Cuộc biểu tình ở Mỹ không liên quan đến người Trung Quốc này lại đang ảnh hưởng đến cổ phiếu AI算力 mà bạn đang nắm giữ

Ngoại truyện của loạt bài “200 năm Cách mạng Kỹ thuật”: Phong trào Phản đối Trung tâm Dữ liệu

1/5

“Đám mây đen” trong bầu trời quang của AI

Sức mạnh tính toán của AI như bầu trời quang đãng, chỉ có hai đám mây xa, một là các tập đoàn Internet lớn bắt đầu kiểm soát ngân sách Token như đã đề cập trong bài viết tuần trước, đám mây còn lại là phong trào phản đối trung tâm dữ liệu.

Những nhà hoạt động chống trung tâm dữ liệu gần đây đã đạt được nhiều thắng lợi liên tiếp ở nhiều nơi trên toàn nước Mỹ, chỉ riêng tháng này, thành phố Holyoke ở Massachusetts, thành phố Monterey Park ở California và thành phố Seattle ở bang Washington đã lần lượt ban hành lệnh cấm xây dựng trung tâm dữ liệu.

Thực ra, đây là một phong trào đã phát triển hơn hai năm, đã ngăn chặn vô số dự án trung tâm dữ liệu, nhưng nhiều nhà đầu tư chuỗi ngành sức mạnh tính toán nước ngoài vẫn chưa nhận ra mối đe dọa của “đám mây đen” này.

Trước đây, tổng thống và nhiều lãnh đạo cấp bang hoan nghênh xây dựng trung tâm dữ liệu vì cho rằng điều này thúc đẩy phát triển kinh tế và cần thiết để củng cố tiến bộ kỹ thuật quốc gia; nhưng hiện nay ngày càng nhiều cộng đồng, từ thị trấn nhỏ đến thành phố lớn, đều phản đối các kế hoạch thường được thực hiện bí mật này và nêu lên nhiều mối lo ngại khác nhau.

Tranh luận về trung tâm dữ liệu đã trở thành một trong những chủ đề chính trị địa phương và cấp bang gay gắt nhất, hơn nữa đang từ xung đột địa phương nâng lên vấn đề chính sách, khảo sát của Gallup công bố tháng 5 cho thấy 71% người Mỹ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu xung quanh khu vực mình sống.

Đầu tư cơ sở hạ tầng AI là logic đầu tư quan trọng nhất của thị trường AI hiện nay, không có ngoại lệ, “phong trào phản đối trung tâm dữ liệu” khiến chu trình phê duyệt kéo dài, các dự án trì hoãn, đình trệ ngày càng nhiều, đã ảnh hưởng rõ rệt đến nhịp độ, cấu trúc và phân bổ khu vực của vốn đầu tư AI.

Vì vậy, chúng ta buộc phải quan tâm cao độ đến cuộc vận động vốn chẳng liên quan gì đến chúng ta này – tại sao ở Mỹ lại xuất hiện “phong trào phản đối trung tâm dữ liệu”?

2/5

“Chuyện kỳ lạ” của trung tâm dữ liệu

Trung tâm dữ liệu là cơ sở hạ tầng Internet và AI, nghe có vẻ rất tiên tiến, nhưng thực chất là một nhà máy siêu tiêu thụ điện, tiêu thụ nước mà không giải quyết được việc làm tại địa phương.

Một cụm AI siêu lớn tiêu thụ điện gần bằng một thành phố vừa và nhỏ, trong khi dung lượng lưới điện có hạn, khi trung tâm dữ liệu kết nối vào, lưới điện cần mở rộng, cần đầu tư, chi phí này sẽ đẩy giá điện tăng lên, trở thành công ty công nghệ dùng nhiều điện, người dân đóng nhiều tiền điện.

Năm 2025, giá bán lẻ điện ở Bắc Mỹ tăng 6% so với cùng kỳ, một số khu vực giá điện thời gian thực quý 4-2025 tăng vọt 60%; tác động từ việc trung tâm dữ liệu nối vào lưới điện bắt đầu ảnh hưởng đến cảm nhận của người dân, người dân đương nhiên sẽ phản đối.

Còn vấn đề tiêu thụ nước, máy chủ AI cần làm mát quy mô lớn, nhiều trung tâm dữ liệu dùng hệ thống làm mát bằng nước, ở các bang vốn đã thiếu nước như Arizona, Nevada, trung tâm dữ liệu đang “tranh nước” với người dân.

