Niềm tin vào AI đối mặt với thử thách lớn nhất trong năm! Philadelphia Semiconductor giảm mạnh 7,87%, Micron và Sandisk giảm hơn 13%, mọi ánh mắt đều đổ dồn vào một sự kiện duy nhất

Vào ngày 23 tháng 6 theo giờ miền Đông nước Mỹ, nhóm cổ phiếu AI và bán dẫn trên thị trường chứng khoán Mỹ đã chịu một đợt bán tháo mạnh mẽ mà không có dấu hiệu báo trước. Chỉ số bán dẫn Philadelphia giảm mạnh tới 7,87% trong ngày, Nasdaq giảm 2,21% và rơi xuống mức thấp mới của tuần, chỉ số sợ hãi VIX tăng vọt hơn 12% – đây không chỉ là một lần chốt lời thông thường mà là một làn sóng nghi vấn tập trung của dòng tiền đối với câu chuyện “AI bất khả chiến bại” kéo dài hơn một năm qua.

Bảng dữ liệu phiên giao dịch ngày hôm đó đủ khiến mọi nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu công nghệ phải rùng mình. Trong ba chỉ số chính, Dow Jones có mức giảm ít nhất, chỉ giảm 0,09% đóng cửa ở 51.666,84 điểm; nhưng Nasdaq - nơi tập trung các cổ phiếu công nghệ trọng điểm - giảm 579,56 điểm, tương đương 2,21% xuống còn 25.587,04 điểm, Nasdaq 100 còn giảm mạnh hơn với 3,3%; S&P 500 sụt 1,44% còn 7.365,46 điểm. Tâm chấn thực sự chính là bán dẫn – chỉ số bán dẫn Philadelphia (SOX) giảm mạnh 7,87% xuống 13.482,51 điểm, VanEck bán dẫn ETF (SMH) cũng giảm sâu 7,01%, hầu như tất cả các mã thành phần đều lao dốc.

Các mã giảm mạnh nhất đều là những cái tên hưởng lợi cốt lõi của AI từ đầu năm: Micron Technology giảm kỷ lục 13,18%, Sandisk giảm 13,64%, On Semiconductor giảm 11,01%, ARM giảm 10,14%, Credo và Applied Optoelectronics đều giảm hơn 10%, Marvell Technology giảm 9,36%, Qualcomm giảm 8,01%, ASML giảm gần 8%, Intel giảm 6,14%, AMD giảm 5,76%. Hai chuỗi nhỏ là chip nhớ và quang truyền thông đều bị “gột rửa” không phân biệt. Ngay cả các cổ phiếu công nghệ lớn cũng không thoát khỏi ảnh hưởng — Tesla giảm 5,79%, Nvidia giảm 4,15% (vốn hóa rơi dưới mốc 5 nghìn tỷ đô la), Apple giảm 0,91%, Google A giảm 1,03%; chỉ có Microsoft (+1,80%) và Amazon (+0,57%), cùng IBM vừa được JP Morgan nâng xếp hạng lên “tăng mua” tăng mạnh 5,04% là đi ngược dòng.

Một tín hiệu cấu trúc thú vị là: dòng tiền không rút khỏi thị trường chứng khoán mà di chuyển mạnh giữa các ngành qua lại giữa các nhóm ngành. Nhóm cổ phiếu phòng thủ đồng loạt tăng — Johnson & Johnson tăng 3,37%, Procter & Gamble tăng 2,13%, Walmart tăng 1,91%, ETF ngân hàng khu vực tăng 2,55%, ETF y tế cũng tăng theo. Điều này cho thấy rõ ràng, đây không phải là sự sụp đổ toàn diện do cạn thanh khoản vĩ mô, mà là sự "vắt kiệt nước" có chủ đích với các nhóm ngành công nghệ/cổ phiếu bán dẫn định giá cao.

