Giải mã bài toán AI “tranh giành điện với dân”: SpaceX hướng tới không gian sâu, Viễn cảnh GobiX phát triển sâu trong các cồn cát | JuChao

Tác giả｜Tiểu Lư Ngư

Biên tập｜Dương Tự Nhiên

Sự kiện công nghệ châu Âu VivaTech đánh dấu kỷ niệm mười năm thành lập, diện tích trưng bày tăng 40% so với năm trước, khoảng 200.000 khách tham quan đã đổ về hội trường. Khác với những năm trước, sự kiện lần này phảng phất một nhận thức chung trong không khí nơi hội trường:

AI đang bước ra khỏi màn hình, trở thành một trong những sức mạnh nền tảng tái định hình thế giới vật lý.

Giống như CEO Siemens Roland Busch đã phát biểu trong ngày khai mạc, “AI trong thế kỷ này sẽ trở thành một công nghệ nền tảng thay đổi mọi thứ giống như điện trong thế kỷ trước.”

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã đưa chủ đề từ đổi mới thương mại sang những vấn đề tầng lớp xã hội hơn—ai kiểm soát hạ tầng, dữ liệu, đám mây và năng lượng mà AI dựa vào để vận hành.

Đối với châu Âu, nơi tuổi trung bình của lưới điện đã lên tới 50 năm, AI và năng lượng đã không còn là hai vấn đề song song, mà trở thành cùng một câu hỏi cấp thiết của thời đại. Hơn nữa, điều này cũng không chỉ dừng lại ở châu Âu.

Khi mức tiêu thụ điện của trung tâm dữ liệu tăng theo hàm số mũ, tải trọng tối đa của lưới điện thành phố đang gần chạm ngưỡng. Liệu hoá đơn tiền điện và sự ổn định điện của người dân bình thường có phải là vật hi sinh? Làm thế nào để AI không nhân danh 'tương lai' mà tước đoạt quyền được sử dụng điện hiện tại của người dân phổ thông? Đây là những vấn đề thực tiễn mà toàn ngành AI không thể né tránh.

Tại triển lãm lần này, doanh nghiệp công nghệ xanh Trung Quốc Yuanjing Technology Group cũng đã đưa ra câu trả lời của Trung Quốc cho những vấn đề nghẽn cổ chai này: Kế hoạch Mission Gobi chính thức ra mắt, kế hoạch này được giới trong ngành gọi là GobiX, dự kiến đến năm 2030 sẽ xây dựng trung tâm AI xanh có quy mô 5GW tại các khu vực sa mạc Gobi toàn cầu.

Quá trình phát triển AI và quá trình nâng cấp ngành điện lực đang dần tiến gần tới sự đồng bộ. Việc tái định hình toàn bộ chuỗi từ watt đến bit, biến càng nhiều năng lượng sạch thành từng lần thực thi lệnh của trí tuệ nhân tạo, đã trở thành điều không thể trì hoãn.

Khi lưới điện thành phố quá tải, nhu cầu sử dụng điện giữa AI và cư dân nảy sinh mâu thuẫn thì những vùng Gobi và sa mạc đầy nắng, gió, so với sao Hoả mà SpaceX hướng tới còn có khả năng lớn hơn để trở thành cái nôi nuôi dưỡng nền văn minh thông minh tiếp theo vươn tới trưởng thành.

Bài viết này là bài phân tích giá trị chiều sâu đến từ đội ngũ nội dung của 《Jù Cháo WAVE》, hoan nghênh bạn quan tâm trên nhiều nền tảng.

Cốt lõi hóa điện lực

Theo dự báo của Goldman Sachs, chỉ riêng nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu tại Mỹ sẽ tăng vọt từ 31GW năm 2025 lên 41GW năm 2026, và tiếp tục tăng lên 66GW vào năm 2027–gần gấp đôi.

Dù mạng lưới điện toàn cầu được xây dựng nhanh hơn, thì sự phân bổ điện lực cũng sẽ ẩn chứa những mâu thuẫn cơ bản bên trong.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tỷ trọng điện sử dụng của trung tâm dữ liệu AI trong tổng sản lượng điện toàn cầu sẽ tăng từ 1,6% năm 2025 lên đột ngột 3,7% đến 4%. Sự thay đổi tỷ lệ này rất có khả năng kéo theo sự hi sinh của các nhóm dùng điện truyền thống và yếu thế—họ có thể là dân thường, hoặc các doanh nghiệp sản xuất truyền thống.

Điện lực là vấn đề cốt lõi trong phát triển hạ tầng AI, trở thành nhận thức chung toàn cầu. Ở bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi từ “dẫn nhập”, “chuyển hóa” đến “tiêu thụ”, nếu bị tắc nghẽn thì toàn bộ hệ thống AI đều có thể bị kẹt lại.

Dẫn nhập, chính là làm sao để cùng một băng thông công suất có thể kết nối nhiều GPU hơn; chuyển hóa, là làm sao để cùng một lượng điện có thể sinh ra nhiều trí tuệ hơn; tiêu thụ, là làm sao dưới cùng một mức đầu tư có thể giảm mạnh chi phí điện lực.

