Sau thặng dư hơn một nghìn tỷ USD: Cục diện xuất khẩu vốn của Trung Quốc dần hình thành

Khi lợi thế cạnh tranh của ngành sản xuất Trung Quốc ngày càng mở rộng, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết bị bán dẫn, chuỗi ngành công nghiệp AI, thiết bị cao cấp và năng lượng mới, sức cạnh tranh tiếp tục được củng cố, Trung Quốc đã duy trì mức thặng dư thương mại lớn nhất thế giới trong nhiều năm liên tiếp, quy mô thặng dư thương mại năm ngoái đã vượt mốc một nghìn tỷ USD. Điều này cũng dẫn đến việc thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc trong năm ngoái tăng vọt lên mức kỷ lục khoảng 735 tỷ USD.

Tuy nhiên, thặng dư tài khoản vãng lai khổng lồ này không còn phản ánh qua việc tích lũy thụ động dự trữ ngoại hối của nhà nước mà thông qua việc tích lũy tài sản ròng nước ngoài của các ngân hàng thương mại, các cá nhân tiến hành đầu tư chứng khoán qua các kênh hợp pháp, cũng như các doanh nghiệp mở rộng đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, chuyển hóa thành phân bổ tài sản ở nước ngoài.

Năm 2025, thâm hụt tài khoản tài chính phi dự trữ của Trung Quốc khoảng 782 tỷ USD, trong đó dòng vốn đầu tư chứng khoán ra nước ngoài tăng mạnh từ 179 tỷ USD năm trước lên 426 tỷ USD. Song song với đó, tính đến tháng 5 năm 2026, chênh lệch giữa tổng hợp mua bán ngoại hối của ngân hàng đại lý (theo khách hàng) tích lũy lên tới 263,1 tỷ USD, nhưng tỷ giá nhân dân tệ không chịu áp lực tăng giá một chiều - dòng vốn đang quay trở lại ra nước ngoài theo nhiều phương thức đa dạng hơn như Bond Connect hướng Nam, mở rộng QDII, hay thông qua các quỹ tiền tệ doanh nghiệp đa quốc gia.

Cùng với đó, sự điều chỉnh trong lĩnh vực bất động sản trong nước khiến nhu cầu tài trợ truyền thống giảm, tiêu dùng nội địa phục hồi vẫn khá chậm, đầu tư vốn của doanh nghiệp thận trọng hơn, trong khi hệ thống tài chính vẫn duy trì tỷ lệ tiết kiệm cao. Từ giữa năm 2025, khi nhân dân tệ mạnh lên và các doanh nghiệp xuất khẩu tích cực đổi ngoại tệ, thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng trở nên dồi dào. Lượng thặng dư thương mại khổng lồ tiếp tục quay trở lại trong nước, càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt tài sản, đẩy lãi suất dài hạn và chênh lệch tín dụng xuống mức thấp lịch sử.

Chi phí vay vốn giảm liên tục đã thúc đẩy sự chuyển đổi từ tài trợ gián tiếp do hệ thống ngân hàng dẫn dắt sang tài trợ trực tiếp trong cơ cấu tài chính trong nước. Năm 2025, tỷ trọng tài trợ trực tiếp như trái phiếu và cổ phiếu trong nguồn vốn xã hội mới đạt 47%, lần đầu tiên vượt qua tỷ trọng cho vay ngân hàng là 45%. Mặt khác, đồng Nhân dân tệ lãi suất thấp nhờ đó càng mang tính thuộc tính giao dịch chênh lệch (arbitrage) và các chức năng tiền tệ vay mượn, ngày càng nhiều doanh nghiệp thị trường mới nổi, các công ty đa quốc gia và tổ chức tài chính quốc tế chủ động phát hành trái phiếu Nhân dân tệ, sử dụng khoản vay Nhân dân tệ thay cho tài trợ bằng USD. Điều này cũng tạo ra cửa sổ dòng vốn ra nước ngoài một cách có cấu trúc, đồng thời tăng cường ảnh hưởng định giá của ngân hàng trung ương trên thị trường ngoài nước.

Khi cơ cấu cán cân thanh toán quốc tế chuyển từ mô hình “thặng dư kép” truyền thống sang kiểu gương phản chiếu với “thặng dư lớn tài khoản vãng lai + thâm hụt tài khoản tài chính phi dự trữ” song song, Trung Quốc đang thực sự chuyển mình thành quốc gia xuất khẩu vốn có cấu trúc, quốc tế hóa Nhân dân tệ từ động lực thanh toán thương mại đang tiến sang giai đoạn mới do xuất khẩu vốn và nhu cầu đầu tư/huy động vốn thúc đẩy.

Xuất khẩu vốn đang định hình lại logic quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