹ thuật thực chất, vừa tồn tại hiện tượng định giá và đầu tư vốn ở một số khu vực bị quá nhiệt, vì vậy nó giống kiểu “cách mạng công nghệ đồng thời có những bong bóng cục bộ”, chứ không thuần là “cơn sốt đầu cơ”.

Điều thực sự đáng quan tâm không phải OpenAI có sụp đổ hay không

Dù có đồng tình với Zitron hay không, những vấn đề ông đặt ra đang ngày càng thu hút sự chú ý của cộng đồng đầu tư:

Đến khi nào đầu tư vào AI mới chứng minh được luồng tiền và lợi nhuận ổn định?

Trong năm vừa qua, thị trường vốn gần như mặc định “chi tiêu càng nhiều cho AI càng tốt”.

Nhưng gần đây, cả các cổ phiếu chip, công ty máy chủ lẫn doanh nghiệp đám mây, nhà đầu tư đều bắt đầu quan tâm hơn đến các chỉ số khác: tốc độ tăng doanh thu AI doanh nghiệp; tỷ lệ khách hàng trả phí cho sản phẩm AI; tốc độ giảm chi phí suy luận; mức sử dụng trung tâm dữ liệu; chu kỳ hoàn vốn cho đầu tư AI.

Nếu các chỉ số này tiếp tục cải thiện, khoản đầu tư vốn khổng lồ hiện tại sẽ sớm cho thấy lợi ích giống như thời internet; nếu tốc độ thương mại hóa kéo dài mãi không theo kịp quy mô mở rộng, định giá thị trường AI cũng sẽ phải hiệu chỉnh lại logic.

Do đó, bài viết dài của Ed Zitron đem lại tranh luận thực tế không nằm ở chỗ “liệu OpenAI có chắc chắn thành Lehman Brothers tiếp theo hay không”, mà chính là ông đã đặt lại câu hỏi cốt lõi nhất của thời đại AI trước các nhà đầu tư: khi chi tiêu vốn liên tục lập kỷ lục, liệu luồng tiền và lợi nhuận có theo kịp không? Câu trả lời cho câu hỏi này có lẽ sẽ quyết định xu hướng thực sự của các thương vụ AI toàn cầu trong vài năm tới.