Vì vậy, tuy AI là ngành công nghiệp tiên tiến hàng đầu thế giới, các mâu thuẫn nó gây ra lại rất truyền thống, điều này như logic “phản đối xây dựng nhà máy đốt rác” những năm trước ở trong nước.

Nghiêm trọng hơn, cơ sở hạ tầng AI có mật độ lao động rất thấp, tỷ lệ thiết bị lại cao, thậm chí có thể ép đầu tư các ngành công nghiệp thâm dụng lao động khác, dẫn đến dù đầu tư tăng nhanh, nhưng đóng góp cho việc làm lại âm, khó cân bằng “khả năng chi trả” về mặt chính trị. 

Thêm nữa, các trung tâm dữ liệu này chiếm diện tích hàng trăm mẫu, tiếng ồn lớn, quá trình xây dựng thường có thỏa thuận bảo mật, vận hành cực kỳ thiếu minh bạch, giống như căn cứ quân sự trong loạt phim truyền hình Mỹ “Stranger Things”, thường gây ra đủ loại tin đồn, tự nhiên dễ bị cư dân địa phương bài xích.

Chính những nguyên nhân này, khiến phong trào phản đối trung tâm dữ liệu từ các cuộc biểu tình lẻ tẻ của cộng đồng thông thường đã phát triển thành một phong trào chính trị toàn quốc.

3/5

“Chính trị cận kề” trong cuộc chơi lợi ích

Tổng thể, lực lượng phản đối trung tâm dữ liệu có thể chia thành ba tầng:

Tầng thứ nhất: cư dân địa phương

Tại Mỹ đã có hơn một nửa số bang xuất hiện các tổ chức chuyên phản đối trung tâm dữ liệu, thậm chí từng có một trường hợp cực đoan, vì dự án trung tâm dữ liệu gây tranh cãi, các thành viên hội đồng địa phương của một thị trấn nhỏ trực tiếp từ chức, cho thấy phong trào này đã bắt đầu ảnh hưởng tới quản trị cơ sở.

Nghị viên thành phố Indianapolis Ron Gibson sau khi phê duyệt kế hoạch một trung tâm dữ liệu đã bị bắn 13 phát ngay trước cửa nhà, dưới tấm thảm cửa có giấy ghi dòng chữ “Cấm thành lập trung tâm dữ liệu”.

Chính quyền địa phương ở Mỹ có quyền lực rất lớn, cộng đồng có thể ngăn cản/quy trình duyệt dự án thông qua kiện tụng, điều trần, rất nhiều trung tâm dữ liệu không phải bị chính phủ dừng mà do cộng đồng “kéo chết”.

Tầng thứ hai: chính phủ bang

Cấp này là từ biểu tình chuyển hóa thành cuộc đấu tranh chính sách.

Do thái độ công chúng về trung tâm dữ liệu chuyển sang phản đối, ở một số bang, các nhà lập pháp đã bắt đầu hành động, thi hành lệnh tạm dừng trung tâm dữ liệu lớn tại địa phương.

Tiếng nói phản đối đang buộc lãnh đạo một số chính trị gia phải suy nghĩ lại cách quản lý nhóm dự án này, ví dụ như Thống đốc bang Pennsylvania Josh Shapiro, trước từng thúc đẩy Accelerate xây dựng trung tâm dữ liệu để kích thích tăng trưởng kinh tế, nay lại chuyển sang ủng hộ việc tăng cường kiểm soát tác động của dự án đến cộng đồng địa phương.

Hiện nay đã có hơn 20 bang thúc đẩy các dự luật liên quan, bao gồm hạn chế sử dụng điện của trung tâm dữ liệu, bắt buộc doanh nghiệp chịu chi phí lưới điện, hạn chế tiêu thụ nước, thậm chí tạm dừng phê duyệt.

Một số bang thậm chí đề xuất tạm dừng xây trung tâm dữ liệu 2-3 năm, Maine là bang đầu tiên thông qua Luật “đội trần” cấp bang, dự kiến đến tháng 11/2027 sẽ tạm dừng phê duyệt mọi trung tâm dữ liệu trên 20MW, trở thành bang đầu tiên ở Mỹ cấm dự án trung tâm dữ liệu lớn (sau đó bị thống đốc phủ quyết).

Tầng thứ ba: chính trị liên bang

Cấp độ này cho thấy vấn đề này đã bắt đầu bước vào nghị trình chính trị dòng chính ở Mỹ.

