Bốn nhà máy của Volkswagen ở Đức tạm thời được giữ lại, hội đồng giám sát chưa thông qua kế hoạch cắt giảm 100.000 nhân viên

Mục tiêu cuối cùng của Volkswagen là dù mỗi năm chỉ bán 8 triệu xe vẫn có thể sinh lời.

Bài viết丨Triệu Vũ

Biên tập丨Cung Phương Nghị

Tập đoàn Volkswagen dự định đến năm 2030 sẽ cắt giảm khoảng 100.000 vị trí việc làm, hạ tổng số nhân viên từ khoảng 650.000 người xuống còn khoảng 550.000 người. Nếu kế hoạch tái cấu trúc này được thực hiện, đây sẽ là đợt cắt giảm nhân sự lớn nhất trong lịch sử của Volkswagen.

Chiều ngày 9/7 theo giờ địa phương, Hội đồng Giám sát của Volkswagen đã họp tại trụ sở chính Wolfsburg, Đức để thảo luận về kế hoạch tái cấu trúc. Đại diện người lao động và đại diện bang Niedersachsen đều bỏ phiếu phản đối. Trong thông báo chính thức, hội đồng quản trị cho biết đã trình bày kế hoạch tái cấu trúc gồm 12 sáng kiến, nhưng Hội đồng giám sát chưa đưa ra bất kỳ quyết định nào về việc cắt giảm nhân sự hoặc đóng cửa nhà máy.

Vấn đề này lần đầu được tiết lộ bởi tạp chí kinh doanh Đức "Manager Magazin", Phó tổng biên tập Michael Freitag, người đã theo dõi Volkswagen lâu năm, cho biết trong một podcast rằng hiện tại trong số 9 thành viên hội đồng quản trị Volkswagen có 6 người cho rằng "sự sống còn của công ty đang bị đe dọa"; trong số các thành viên giám sát được khảo sát, cũng có ba phần tư người có quan điểm tương tự.

Thị trường Trung Quốc giảm sút kéo hiệu suất đi xuống, tiết giảm chi phí trở thành lựa chọn bắt buộc

Năm 2024, Volkswagen đầu tiên quyết định cắt giảm 35.000 vị trí; sau đó Audi, Porsche và công ty con phần mềm Cariad cũng lên kế hoạch cắt giảm nhân sự, nâng con số này lên 50.000 người; kế hoạch 100.000 người hiện tại có nghĩa là ban lãnh đạo hy vọng sẽ cắt giảm thêm 50.000 vị trí nữa.

Trung Quốc từ lâu là thị trường đơn lớn nhất của Volkswagen: năm 2019, doanh số bán hàng tại Trung Quốc của Volkswagen đạt đỉnh 4,23 triệu xe, chiếm gần 40% tổng doanh số toàn cầu cùng kỳ; sau đó liên tục giảm, đến năm 2025 chỉ còn 2,69 triệu xe, giảm 8% so với cùng kỳ, và giảm hơn một phần ba so với đỉnh cao nhất.

Là một trong hai liên doanh của Volkswagen tại Trung Quốc, doanh số SAIC Volkswagen giảm phù hợp với xu hướng này, trong các năm 2017 và 2018, doanh số hàng năm đều vượt 2 triệu xe, đứng đầu bảng doanh số theo thương hiệu xe du lịch tại Trung Quốc; đến năm 2025, con số này đã giảm xuống còn 1,02 triệu xe.

Trên phạm vi tập đoàn, năm 2022, nhờ đợt tăng giá do thiếu chip toàn cầu trong thời kỳ dịch bệnh, tỷ suất lợi nhuận hoạt động của Volkswagen từng đạt 7,9%; sau đó do cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc gia tăng, cộng thêm việc Mỹ tăng thuế ô tô, tỷ suất lợi nhuận liên tục giảm, năm 2025 chỉ còn 2,8%, là mức thấp nhất kể từ sau sự kiện "Dieselgate" năm 2015.