Tại sao lại là thời điểm này? Ba áp lực cộng hưởng

Quy kết đợt lao dốc này cho một nguyên nhân duy nhất sẽ là phiến diện. Qua phỏng vấn với nhiều nhà chiến lược hàng đầu Phố Wall và so sánh dữ liệu thị trường, ít nhất ba lực tác động đã cộng hưởng trong cùng một ngày.

Thứ nhất, và trực tiếp nhất — thời điểm chất vấn logic đầu tư AI đã đến. Một năm qua, Microsoft, Google, Meta, Amazon và các ông lớn điện toán đám mây đã bỏ ra hàng trăm tỷ đô la đầu tư cho hạ tầng AI nhờ khả năng đi vay và dòng tiền mặt khổng lồ của họ. Thị trường từng chấp nhận điều đó vì cho rằng đây là “cuộc chiến chiếm vị thế hạ tầng cho cuộc cách mạng công nghệ mới”. Nhưng đúng như quản lý danh mục cao cấp của Globalt, Thomas Martin, nhận định: “Những tin gần đây về AI đang khiến thị trường đặt dấu hỏi – liệu đầu tư vốn quy mô lớn đến vậy có hợp lý? Năng lực sản xuất bán dẫn có đang mở rộng quá nhanh không?” Google đã giảm 5% trong ngày thứ Hai do một loạt nhân sự AI tên tuổi ra đi, những lo ngại về sức cạnh tranh AI của họ vẫn chưa lắng dịu; còn Goldman Sachs trong một báo cáo cảnh báo rõ: chỉ cần một đại gia công nghệ cắt giảm chi tiêu AI, toàn bộ logic định giá ngành AI sẽ bị tái cấu trúc hoàn toàn.

Thứ hai, kỳ vọng về Fed “quay xe” nhanh đã nâng ngưỡng chiết khấu cho tài sản định giá cao. Theo dữ liệu LSEG, các nhà giao dịch ngày càng đặt cược hơn vào khả năng Fed sẽ tăng lãi suất hai lần trong năm nay, trong khi mới chỉ hai tuần trước, thị trường chỉ kỳ vọng một lần tăng lãi suất 25 điểm cơ bản. Bank of America Securities còn mạnh dạn đảo ngược dự báo thành “sẽ tăng tổng cộng 75 điểm cơ bản từ tháng 9 tới tháng 12 năm 2026”. Chủ tịch Fed mới Kevin Walsh có thể bị thị trường hiểu theo hướng chính sách diều hâu hơn, cùng với việc PCE (chỉ số lạm phát Fed quan tâm nhất) sẽ được công bố vào thứ Năm tuần này khiến dòng tiền không dám lơ là nhóm cổ phiếu tăng trưởng dài hạn. Một hệ quả phụ là đồng USD mạnh lên rõ rệt: chỉ số USD tăng 0,4% trong ngày, lên mức cao nhất kể từ cuối tháng 11 năm ngoái ở 101,43, tiếp tục gây áp lực lên tài sản rủi ro định giá bằng USD và kỳ vọng doanh thu nước ngoài của các công ty công nghệ đa quốc gia.

Thứ ba, phản ứng dây chuyền khi premium địa chính trị giảm đã làm suy yếu tuyến “trú ẩn → công nghệ”. Đàm phán Mỹ-Iran đạt tiến bộ tạm thời, Mỹ công bố miễn trừng phạt Iran trong 60 ngày, phía Oman điều phối mở tuyến hải lưu tạm thời ở eo Hormuz và không thu phí — nguồn cung dầu thô dự báo nới lỏng mạnh, WTI giảm còn quanh 73 USD/thùng, Brent về mốc 77 USD/thùng. Giá dầu giảm lẽ ra là tín hiệu tốt, nhưng nó cũng khiến một số vị thế mua hàng hóa trước đây dựa trên logic “căng thẳng địa chính trị + bảo vệ lạm phát” bị tất toán, vàng rơi khỏi mốc 4.100 USD/ounce (COMEX vàng giảm khoảng 1,75% ~ 1,92% về quanh 4.129 USD), bạc giảm sốc hơn 6% — hàng hóa và cổ phiếu công nghệ cùng giảm trong ngày, chứng tỏ nền tảng sâu xa hơn: khẩu vị rủi ro đang thu hẹp trên diện rộng khi kỳ vọng thanh khoản hội tụ trở lại.

