Diễn biến việc làm và lạm phát: Lãi suất trung tính của Mỹ có thể dao động ở mức cao

VietnamFinance ngày 6 tháng 10 đưa tin—— Tồn kho cạn kiệt đẩy giá dầu lên cao, khiến lạm phát dai dẳng, việc làm chuyển hướng mềm hơn nhưng nền tảng vẫn vững chắc, lãi suất trung tính của Mỹ có thể tiếp tục duy trì ở mức cao.

Xu hướng tương lai của lãi suất trung tính Mỹ phụ thuộc vào hai sức mạnh đối nghịch: một đến từ lĩnh vực năng lượng, một đến từ việc làm.

Lời cảnh báo về tồn kho của CEO Aramco, Nasser, đã đẩy tính linh hoạt của lạm phát giá dầu lên cao —— Tồn kho toàn cầu còn chưa tới 10%, việc tái xây dựng có thể phải mất đến hai năm, năng lượng đang khiến lạm phát “dễ tăng khó giảm”; trong khi đó ở lĩnh vực việc làm, phân tích vi mô từ Fed St. Louis cho thấy đỉnh nhu cầu đã qua từ tháng 4/2023, thị trường đang chuyển từ cực kỳ căng sang hơi mềm, âm thầm cởi trói cho lạm phát.

Hai thế lực này cân bằng lẫn nhau, cuối cùng cùng nhau đặt lãi suất chính sách trên một nền tảng khó giảm xuống —— đây chính là chủ đề của bài viết: Sự giằng co giữa giá dầu và việc làm quyết định lãi suất trung tính Mỹ trụ vững ở mức cao như thế nào.

Giá dầu: Cảnh báo tồn kho của CEO Aramco và tác động đến lạm phát Mỹ

CEO Saudi Aramco, Nasser, trong bài phát biểu tại Diễn đàn Thông tin Năng lượng London, trọng tâm là lời cảnh báo về “tích lũy cạn kiệt”.

Ông đưa ra chuỗi dữ liệu khá rõ ràng: trước khủng hoảng, tồn kho thương mại toàn cầu khoảng 10 tỷ thùng, nay chỉ còn chưa tới 6 tỷ thùng, trong đó hàng thật sự sử dụng được có lẽ không đến 10%, ông gọi đây là “mỏng đến mức đáng sợ”.

Chiến tranh khiến cung bị thiệt hại tổng cộng khoảng 3 tỷ thùng, thị trường phải tận dụng tồn kho để bù đắp hơn 1 tỷ thùng thiếu hụt, và lượng dự trữ này cơ bản là lớp đệm cuối cùng.

Dù eo Hormuz tái thông hoàn toàn, niềm tin quay trở lại, thì tái xây dựng tồn kho cũng có thể kéo dài tận hai năm;

Nếu vừa phải bổ sung tồn kho vừa đáp ứng nhu cầu thường nhật, trong 18 tháng tới toàn cầu mỗi ngày còn cần thêm 2 triệu thùng.

Tác động lên Mỹ tập trung ở mảng sản phẩm dầu hoàn chỉnh: nhà máy lọc dầu Trung Đông bị thiệt hại, giá nhiên liệu tăng nhanh hơn dầu thô, trong khi nhà máy lọc dầu Trung Quốc lại tạm ngừng xuất khẩu để bảo đảm nhu cầu trong nước, chênh lệch giá cracking giữa diesel và xăng vẫn ở mức cao.

Xăng, diesel chính là thành phần nhạy cảm và có tỷ trọng lớn nhất trong CPI Mỹ, đồng thời cũng là hạng mục chi tiêu dễ cảm nhận nhất của người dân —— mỗi lần giá tăng, chi phí này sẽ lan truyền theo chuỗi logistics và chi phí đi lại, ảnh hưởng đến giá cả trên diện rộng.

Điều này đồng nghĩa lĩnh vực năng lượng đã lắp vào lạm phát Mỹ một chiếc “lò xo dễ nén khó xả”: tồn kho càng mỏng, đệm càng ít, bất cứ biến động mới nào đều dễ bị khuếch đại thành đỉnh giá sắc nét, tiến trình giảm lạm phát vì thế không ngừng bị kéo dài.

Việc làm Mỹ: Nhiệt độ thực sự qua góc nhìn vi mô

Từ bài nghiên cứu mới nhất của Fed St. Louis có thể thấy một thị trường với nhiệt độ hơi khác biệt so với số liệu vĩ mô.

Tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc duy trì ở 4,5% trở xuống suốt gần 5 năm qua, đây là một trong những giai đoạn thất nghiệp thấp kéo dài nhất trong lịch sử hiện đại, nền tảng nhu cầu thực sự vẫn còn vững.