Tồi tệ hơn, cả hai phe đều có tiếng nói phản đối, trong đó 55% là Đảng Cộng hòa, 45% là Đảng Dân chủ. Những chính trị gia thiên tả như Bernie Sanders sẽ phản đối từ góc độ môi trường và công bằng; chính trị gia cánh hữu như Ron DeSantis sẽ phản đối từ góc độ lợi ích địa phương, giá điện.

Đồng thuận lưỡng đảng như vậy rất dễ thông qua luật khi bỏ phiếu ở Quốc hội, dễ trở thành chủ đề “giành phiếu” trong năm bầu cử giữa kỳ, khi một vấn đề bắt đầu ảnh hưởng đến đời sống người dân, chiến lược tối ưu của chính trị gia không phải giải quyết vấn đề mà là đứng về phía cử tri.

Do đó, “phong trào phản đối trung tâm dữ liệu” đã trở thành cuộc chơi lợi ích giữa công ty công nghệ và cư dân địa phương, giống như phát triển khí đá phiến, nhà máy điện hạt nhân và tuyến truyền tải cao áp trước đây, là điển hình của “chính trị cận kề”, miễn chi phí rơi vào địa phương thì chắc chắn bị phản đối.

Theo kinh nghiệm lịch sử, điều này gần như chắc chắn sẽ mở rộng.

Quan trọng hơn, “phong trào phản đối trung tâm dữ liệu” đang vang vọng với một phong trào “phản AI” khác, có chiều hướng hội tụ ngấm ngầm.

Nếu phản đối trung tâm dữ liệu phát triển thành phản đối AI, thì vấn đề không còn đơn giản nữa.

4/5

Sự hội tụ của hai nhóm phản đối

Năm nay, tại Mỹ xuất hiện nhiều hoạt động phản đối sử dụng AI:

Tháng 4 năm nay, một người đàn ông ném bom xăng vào nhà riêng của CEO OpenAI Sam Altman và đe dọa trụ sở OpenAI tại San Francisco. Tổ chức của người này tên là “Pause AI”, một tổ chức quốc tế phản đối trí tuệ nhân tạo, cho rằng khả năng “trí tuệ nhân tạo dẫn dắt sự tuyệt diệt của loài người” là “gần như chắc chắn”.

Khảo sát của Gallup phát hiện, người trẻ phản đối AI có tỷ lệ cao nhất, và năm 2026 chính là “năm đảo chiều”, 73% thế hệ Z Mỹ (sinh từ 1995 đến 2009) có cảm xúc tiêu cực đối với trí tuệ nhân tạo, trong khi tỷ lệ người có cảm xúc tích cực giảm mạnh từ 63% năm 2025 xuống còn 40% trong năm nay.

Cựu CEO Google Eric Schmidt phát biểu tại lễ tốt nghiệp Đại học Arizona, nói về việc cần chào đón sự phát triển của AI, đã bị sinh viên đồng loạt la ó.

Sự lo lắng của người trẻ không phải không có lý, một khảo sát của Đại học Stanford cho thấy, 64% người Mỹ dự kiến AI sẽ làm giảm số việc làm trong 20 năm tới, chỉ 5% tin rằng việc làm sẽ tăng.

Ngược lại, người làm công nghệ (bao gồm nhà đầu tư kiếm tiền nhờ nắm giữ AI) lại quá lạc quan mà bỏ qua sự bất mãn của số đông người bị ảnh hưởng quyền lợi.

Dĩ nhiên, phản đối AI và phản đối trung tâm dữ liệu là hai loại vận động hoàn toàn khác nhau:

“Phản AI” thảo luận về vấn đề đạo đức, là chủ đề chính trị về giá trị và chính sách lao động; còn cư dân phản đối trung tâm dữ liệu lại rất cụ thể, giá điện tăng, tiếng ồn, tiêu thụ nước, nên họ không phản đối trung tâm dữ liệu ở tầm trừu tượng, mà là “tôi biết trung tâm dữ liệu rất quan trọng nhưng nó không được xây cạnh nhà tôi”.

Nhưng hai lực lượng này rất có thể sẽ hội tụ tại một thời điểm nào đó trong tương lai.

Những người phản đối trung tâm dữ liệu sẽ chuyển chủ đề cộng đồng “không xây gần nhà tôi” thành chủ đề chính trị có tính đạo đức cao hơn “bản thân thứ này không nên xây”; còn phe phản AI có thể tận dụng sự quan tâm của nhóm trước đến vấn đề thực tế để gia tăng sức mạnh ủng hộ cho mình.