Không thể bỏ qua yếu tố kỹ thuật: đúng như hai nhà quản lý danh mục của Morgan Stanley là Andrew Slimmon và Goldman Sachs là Chris Hussey đã chỉ ra, đa phần cổ phiếu giảm giá mạnh lần này vẫn ghi nhận tăng trưởng hai chữ số từ đầu năm – tỷ trọng giao dịch động lực và cá nhân quá lớn nên thị trường trở nên “quá chật chội” – sự chật chội này chính là điểm yếu, chỉ cần kích thích nhỏ là có thể gây ra chuỗi kích hoạt cắt lỗ hàng loạt. Jose Torres của Ingalls & Snyder còn chỉ ra trung tâm biến động chính là ở nhóm nhà cung cấp bộ nhớ, vốn là nhánh tăng mạnh nhất từ đầu năm tới nay.

Phố Wall chia rẽ: “xả bớt bong bóng” hay xoay chiều xu hướng?

Đáng chú ý là với cùng một tập hợp số liệu giảm giá, các ý kiến chủ đạo trên Phố Wall lại không đồng loạt hoảng loạn – sự phân hóa này cho thấy thị trường đang tìm điểm neo định giá mới, chứ không phải bán tháo không kiểm soát.

Phe lạc quan coi đây là đợt điều chỉnh lành mạnh, cần thiết. Bà Marija Veitmane, Giám đốc nghiên cứu cổ phiếu tại State Street Global Markets, khẳng định, nhóm công nghệ là lĩnh vực tổ chức mua vào mạnh từ đầu năm, nên lượng lãi thực lớn: “Việc điều chỉnh, chốt lời giai đoạn là bình thường, không có nghĩa xu hướng AI bị đảo chiều.” Ông Slimmon của Morgan Stanley cũng nhấn mạnh: “Tôi không cho là định giá các công ty này quá cao, nhưng giao dịch liên quan lại quá đông đúc... Sự điều chỉnh này thực ra là lành mạnh.” Ông Hussey của Goldman Sachs còn thẳng thắn gọi đây là động thái “cắt bớt bong bóng”, chứ không phải định giá lại hoàn toàn logic đầu tư hạ tầng AI. Chiến lược gia cấp cao Louis Navellier còn trực tiếp hơn – ông coi báo cáo tài chính của Micron là “tác phẩm khép lại mùa báo cáo rực rỡ”, và mỗi lần giảm giá đều nên coi là cơ hội mua vào.

Phe thận trọng không phủ nhận xu hướng dài hạn của AI, nhưng cảnh báo về quan hệ tay ba giữa “định giá — thanh khoản — CAPEX (chi tiêu vốn) bền vững”. Mike Bell, trưởng bộ phận chiến lược của RBC BlueBay, chỉ ra khi cổ phiếu công nghệ tăng quá nóng, tỷ lệ đòn bẩy và cá nhân tham gia cao, thị trường không cần chất xúc tác tiêu cực lớn để điều chỉnh mạnh – “Thị trường hiện nay chính là tiêu biểu cho sự mong manh đó”. Các ý kiến phòng thủ hơn lại cho rằng, với bối cảnh Fed đảo ngược chính sách và thanh khoản biên bị siết lại, trung tâm định giá của cổ phiếu tăng trưởng định giá cao sẽ chịu áp lực giảm hệ thống, ngành AI sẽ phân hóa nhanh hơn: các mảng có động lực thực, cung cầu rõ ràng (như GPU cao cấp, gia công tiến trình cao cấp) vẫn trụ vững, còn các mã chỉ thuần túy chạy theo câu chuyện – gồm cả một số công ty bộ nhớ, quang truyền thông vốn hóa nhỏ beta cao – sẽ tiếp tục chịu áp lực.

