Từ mua yên Nhật đến tăng giao dịch repo trái phiếu chính phủ Mỹ, Bà Janet Yellen trở thành Bộ trưởng Tài chính Mỹ can thiệp thị trường tích cực nhất trong nhiều thập kỷ qua

Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent đang đánh cược uy tín của mình vào mục tiêu kiềm chế đà tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ bằng một loạt động thái bất ngờ trên thị trường, trở thành vị bộ trưởng can thiệp vào thị trường tài chính tích cực nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Vào thứ Tư, Bộ Tài chính thông báo sẽ “ít nhất nhân đôi” quy mô mua lại trái phiếu kho bạc Hoa Kỳ kỳ hạn từ 10 năm đến 30 năm, chỉ sau hai tuần kể từ lần công bố kế hoạch mua lại gần nhất.

Trước đó trong tháng này, Bộ Tài chính đã ám chỉ khả năng cắt giảm quy mô phát hành trái phiếu dài hạn; ngày 31/7, Bessent còn chỉ đạo giới chức Mỹ thực hiện việc mua yen lần đầu tiên trong ba thập kỷ. Chuỗi động thái này đã khiến thị trường không thể phớt lờ ý đồ chính sách phía sau đó.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm cùng ngày đóng cửa giảm khoảng 6 điểm cơ bản, lợi suất kỳ hạn 30 năm giảm khoảng 9 điểm cơ bản; chỉ số Bloomberg Dollar Spot cũng giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia thị trường và kinh tế gia cảnh báo rằng, trong bối cảnh thâm hụt ngân sách Hoa Kỳ niên khóa 2026 tăng 5% so với cùng kỳ, lên 1,8 nghìn tỷ USD, các yếu tố cấu trúc thúc đẩy lợi suất tăng vẫn tồn tại, nên hiệu quả can thiệp có thể khó duy trì lâu dài.

Động cơ cốt lõi của Bessent trong đợt hành động này là nhằm ngăn chặn xu hướng tăng liên tục của lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn dài. Trước đó, lợi suất kỳ hạn 10 năm đã vượt qua mức trước khi Trump tái đắc cử – đây chính là chỉ báo tài chính mà Bessent tự đặt ra.

Cựu quan chức Bộ Tài chính Hoa Kỳ, hiện là thành viên tổ chức nghiên cứu OMFIF, Mark Sobel bình luận: “Không nghi ngờ gì, ông ấy là người can thiệp hết sức tích cực, điều này gợi nhớ về nền tảng làm việc trong hedge fund của ông ấy.” Ông bổ sung:

“Theo tôi, ông ấy và chính phủ nhiệm kỳ này rõ ràng rất lo ngại đà tăng của lợi suất kỳ hạn dài.”

Đà tăng kéo dài của lợi suất dài hạn, cùng với lo ngại lạm phát, sự bất định trong định hướng chính sách của Fed và thâm hụt ngân sách khổng lồ, đã khiến lãi suất thế chấp tại Mỹ duy trì ở mức cao và gia tăng áp lực đối với tăng trưởng kinh tế chỉ vài tháng trước kỳ bầu cử Quốc hội vào tháng 11 tới.

Chiến lược gia thị trường trực tuyến của Bloomberg, Brendan Fagan, nhận định: “Kết hợp với mong muốn can thiệp của chính phủ trong nhiều lĩnh vực khác, động thái ngày thứ Tư gửi đi tín hiệu ngày càng rõ ràng – Washington ngày càng bất an trước đà tăng của lợi suất dài hạn. Thị trường giờ đã nhận ra sự bất an này, và điểm đau này có thể sẽ bị thử thách nhiều lần.”

Chuỗi hành động của Bessent đã va chạm với nguyên tắc quản lý nợ công “bình thường và có thể dự báo” mà Bộ Tài chính đã thực hiện trong thời gian dài. Chính Bessent từng khẳng định nguyên tắc này trong một bài phát biểu quan trọng vào tháng 11 năm ngoái tại một hội nghị về thị trường tài chính.

Tuy nhiên, cũng trong bài phát biểu đó, ông nhấn mạnh: “Trách nhiệm của tôi là người bán trái phiếu số một của đất nước này. Lợi suất trái phiếu chính phủ là chỉ báo mạnh mẽ nhất đánh giá nỗ lực đó.”

Giám đốc giao dịch và chiến lược lãi suất Hoa Kỳ Gregory Faranello nêu:

“Điều này thực sự đi ngược lại nguyên tắc ‘bình thường và dự đoán được’ – nhưng đó là thực tế mà chúng ta đối mặt. Tín hiệu rất rõ ràng: Ngăn chặn lợi suất tăng cao.”