Tới lúc đó, phong trào phản đối trung tâm dữ liệu có thể từ “ngăn cản một dự án” thành “ngăn cản một loại dự án”, chủ đề phản đối chuyển từ “công ty công nghệ làm tăng giá điện” thành “AI làm bạn mất việc”, trở thành một đề tài chính trị dài hạn của Mỹ như biến đổi khí hậu, vận động bảo vệ môi trường.

Câu trả lời là, không thay đổi hướng đi nhưng sẽ thay đổi nhịp độ và cấu trúc.

5/5

Nhóm bị ảnh hưởng tiêu cực và nhóm được hưởng lợi

Dựa vào sự cạnh tranh đầu tư AI mang tính “một mất một còn” của các ông lớn công nghệ, hướng đầu tư cơ sở hạ tầng AI sẽ không thay đổi, nhưng sẽ có ba thay đổi sau:

Thứ nhất, tốc độ xây dựng chậm lại

Khảo sát theo dõi hơn 700 trung tâm dữ liệu lớn cho thấy, kế hoạch hoàn thiện năm 2026 là 16GW, nhưng xây dựng chỉ có 5GW, dự kiến 30-50% công suất bị hoãn lại.

Thứ hai, chi phí tăng lên

Doanh nghiệp phải gánh nhiều chi phí xây dựng lưới điện, chi phí bảo vệ môi trường, chi phí nước, đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến giá sức mạnh tính toán của AI tăng.

Thứ ba, cấu trúc ngành thay đổi

Trung tâm dữ liệu chuyển từ khu vực đông dân sang khu vực giàu năng lượng thậm chí ra nước ngoài; đầu tư sức mạnh tính toán của công ty công nghệ trì hoãn trong khi đầu tư điện lực đang tăng tốc.

Lịch sử cho thấy, các xu hướng lớn luôn gặp sức mạnh đối lập, mỗi lần cách mạng kỹ thuật gặp rào cản về tài nguyên đều sẽ xuất hiện chi phí tăng, phân hóa ngành, nâng cấp công nghệ.

“Phản đối trung tâm dữ liệu” không nên hiểu đơn giản là thông tin tiêu cực đối với chuỗi ngành sức mạnh tính toán, thực ra giảm đi chỉ là số trung tâm dữ liệu mới xây, chứ không phải các trung tâm dữ liệu khách hàng hiện tại có thể thuê, nên về bản chất, cầu không giảm mà cung giảm.

Việc này giống với quản lý chu kỳ tăng trưởng bất động sản - nếu nhu cầu mua nhà còn, chính phủ hạn chế nguồn cung căn hộ mới, thì:

Người đã mua nhà, nhà sẽ có giá trị tăng, hưởng lợi;

Người chưa mua nhà, giá càng cao, chịu thiệt;

Nhà phát triển, nguồn đất dự trữ tăng nhưng lượng phát triển giảm có thể bù trừ, trung tính;

Các nhà cung ứng vật liệu xây dựng thượng nguồn liên quan nhà mới thì chịu ảnh hưởng, liên quan nhà cũ thì trung tính.

Các phân khúc trong chuỗi ngành sức mạnh tính toán cũng chia thành, nhóm chủ yếu kiếm tiền từ “dự án mới” và nhóm chủ yếu kiếm tiền từ “dự án hiện hữu”:

Nhóm trước chịu thiệt hại, gồm, bị ảnh hưởng trực tiếp nhất là nhà phát triển trung tâm dữ liệu mới, nền tảng phát triển IDC dựa vào mở rộng khu, và nhà cung cấp chuỗi xây dựng như xây lắp dân dụng, lắp đặt điện cơ, hạ tầng cơ sở của khu công nghiệp.

Khi trung tâm dữ liệu mới không xây nữa chỉ có thể thuê các trung tâm dữ liệu hiện có “đã kết nối điện, đã vận hành, đã có đất và quyền đi vào”, lại tạo điều kiện cho giá trị tài sản của nhà vận hành/REITs IDC hiện hữu tăng, sẽ hình thành cục diện “mạnh được hưởng lợi”, tương tự như điều chỉnh thị trường bất động sản đầu chu kỳ giúp các nhà phát triển lớn tăng thị phần ban đầu.