Truyền dẫn dây chuyền: châu Á là chỉ báo trước, hàng hóa hàng loạt giảm, cổ phiếu Trung Quốc niêm yết ở Mỹ chịu áp lực

Làn sóng bán tháo này không phải đặc thù của thị trường Mỹ. Châu Á đã diễn ra đợt bán tháo dữ dội phiên trước đó – SK Hynix, mã hưởng lợi nhiều nhất từ nóng cơn sốt đầu tư AI tại Hàn Quốc, giảm hơn 12%, chỉ số Nikkei 225 giảm 3,55%, chấm dứt chuỗi tăng 8 phiên liên tục. Đợt giảm mạnh trong phiên đêm của cổ phiếu Mỹ một số khía cạnh là phản ứng xác nhận tâm lý của giới đầu tư phương Tây đối với biến động bên châu Á.

Các cổ phiếu Trung Quốc niêm yết ở Mỹ cũng không tránh khỏi, chỉ số Nasdaq Golden Dragon China giảm 0,55%, chỉ số công nghệ đầu đàn Trung Quốc niêm yết ở Mỹ do Wind tính toán giảm 2,68%. Bilibili giảm 4,77%, XPeng giảm 4,42%, JD.com giảm 3,33%, Tencent ADR giảm 3,06%, Alibaba giảm 2,22%. Ở đây vừa chịu beta do khẩu vị rủi ro toàn cầu thu hẹp, vừa chịu hiệu ứng cộng hưởng tâm lý ở từng cổ phiếu — Canadian Solar năng lượng mặt trời giảm hơn 8%, Pony.ai giảm gần 7%, chứng tỏ kể cả các nhóm ngành không liên quan nhiều tới AI cũng bị cuốn vào làn sóng risk-off này.

Mọi ánh mắt đều chờ đợi báo cáo tài chính của Micron

Nếu cần chỉ ra một “ngày xét xử” then chốt cho đợt bán tháo này thì đó chính là báo cáo tài chính quý sắp công bố sau phiên Mỹ ngày thứ Tư của Micron Technology. Bloomberg gọi đây là “thuốc thử then chốt kiểm nghiệm xem nhu cầu hạ tầng AI liệu có lót đường cho đợt tăng giá năm nay hay không”; các nhà phân tích đánh giá chỉ báo kết quả kinh doanh của Micron sẽ đưa ra manh mối lớn nhất cho triển vọng của chip nhớ, và của cả chuỗi chip AI đã tăng mạnh vừa qua.

Logic rất rõ ràng: Micron là một trong các doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp nhất từ nhu cầu lưu trữ AI (dòng bộ nhớ băng thông cao HBM là nhu cầu thực tế của các cụm tính toán AI), đồng thời cũng là mã giảm mạnh nhất hôm nay. Nếu báo cáo vượt kỳ vọng và triển vọng sáng, cú giảm 13% này có thể là điểm kích hoạt đảo chiều cho phe bán khống và tạo cơ hội để dòng tiền đón đầu – đúng như kịch bản của Navellier. Nhưng nếu kết quả hay dự báo gây thất vọng, hôm nay chỉ là “bản nháp” chứ chưa phải “chung cuộc”, và khả năng chỉ số SOX kiểm tra vùng hỗ trợ kỹ thuật tiếp theo sẽ khó tránh khỏi.

Song song đó, dữ liệu PCE vào thứ Năm cũng sẽ là điểm đảo chiều lớn. Nếu số liệu lạm phát cao hơn dự báo, củng cố khả năng “tăng lãi suất thay vì giảm”, chiết khấu định giá cho nhóm công nghệ còn tiếp diễn; ngược lại, bất cứ tín hiệu nới lỏng nào cũng có thể khiến con lắc phòng thủ → tăng trưởng quay trở lại.