Để đảo ngược đà giảm sút hiệu suất, Volkswagen bắt đầu cải tổ lại hệ thống nghiên cứu phát triển tại Trung Quốc từ ba năm trước: không chỉ thành lập trung tâm nghiên cứu phát triển độc lập VCTC tại Hefei - đây là trung tâm nghiên cứu lớn nhất ngoài nước Đức của Volkswagen, mà còn hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc như Xpeng, Horizon để phát triển công nghệ thông minh hóa.

Theo Thời báo Auto Buổi Tối, VCTC từng trả lương cao để tuyển các kỹ sư phần mềm xuất thân từ các công ty internet nội địa như Tencent, Alibaba; chi phí nghiên cứu phát triển trả cho bên hợp tác cũng rất cao – chỉ riêng Xpeng, năm 2025 mỗi quý Volkswagen đều trả cho họ hàng trăm triệu nhân dân tệ.

Quá trình chuyển đổi cũng dẫn đến thay đổi nhân sự liên tục. Một nhân viên của VCTC chia sẻ, suốt ba năm qua, đồng nghiệp cùng nhóm dự án với anh đã đi rồi lại đến, tên phòng ban trong hộp thư thay đổi liên tục, thậm chí vị trí ngồi làm việc cũng thay đổi không ngừng. Sau khi Hàn Tam Sở - cựu kiến trúc sư trưởng phần mềm của Trường An được bổ nhiệm làm CEO Cariad Trung Quốc, đã thực hiện kiểm tra năng lực lập trình và liên tục sa thải những nhân viên không đáp ứng yêu cầu.

Các công ty liên doanh dưới Cariad Trung Quốc cũng gặp không ít vấn đề. "Chỉ chịu trách nhiệm sinh ra mà không chăm sóc." Một kỹ sư từng làm việc tại Coretronic - liên doanh trí lái xe giữa Cariad Trung Quốc và Horizon đánh giá sự hợp tác nghiên cứu phát triển của Volkswagen tại Trung Quốc như vậy. Theo anh này, Volkswagen tại thị trường Trung Quốc nhất định muốn rập khuôn theo thiết kế của Đức, còn hợp tác với các doanh nghiệp nội địa phần lớn chỉ mang tính chính trị, "rối rắm lung tung".

Không chỉ với các doanh nghiệp bên ngoài, mà giữa ba công ty ô tô hoàn chỉnh của Volkswagen tại Trung Quốc, đôi khi cũng mạnh ai nấy làm. Trước thềm triển lãm ô tô Bắc Kinh năm nay, Volkswagen Trung Quốc tổ chức một sự kiện giới thiệu xe mới cho giới truyền thông, dự kiến sẽ có sự tham dự của FAW-Volkswagen, SAIC Volkswagen và Volkswagen (Anhui) với các mẫu xe sắp ra mắt, nhưng cuối cùng chỉ có hai công ty, FAW-Volkswagen vắng mặt vào phút chót. Các hoạt động hàng ngày cũng vậy: ba công ty có phòng ban và nhân sự riêng, việc của công ty này, công ty khác thường không can thiệp được.

Volkswagen (Anhui) nắm cổ phần chi phối nhận được nhiều nguồn lực đầu tư nhất. Nhưng công ty này cũng không có nhiều quyền tự chủ hơn: trong thời gian dài, đội ngũ khoảng 180 người, mặc dù chỉ có 3 người Đức nhưng hầu hết công việc vẫn phải báo cáo về trụ sở Đức.

Tình trạng lệch pha giữa sản xuất và tiêu thụ của SAIC Volkswagen cũng phản ánh toàn diện cho cả tập đoàn Volkswagen. Freitag cho biết, khi lập kế hoạch về năng lực sản xuất, ban lãnh đạo cho rằng tổng doanh số Volkswagen sẽ sớm đạt 14 triệu xe/năm và đã mở rộng nhà máy, đẩy năng lực sản xuất hàng năm lên 12 triệu xe. Nhưng đến năm 2025, tổng doanh số bán hàng hàng năm của Volkswagen chưa tới 9 triệu xe.

