Đàm phán Mỹ-Iran "mỗi bên một ý": Trump nói Iran đã nhượng bộ về vấn đề thanh tra hạt nhân, Iran khẳng định 12 tỷ USD sẽ được giải phóng.

Trong khi đàm phán giữa Mỹ và Iran đạt được một số tiến triển giai đoạn, hai bên lại xuất hiện khác biệt rõ rệt trong cách diễn đạt nội dung thỏa thuận. Những tranh cãi xoay quanh các chủ đề cốt lõi như mục đích sử dụng nguồn vốn, thẩm quyền kiểm tra... đang làm gia tăng sự bất định của thị trường về triển vọng đàm phán.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi thông báo vào thứ Hai rằng, 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng sẽ chuyển sang giai đoạn giải ngân, chia làm hai khoản, mỗi khoản 6 tỷ USD.

Trong khi đó, theo tin từ Tân Hoa Xã, Tổng thống Mỹ Trump ngày 23 đăng bài trên mạng xã hội nói rằng, căn cứ vào nhượng bộ từ phía Iran, ông đã đồng ý cho phép eo biển Hormuz tiếp tục mở cửa, không còn thực hiện phong tỏa hàng hải.

Trump cũng khẳng định, Iran đã đồng ý chấp nhận kiểm tra ở "cấp độ cao nhất" và nhấn mạnh nếu không có cam kết này thì các cuộc đàm phán sẽ không được tiến hành thêm. Tuy nhiên, phía Iran lại có quan điểm khác biệt hoàn toàn về bố trí kiểm tra, mâu thuẫn giữa tuyên bố công khai của hai bên ngày càng lộ rõ.

Những khác biệt trên khiến thị trường thận trọng với bản chất thực sự của thỏa thuận. Dầu Brent giảm nhẹ 0,8% trong ngày thứ Ba, xuống dưới 77 USD/thùng. Giá dầu đã giảm đáng kể từ đỉnh gần 125 USD cuối tháng 4, nhưng vẫn cao hơn so với trước chiến tranh, phản ánh dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz cần thêm vài tháng nữa để trở lại bình thường.

Giải phóng nguồn vốn: Hai bên mỗi người nói một kiểu

Theo Mehr - một hãng tin bán chính thức của Iran trích dẫn nhận định từ Gharibabadi, 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng sẽ ngay lập tức tiến hành thực thi. Theo nguồn tin thân cận, hai khoản mỗi khoản 6 tỷ USD này ban đầu đạt được thỏa thuận tại đàm phán Doha, dự kiến sẽ có lễ ký kết chính thức ở Thụy Sĩ.

Tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hôm thứ Hai đã tuyên bố rõ ràng, tài sản vẫn chưa chính thức được giải phóng, và nếu được, mục đích sử dụng cũng bị hạn chế nghiêm ngặt, chỉ dành để mua nông sản Mỹ như đậu tương, lúa mì, ngô. Trump cũng nhấn mạnh trong thông cáo, khoản tiền liên quan sẽ chuyển vào tài khoản ký quỹ do phía Mỹ kiểm soát, chỉ chuyên để mua lương thực và vật tư y tế.

Phía Iran đã từ chối điều này. Đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc Ali Bahreini tại buổi họp báo đã khẳng định: "Iran là quốc gia duy nhất có quyền quyết định cách sử dụng tài sản của mình."

Dựa trên khuôn khổ được đưa tin hiện nay, nếu hai bên cuối cùng đạt được thỏa thuận toàn diện, quy mô gỡ bỏ cấm vận và giải phóng tài sản có thể lên tới 50 tỷ USD.

Khác biệt trong kiểm tra: Điểm nóng tranh cãi nhất

Trong thông cáo, Trump nói rằng Iran đã đồng ý chịu sự kiểm tra "ở mức cao nhất", coi đây là đảm bảo "trung thực hạt nhân", đồng thời tuyên bố đây là điều kiện tiên quyết để đàm phán tiếp tục. Vance trước đó cũng cho biết, Tehran đã đồng ý cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận các cơ sở hạt nhân của mình.

Nhưng các lãnh đạo Iran lại công khai bày tỏ quan điểm khác hẳn, thực tế là "không nhanh như vậy". Đây là một trong số nhiều mâu thuẫn lớn trong phát ngôn công khai giữa hai bên kể từ sau đối thoại ở Thụy Sĩ.

Đáng chú ý, Đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc Ali Bahreini cho biết đang cân nhắc chuyển urani làm giàu sang Nga để lưu ký. Các chuyên gia nhận định nếu phương án này thành hiện thực có thể phần nào thu hẹp bất đồng giữa hai bên về vấn đề kiểm tra hạt nhân.

Nhóm công tác kỹ thuật khởi động, khung đàm phán dần hình thành

Theo Tân Hoa Xã, trong cuộc họp kỹ thuật tại Thụy Sĩ, các bên đã đồng ý thành lập bốn nhóm công tác, phụ trách gỡ bỏ cấm vận, vấn đề hạt nhân, tái thiết và phát triển kinh tế, cùng với giám sát và thực thi. Ngoài ra, các bên còn quyết định lập "đầu mối liên lạc" chuyên trách đảm bảo an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz và xây dựng cơ chế phòng ngừa xung đột với tình hình Lebanon.

Gharibabadi cho biết, đàm phán giai đoạn tiếp theo sẽ do ủy ban cấp cao chủ trì, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Ngoại trưởng Iran Araqchi, Phó Tổng thống Mỹ Vance, Thủ tướng Pakistan Shehbaz cùng Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed sẽ tham gia.

Bộ Tài chính Mỹ cũng đã công bố miễn trừng phạt tạm thời, cho phép Iran xuất khẩu dầu và sản phẩm hóa dầu đến ngày 1/8. Lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz đang phục hồi, cho thấy chủ tàu và các nhà vận hành dần lấy lại niềm tin vào tuyến đường này.

Tình hình khu vực vẫn còn nhiều bất ổn

Mặc dù đàm phán đã có tiến triển, nhưng căng thẳng trong khu vực chưa hoàn toàn tan biến. Xung đột giữa Israel và Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon vẫn tiếp diễn, miền Nam Lebanon xuất hiện nhiều vụ đọ súng lẻ tẻ, phía Hezbollah cáo buộc quân đội Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.

Đại sứ Israel tại Liên Hiệp Quốc Danny Danon trong cuộc trả lời phỏng vấn Bloomberg TV cho biết quân đội Lebanon không thể tự mình đối phó với Hezbollah, nhưng Israel "không có ý định ở lại Lebanon".

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong tuần này sẽ thăm UAE, Kuwait và Bahrain, nhằm củng cố niềm tin của các đồng minh khu vực rằng thỏa thuận tạm thời ký với Iran tuần trước sẽ có lợi cho an ninh và kinh tế toàn khu vực. Vấn đề eo biển Hormuz cũng sẽ là trọng tâm chuyến đi của Rubio.

Ghalibaf sau khi rời Thụy Sĩ cho biết, eo biển Hormuz "sẽ không bao giờ trở lại trạng thái trước chiến sự", Iran sẽ quản lý tuyến đường thủy chiến lược này theo luật pháp quốc tế. Vance thì nói rằng các đại diện đàm phán đã "xây dựng cơ chế" đảm bảo eo biển luôn thông suốt.