Bên cạnh đó, ngày 31/7, Bessent còn chỉ đạo chính quyền Mỹ thực hiện động thái can thiệp vào yen lần đầu tiên trong 30 năm, nhằm giảm áp lực bán trái phiếu Mỹ từ phía Nhật Bản. Trước đó, ông còn sử dụng chiêu thức gọi là “rate checks” khi hỏi mua báo giá yen từ các ngân hàng – thậm chí khiến cả cựu quan chức Nhật cũng bất ngờ.

Quản lý danh mục của quỹ đối xung Christofferson Robb & Co, Brad Golding, ví von động thái mua lại hôm thứ Tư giống như “làn sóng quét sạch” trên thị trường của các hedge fund – ra lệnh mua với nhiều dealer lớn một lúc để gây biến động mạnh trên thị trường: “Điều này chẳng khác gì mấy thủ thuật đẩy giá toàn màn hình kiểu cũ.”

Từ góc nhìn lịch sử, Bộ Tài chính từng can thiệp quan trọng khi xảy ra khủng hoảng tài chính, đại dịch COVID-19 và nhiều lần khủng hoảng thị trường mới nổi những năm 1990.

Nhưng điểm đặc biệt lần này là đà giảm của trái phiếu diễn ra một cách trật tự, từ từ, chứ không phải do một cú sốc khủng hoảng bất ngờ nào đó.

Mark Sobel khẳng định, Bessent ít nhất là vị Bộ trưởng Tài chính tích cực can thiệp nhất từ đầu những năm 2000 tới nay.

Đối tác quản lý tại hãng tư vấn chính trị International Capital Strategies, Douglas Rediker cũng nhấn mạnh: “Bessent cho tất cả các bên biết phong cách của mình là can thiệp chủ động, cho dù không xuất hiện các ‘ngòi nổ’ khủng hoảng như thường lệ trong những năm gần đây.”

Dù thị trường có phản ứng ngắn hạn, nhiều chuyên gia vẫn dè dặt về hiệu quả lâu dài của các biện pháp can thiệp này.

Chiến lược gia lãi suất Larissa Fritz cùng đồng nghiệp Jaap Teerhuis của Ngân hàng ABN Amro trong báo cáo nhận xét rằng, dù thông báo của Bộ Tài chính có giúp thị trường trái phiếu ổn định ngắn hạn, nhưng các yếu tố “thúc đẩy cấu trúc” tiếp tục giữ lợi suất ở mức cao, “trước nhu cầu vay vốn ngày càng lớn, khả năng Bộ Tài chính duy trì mua lại quy mô lớn vẫn còn nhiều nghi vấn”.

Bức tranh tài khóa hiện tại cũng khá ảm đạm: Thâm hụt ngân sách từ đầu niên khóa 2026 tới nay đã đạt 1,8 nghìn tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ, chi tiêu chủ yếu vào an sinh xã hội, bảo hiểm y tế, Medicaid và lãi vay, chi tiêu quốc phòng cũng tăng, còn nội bộ Đảng Cộng hòa đang bàn cách cắt giảm thuế bổ sung.

Chuyên gia chiến lược trưởng Guy Miller của Zurich Insurance nhận định: “Cách làm này chỉ hiệu quả một thời gian ngắn. Khi Bộ Tài chính phát đi cam kết cứng rắn, can thiệp có thể rất hiệu quả, nhưng nếu không xử lý chính sách tài khóa vô tội vạ, chuyện này không thể bền vững.”

Giám đốc đầu tư Onepoint Bfg, Peter Boockvar, thì đơn giản chỉ ra đâu là rủi ro: “Ông ấy đang cùng lúc thách thức hai thị trường khổng lồ – trái phiếu Mỹ và ngoại hối – đây thực sự là một trận chiến vô cùng khốc liệt.”

Đường lối can thiệp của Bessent đầy tính mỉa mai – bản thân ông từng chỉ trích cựu Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen về việc can thiệp để kiềm chế lợi suất vào năm 2023, cho rằng đó là vì động cơ chính trị nhằm tạo thuận lợi cho bầu cử.

Đáng chú ý hơn, cố vấn kinh tế của Tổng thống đương nhiệm, cựu thành viên Hội đồng Fed Stephen Miran vào tháng 7/2024 đã cùng nhà kinh tế Nouriel Roubini công bố nghiên cứu xác định động thái phát hành trái phiếu quốc gia kiểu “can thiệp tích cực” (ATI) là công cụ chính trị, đồng thời cảnh báo: “Một khi một đảng sử dụng ATI vào mùa bầu cử để kích thích nền kinh tế, các chính phủ sau đó cũng sẽ noi theo.”

Nhà nghiên cứu cấp cao Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, Brad Setser, nhận xét thẳng thắn: “Chính phủ này không phải kiểu đặt ra luật lệ ổn định rồi để thị trường tự điều tiết.”