CEO Volkswagen Oliver Blume không còn trông đợi doanh số tăng trưởng trở lại. Dưới nhiệm kỳ của ông, công suất hàng năm của Volkswagen đã giảm từ 12 triệu xe xuống còn 10 triệu xe, bước tiếp theo dự kiến giảm về 9 triệu xe, trong đó riêng châu Âu sẽ cắt giảm 500.000 xe – mà nhà máy sản xuất có chi phí cao nhất ở châu Âu lại chính là trụ sở Volkswagen tại Đức.

Mục tiêu cuối cùng của Blume là: tiếp tục cắt giảm chi phí, để tập đoàn Volkswagen dù chỉ bán ra 8 triệu xe mỗi năm vẫn sinh lời.

Ban lãnh đạo lên kế hoạch đóng cửa nhà máy, công đoàn và chính quyền bang liên thủ phản đối

Tại Đức, mỗi bước trong việc cắt giảm nhân sự và đóng cửa nhà máy của Volkswagen đều phải diễn ra dưới ánh đèn công chúng.

Kèm theo việc sa thải, bốn nhà máy lắp ráp hoàn chỉnh của Volkswagen tại Đức cũng đối mặt nguy cơ bị đóng cửa, gồm: nhà máy Emden, Zwickau, Hannover và nhà máy Audi Neckarsulm. Tổng cộng bốn nhà máy sử dụng khoảng 40.000 lao động, năng lực sản xuất hàng năm khoảng 750.000 xe. Lý do chủ đạo khiến Blume muốn đóng cửa các nhà máy này là: tỷ lệ tận dụng công suất thấp, chi phí sản xuất cao.

Việc cắt giảm nhân sự và đóng nhà máy đều nằm trong một kế hoạch tái cơ cấu gọi là "Bản thiết kế mục tiêu tập đoàn 2030" (Group Target Picture 2030). Theo tiết lộ của tạp chí Spiegel, theo ý tưởng của hội đồng quản trị Volkswagen, các mẫu xe hiện tại tại bốn nhà máy này sẽ tiếp tục được sản xuất đến hết vòng đời: nhà máy Zwickau và Emden sẽ dừng sản xuất năm 2031, Hannover ngừng vào năm 2032 và Neckarsulm năm 2034; sau đó, các nhà máy này hoặc sẽ được các thương hiệu khác tiếp quản, hoặc sẽ đóng cửa hoàn toàn.

Kèm theo việc đóng cửa nhà máy còn là việc thu hẹp sản phẩm và đầu tư trên diện rộng: số lượng mẫu xe có thể cắt giảm tối đa 50%, số lượng cấu hình tùy chọn có thể giảm tối đa 75%; trong giai đoạn 2027-2031, ngân sách đầu tư của tập đoàn Volkswagen sẽ giảm từ 180 tỷ euro xuống còn 135 tỷ euro.

Ở Volkswagen, việc đóng cửa nhà máy không chỉ do phía quản lý quyết định.

Trước hết là một thỏa thuận: cuối năm 2024, sau khi đàm phán với công đoàn, ban lãnh đạo Volkswagen từng cam kết sẽ không sa thải bắt buộc và không đóng cửa nhà máy tại Đức trước cuối năm 2030. Thỏa thuận này chính là căn cứ để phía công đoàn hiện nay phản đối kế hoạch cắt giảm nhân sự mới.

Ban quản lý cho rằng thỏa thuận này đã không còn phù hợp với tình hình hiện tại. Giám đốc tài chính Volkswagen Arno Antlitz sau cuộc họp ngày 9/7 cho rằng, trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị hiện tại, mức tiết giảm chi phí theo kế hoạch của thỏa thuận cũ đã không đủ, cần triển khai thêm biện pháp tiết giảm mạnh mẽ mang tính cấu trúc.

Tiếp theo là cấu trúc quản trị của tập đoàn Volkswagen. Hội đồng giám sát của Volkswagen có tổng cộng 20 ghế. Thống đốc bang Niedersachsen Olaf Lies và Phó thống đốc Julia Willie Hamburg nắm giữ hai ghế, cộng với đại diện người lao động, lực lượng này chiếm tổng cộng 12 ghế. Chỉ cần họ đoàn kết, có thể phủ quyết bất cứ quyết định nào cần Hội đồng giám sát phê duyệt, bao gồm cả việc đóng cửa nhà máy.