Mức tiêu thụ điện của một card chip NVIDIA, H100 là 700W, dòng B200/B100 đã vượt mốc 1000W, lần nâng cấp tiếp theo sẽ còn cao nữa. Bản thân chip đúng là cũng có những tiến bộ về hiệu suất năng lượng, ví dụ mức tiêu thụ mỗi Token của B100 khi huấn luyện mô hình lớn chỉ bằng một phần nhỏ so với H100. Nhưng cải tiến ở tầng vật lý này lại dễ dàng bị tốc độ phình to của mô hình nhanh chóng làm triệt tiêu.

Xét góc độ khai thác và hiệu quả kinh tế, chi phí vận hành của trung tâm dữ liệu AI, tiền điện chiếm tới 57%, vượt xa khấu hao, tiền thuê mặt bằng và chi phí nhân sự. Nói cách khác, sau khi xây xong trung tâm dữ liệu rồi, hóa đơn tiền điện có thể quyết định thành bại về mặt tài chính còn hơn cả độ chính xác suy luận mô hình và hiệu suất khai thác tính toán.

Bởi vậy, chiến lược cốt lõi của Trung Quốc trong thời đại AI năng lượng là phối hợp giữa tính toán và điện lực, lấy hệ thống điện lực kiểu mới làm nền tảng, đi sâu vào điều độ thông minh, nguồn-lưới-tải-tích, đổi mới kỹ thuật và cơ chế cung-cấp điện kiểu mới, thúc đẩy tính toán điện toán và điện lực hòa nhập sâu và phối hợp hai chiều.

Chiến lược này thực chất giống với tư duy lõi của một số công ty năng lượng gốc AI tại thung lũng Silicon như GridCARE, Emerald AI, cũng đều nhằm tối ưu hóa phân bổ tài nguyên điện lực để giải quyết mâu thuẫn giữa bành trướng tính toán và cung cấp điện, thay vì chỉ đơn giản tăng cung cấp điện năng.

Hệ thống lưới điện Mỹ chủ yếu vận hành theo khu vực, thiếu hệ thống điều phối thống nhất toàn quốc, khả năng truyền tải điện liên bang và phối hợp khu vực yếu, cộng thêm đầu tư cho năng lượng mới và lưới điện lâu nay mất cân đối, kết quả dẫn đến tình trạng thiếu điện cho AI và cạnh tranh giữa AI và dân thường trong dùng điện.

Theo báo cáo theo dõi của Data Center Watch, hai năm qua ở 24 bang của Mỹ đã có hơn 250.000 cư dân trực tiếp tham gia phản đối xây trung tâm dữ liệu. Nguyên nhân chủ yếu là do chi phí tăng dung lượng phù hợp với AI bị chia vào hóa đơn tiền điện của cư dân quanh vùng, ngược lại làm giảm ổn định nguồn điện.

Từ xây hạ tầng, kỹ thuật, thiết bị đến dịch vụ, trên toàn chuỗi cải cách hệ thống điện lực thế giới đều ẩn giấu cơ hội thời đại. Và cơ hội ấy rốt cuộc chỉ ưu ái một loại công ty năng lượng công nghệ duy nhất:

Đó là những công ty tích hợp phát điện năng lượng mới, lưu trữ, lưới điện, điện tử công suất, tính toán và mô hình lớn thành một hệ thống tích hợp điện lực cho thời đại AI.

Đặc trưng rõ rệt của doanh nghiệp năng lượng công nghệ thời AI là không còn tự định vị mình là bên phát điện, truyền tải hay sử dụng nữa, mà là hệ điều hành kết nối điện toán và điện lực. Năng lực cạnh tranh của loại hình doanh nghiệp này không còn lệ thuộc vào ai bán điện rẻ hơn mà là ai biến được mỗi Joule năng lượng thành nhiều trí tuệ hiệu quả hơn.

Ai sở hữu năng lực cung cấp giải pháp hệ thống điện lực AI, người đó mới là kiến trúc sư của hạ tầng thời đại AI.

Sử thi năng lượng AI

Trên phạm vi toàn cầu, các doanh nghiệp đang khám phá giải pháp hệ thống điện lực AI theo cách riêng của mình.

Một số đại diện là các hãng chip như NVIDIA, liên kết cùng Emerald AI, AES phát điện và các ông lớn điện lực khác cùng thúc đẩy xây dựng thế hệ nhà máy AI mới.

Loại nhà máy AI này ngay từ thiết kế đã tích hợp năng lượng, tính toán, mạng lưới và làm mát thành kiến trúc hợp thể; lúc đầu tận dụng nguồn điện và lưu trữ đặt cận làm nguồn quá độ, về sau thì điều độ linh hoạt các nguồn này để cấp cho lưới điện.

Một nhóm nữa như Siemens, Schneider Electric, những đại gia công nghiệp châu Âu, vừa kết liên với các doanh nghiệp dẫn đầu ngành như NVIDIA để giữ vị thế trung tâm hệ sinh thái, vừa xây dựng nền tảng phần mềm thông minh của mình để cung cấp giải pháp toàn chuỗi “nguồn-lưới-tải-tích”, củng cố khách hàng sẵn có.