Tuy nhiên, nhu cầu của nhóm sau cũng có một phần xuất phát từ các dự án mới, nên mức hưởng lợi khác nhau, cụ thể là:

Được hưởng lợi nhiều nhất là chuỗi thiết bị điện lực, đặc biệt như tuabin khí, máy phát điện khí, pin nhiên liệu, máy biến áp, tủ chuyển mạch, UPS/HVDC v.v.Vì người dân và chính quyền địa phương phản đối “chiếm dụng lưới điện công cộng, đẩy giá điện tăng”, giải pháp thay thế tốt nhất là không hòa vào lưới điện công cộng, tự đầu tư thiết bị điện lực.

Và nguồn cung máy phát điện khí khá eo hẹp làm cho các mắt xích thượng nguồn hợp kim chịu nhiệt độ cao, cánh quạt, vật liệu đúc, bộ phận HRSG... có quyền định giá mạnh hơn.

Còn lưu trữ năng lượng, từ hệ thống dự phòng trở thành bộ phận then chốt, đảm nhận cấp điện tại chỗ, điều tiết phụ tải, phối hợp với máy phát và năng lượng mới, cải thiện tải đột ngột.

Trung tính bị ảnh hưởng là module quang và thiết bị mạng, nhu cầu một phần đến từ kế hoạch xây mới trung tâm dữ liệu, lý thuyết có thể không đạt như kỳ vọng, nhưng nhu cầu module quang không chỉ từ các khu đơn lẻ mà còn từ liên khu, liên trung tâm dữ liệu, vì tài nguyên tính toán phân tán hơn, di chuyển liên khu nhiều hơn, DCI và scale-across lại càng quan trọng, nên ảnh hưởng “phản trung tâm dữ liệu” cuối cùng mang tính trung lập.

Ảnh hưởng hơi tiêu cực là hệ thống máy chủ server nguyên chiếc và tích hợp, gần với khâu lắp đặt, nhạy cảm với “dự án có khởi động, có được cấp điện, có hợp đồng khách hàng không”, dễ bị ảnh hưởng bởi “phong trào phản đối trung tâm dữ liệu”, nhưng hiện tại lại chịu các hạn chế về CPU/GPU, bộ nhớ, lưu trữ,... bất kỳ khâu nào bị kẹt sẽ kéo dài thời gian giao hàng. Tác động của phong trào hiện không quá lớn nhưng tương lai có thể rõ rệt hơn.

Ảnh hưởng tiêu cực nhưng hiện chưa rõ là GPU/AI chip, chu trình giao hàng GPU hiện là 36-52 tuần, vẫn căng, nên các công ty GPU không phải không ai mua mà là “khách mua về chưa chuyển hóa thành cụm có điện tức thì”. Điều này khiến nhóm GPU nhạy với “phản trung tâm dữ liệu” thấp hơn nhóm phát triển khu, nhưng cao hơn các nhóm lắp đặt sau, có thể tiêu thụ liên khu.

Tóm lại, xây dựng trung tâm dữ liệu không đạt mong đợi không phải cắt giảm tổng đầu tư AI mà là thay đổi hướng phân bổ vốn trong chuỗi ngành, tỷ lệ phân bổ cho thiết bị thuần IT giảm, còn tăng cho điện lực, phân phối điện, năng lượng tại chỗ, thỏa thuận lợi ích cộng đồng, chi phí tiền chọn vị trí và giấy phép tăng lên.

Thêm nữa, do xây trung tâm dữ liệu thường cần vài năm, có khâu nghẽn cổ chai, trung tâm dữ liệu mới chậm lại chưa chắc ảnh hưởng ngay đến khả năng sinh lời ngắn hạn của cổ phiếu phần cứng IT, nhưng nếu chậm kéo dài sẽ hình thành rủi ro dài hạn. Ở góc độ giao dịch thị trường, tương lai các phân khúc liên quan trước sẽ biểu hiện bằng “sát định giá”, sau mới chuyển sang “sát lợi nhuận”.

Trong hai năm qua, sự phát triển AI gần như mở rộng không giới hạn, thiếu sức mạnh tính toán thì thêm server, thiếu điện thì mở rộng lưới, nhưng bây giờ đã xuất hiện biến số mới: “chi phí xã hội”.

Trong năm bài đầu của loạt bài này, tôi đã so sánh các cuộc cách mạng kỹ thuật trước đây, tuy thúc đẩy phát triển xã hội nhưng cũng làm giàu phân hóa thêm, xã hội chia rẽ nhanh và từng gây ra hai cuộc chiến tranh thế giới qua khủng hoảng kinh tế.

Bản thân cách mạng kỹ thuật không có lập trường, không quan tâm tài sản tạo ra sẽ chảy về đâu, nhưng chính trị và người dân thì không thể không quan tâm.