Nhưng điều đáng suy ngẫm hơn lại nằm ở khía cạnh cấu trúc —— đỉnh cao nhu cầu lao động rơi vào tháng 4/2023, sau đó nhiều khu vực đã hạ nhiệt rõ rệt, chỉ là con số bình quân toàn quốc đã làm loãng độ lạnh này.

Tín hiệu vi mô nổi bật nhất chính là “lợi ích của thị trường cực căng không miễn dịch”: nơi bị ảnh hưởng nhiều bởi dịch bệnh thì lao động trẻ phục hồi càng yếu; ngay cả tại các khu vực lâu dài có tỷ lệ thất nghiệp dưới 3%, những lợi thế tích lũy về việc làm của người trẻ cũng không giúp họ tránh được nguy cơ thất nghiệp nếu tốc độ chậm lại trong tương lai.

Nói cách khác, thị trường lao động đang chuyển từ cực kỳ căng sang trung tính hơi mềm, nhóm cảm nhận rõ ràng cái lạnh đầu tiên là những người ít kinh nghiệm, kỹ năng yếu —— họ chính là nhóm dễ bị tổn thương và thường phát đi tín hiệu cảnh báo sớm nhất.

Triển vọng việc làm: Cuộc chiến giữa sức bền và sự chậm lại

Trong tương lai, thị trường lao động sẽ giống như một cuộc giằng co giữa sự kiên cường và tốc độ hạ nhiệt.

Một mặt, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, số chỗ trống tuyển dụng dù giảm nhưng chưa sụp đổ, nhu cầu nhân lực trong dịch vụ còn trụ lại, chưa xuất hiện dấu hiệu xấu đi đột ngột; mặt khác, đỉnh nhu cầu đã qua, phân hóa cấu trúc tăng lên, tốc độ tăng lương giảm đang tạo cơ sở cho quá trình truyền dẫn giá dịu hơn, điều này chính là điềm báo cho lạm phát có thể hạ nhiệt.

Chìa khóa nằm ở nhịp độ: Nếu việc làm chỉ “giảm nhiệt vừa phải”, Fed sẽ có thêm thời gian quan sát;

Nhưng nếu hạ nhiệt chuyển thành suy yếu hệ thống, không chỉ tiền lương giảm mà cả tổng nhu cầu cũng giảm —— lúc đó ảnh hưởng từ yếu tố việc làm lên lạm phát sẽ đụng đầu trực diện với tác động tăng giá từ năng lượng.

Hướng đi của lãi suất trung tính: Khó giảm xuống thấp

Khi gom hai yếu tố giá dầu và việc làm lại cho Fed, định hướng của lãi suất trung tính trở nên khá rõ ràng.

Sốc cung năng lượng kéo lạm phát lên dữ dội, việc làm lại đang ép lạm phát đi xuống một cách từ từ, kết quả là hai lực này triệt tiêu lẫn nhau, lạm phát có nhiều khả năng duy trì ở mức nền “dai dẳng” hơn dự đoán —— không giảm nhanh nhưng cũng không bùng nổ.

Môi trường như vậy quyết định tốc độ hạ lãi suất chính sách sẽ rất dè dặt: chỉ cần lạm phát còn dai dẳng, đệm năng lượng còn thiếu hụt thì Fed khó mà giảm lãi suất mạnh, liên tục, cái gọi là kịch bản “lãi suất cao hơn và lâu hơn” càng dễ trở thành hiện thực.

Ở góc nhìn thị trường: tương lai lãi suất trung tính nhiều khả năng duy trì cao hơn mức hiện tại, chứ không phải giảm nhanh.

Với đô-la Mỹ, điều này nghĩa là được hỗ trợ ở mức cao, dư địa giảm bị hạn chế; với vàng và tài sản rủi ro, lãi suất cao luôn là lực cản dai dẳng.

Biến số thực sự vẫn nằm ở hai điều —— liệu giá dầu có tiếp tục tăng mạnh nếu xuất hiện gián đoạn nguồn cung mới hay không, và liệu quá trình “giảm nhiệt vừa phải” của việc làm có chuyển hóa thành “suy yếu rõ rệt”. Nếu xảy ra trường hợp thứ nhất, lạm phát bị đẩy lên; nếu trường hợp thứ hai, cầu bị kéo xuống, việc cái nào đến trước sẽ quyết định rốt cuộc lãi suất trung tính sẽ tiếp tục nằm ở mức cao hay buộc phải hạ xuống để tìm lối ra.