Yuanjing cũng đã xác lập vị trí giải pháp toàn chuỗi và đã đi xa hơn trên con đường này. Năng lực nâng cấp hệ thống điện lực tích hợp này đến từ tích luỹ bền bỉ nhiều năm trong lĩnh vực điện gió, lưu trữ và tích hợp hệ thống năng lượng tái tạo.

Lĩnh vực điện gió, năm 2025 tổng công suất lắp mới điện gió toàn cầu dự kiến đạt 169GW, lượng lắp đặt ở nước ngoài của Yuanjing tăng 15 lần so với năm ngoái đạt 4,8GW, lập kỷ lục mới về lượng lắp ngoài nước của các nhà sản xuất Trung Quốc, và đã bốn năm đứng đầu ở hạng mục đơn hàng xuất khẩu. Ngoài ra, mảng lưu trữ của Yuanjing đứng thứ năm toàn cầu về sản lượng hệ thống lưu trữ điện xuất xưởng năm 2025.

Ngoài ưu thế về sản xuất phần cứng, Yuanjing đang dùng AI và công nghệ mô hình lớn để tối ưu hóa hệ thống nền tảng phần cứng này, khu công nghiệp carbon zero Xích Phong là một ví dụ minh chứng rõ nét cho hiệu quả tối ưu hóa.

Khu công nghiệp carbon zero tại TP Xích Phong, vận hành hệ thống điện 100% năng lượng tái tạo lớn nhất thế giới, là dự án hydrogen-amoniac xanh có công suất quy hoạch tổng thể 1,52 triệu tấn, sản lượng điện hàng năm tương lai có thể đạt 60 tỷ kWh, tương đương với tổng lượng điện tiêu thụ một năm của Bồ Đào Nha.

Vấn đề thực tế Yuanjing phải giải tại đây là làm sao dùng AI thuần hóa nguồn năng lượng tái tạo khổng lồ, phân mảnh và biến động mạnh, nhằm cấp nguồn ổn định cho một hệ thống công nghiệp vận hành liên tục.

Để đạt được điều đó, Yuanjing sử dụng mô hình khí tượng “Thiên Cơ” để dự báo chuẩn xác tình hình thời tiết, từ đó dự đoán năng lực phát điện của năng lượng gió và mặt trời, tiếp tục sử dụng mô hình năng lượng “Thiên Xu” dựa trên những dự báo này để lập tức điều phối toàn bộ thiết bị trong khuông nghiệp theo cấp mili giây, tối ưu hóa việc sản xuất, lưu trữ và tiêu thụ năng lượng trong thời gian thực.

Amoniac xanh sản xuất tại đây được bán theo hợp đồng dài hạn với các doanh nghiệp tại châu Âu, khu vực châu Á-Thái Bình Dương... hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sản xuất đến thương mại. Một ví dụ điển hình là đầu năm nay, chuyến tàu vận chuyển amoniac xanh đầu tiên trên thế giới đã xuất phát từ Liên Vận Cảng, đến đích là Công ty hoá chất chính xác Lotte Hàn Quốc.

Thành công của khu công nghiệp carbon zero Xích Phong cùng các dự án khác cũng cung cấp dữ liệu thực tế, tin cậy và cực kỳ quý giá cho quá trình tiến hóa giải pháp hệ thống điện AI của Yuanjing, cho phép Yuanjing thực hiện những thử nghiệm tiên tiến hơn, cách mạng hơn.

Còn về kế hoạch GobiX lần này của Yuanjing, theo lời Chủ tịch Trương Lôi, mục tiêu là “biến sa mạc Gobi thành cái nôi nuôi dưỡng nền văn minh thông minh”.

Thực tế là, toàn cầu có hơn 30 triệu km2 sa mạc Gobi với ánh nắng dồi dào, gió ổn định và đất đai giá rẻ.Để những vùng đất từng bị coi là hoang vắng đó trở thành nguồn năng lượng phong phú cho thời đại thông minh, thậm chí là nơi trú ngụ cho nền văn minh silic, có lẽ chính là nét lãng mạn nhất trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần này.

Tinh thần khai phá của Yuanjing trong tiến trình này chẳng thua kém SpaceX trên hành trình chinh phục sao Hoả. Cả hai đều đang chứng minh bằng công nghệ rằng con người có thể xây dựng nền móng mới cho nền văn minh ở những nơi khắc nghiệt nhất, cho phép nền văn minh thông minh vươn ra ngoài giới hạn địa lý. Hai doanh nghiệp đều đang kiến tạo những khả năng mới cho nhân loại.

Điều này không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt của nhân loại, biến những điều bất khả thi của thời đại cũ thành có thể, định nghĩa lại khái niệm hoang vắng và văn minh, cuối cùng lưu trữ thành một cú chuyển mình vang dội trong ý thức tập thể của toàn nhân loại.

Mà mọi khởi đầu của những điều này, chỉ bắt nguồn từ một đơn vị điện, một con chip, một dòng mã lệnh, và một nhóm người tin rằng thế giới có thể thay đổi.