Riêng nhà máy Audi ở Neckarsulm là ngoại lệ - bang Niedersachsen không có ghế trong hội đồng giám sát Audi. Lệnh đóng cửa nhà máy Audi Brussels năm 2024 là trường hợp duy nhất mà tập đoàn Volkswagen tại Hội đồng giám sát Audi đã vượt qua ý kiến của đại diện người lao động, sử dụng quyền bỏ phiếu kép của chủ tịch hội đồng giám sát để thông qua.

Trước khả năng bị Hội đồng giám sát phủ quyết, tập đoàn Volkswagen cũng đã có dự phòng: tổ chức Đại hội cổ đông đặc biệt, để các cổ đông lớn là gia đình Porsche và Piech dùng quyền biểu quyết đa số để thông qua quyết định đóng cửa nhà máy. Nhưng như vậy Volkswagen sẽ rơi vào vùng pháp lý phức tạp hơn – Luật Volkswagen trao quyền phủ quyết thiểu số cho bang Niedersachsen, chỉ trong trường hợp khẩn cấp, Đại hội cổ đông mới có thể được phép thông qua nghị án một cách cưỡng chế.

Ngoài ra, Blume còn chuẩn bị một phương án triệt để hơn: tái cấu trúc hệ thống nắm giữ của tập đoàn. Ông hy vọng biến các công ty con dưới tập đoàn Volkswagen thành hình thái có thể niêm yết trên thị trường vốn nhanh hơn, ví dụ như để Audi hoặc một phần thực thể kinh doanh của Audi được IPO, việc này có thể hoàn thành tương đối nhanh; bước then chốt hơn là chia tách thương hiệu Volkswagen và các nhà máy linh kiện thành các công ty cổ phần độc lập.

Sau khi thông qua, các thực thể này sẽ không còn được Luật Volkswagen bảo vệ, Hội đồng giám sát có thể đóng cửa nhà máy Volkswagen mà không cần đạt đủ hai phần ba số phiếu bầu.

Tập đoàn Volkswagen đồng thời là bốn loại hình doanh nghiệp: một công ty niêm yết có quỹ đầu tư lớn tham gia quản trị; một "xã hội người lao động", Chủ tịch Ủy ban lao động Daniela Cavallo hiện tại vẫn có thể ngăn Volkswagen đóng cửa nhà máy; một doanh nghiệp bán quốc doanh, bang Niedersachsen nắm 20% quyền biểu quyết giữ quyền phủ quyết kể trên; một doanh nghiệp gia đình, gia đình Porsche và Piech đến nay thông qua Porsche SE vẫn nắm 53,3% cổ phiếu phổ thông của tập đoàn Volkswagen, thực tế vẫn chi phối việc bổ nhiệm lãnh đạo tập đoàn.

Tuy nhiên, theo trang tin điều tra CORRECTIV của Đức, gia đình Porsche và Piech từ lâu đã bất mãn với cục diện quyền lực tại Volkswagen – hai đại diện gia đình từng nhất trí tại một buổi họp kín rằng "không thể chấp nhận việc gia đình nắm giữ đa số quyền biểu quyết tại Volkswagen nhưng lại không thể quyết định chiến lược của công ty".

Bản thân vị trí của Blume cũng không còn vững chắc. Đã từng nhận được sự ủng hộ rộng rãi khi lãnh đạo lợi nhuận Porsche, nhưng khi tỷ suất lợi nhuận tập đoàn Volkswagen giảm từ 7,9% xuống 2,8%, gần đây các ý kiến phê phán ông ngày càng nhiều. Ông buộc phải đưa ra các giải pháp và thực hiện chúng, ít nhất là phải dừng được đà giảm sút hiệu suất chậm của tập đoàn Volkswagen.

Ảnh tiêu đề:Bên ngoài nhà máy Volkswagen Zwickau ở Đức; nguồn: Visual China

- KẾT -