Phá vỡ bế tắc hay tái định hình luật chơi? Cơ quan quản lý thị trường vốn Ả Rập Xê Út thay đổi lãnh đạo, nhà đầu tư kỳ vọng nới lỏng hạn chế vốn ngoại và sửa đổi quy tắc IPO

Ứng dụng Zhihong Tài chính lưu ý rằng, sự thay đổi lãnh đạo cấp cao của cơ quan quản lý thị trường vốn Ả Rập Saudi đã thắp lại hy vọng cho các nhà đầu tư và giới ngân hàng, thị trường kỳ vọng Saudi sẽ tiếp tục thúc đẩy tự do hóa thị trường, bao gồm nới lỏng giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài — đây chính là động thái mà thị trường mong đợi từ lâu, có thể thu hút hàng tỷ đô la đầu tư vào thị trường chứng khoán của quốc gia này.

Đầu tháng này, ông Mazen Al-Sudairi, cựu Trưởng bộ phận nghiên cứu Ngân hàng Rajhi và cố vấn cho Văn phòng Nội các, đã được bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Quản lý Thị trường Vốn Ả Rập Saudi (CMA), thay thế ông Mohammed ElKuwaiz, người đã giữ vị trí này gần chục năm qua.

Theo các nguồn tin, kinh nghiệm thị trường vốn dày dặn của ông Sudairi tích lũy tại một số ngân hàng lớn của Saudi cùng mối quan hệ chặt chẽ với chính phủ đã khiến các nhà đầu tư đặt nhiều kỳ vọng, cho rằng ông có thể thúc đẩy thị trường tiến tới việc nới lỏng các quy định kiểm soát hơn nữa.

Chiến lược gia Matthew Nguyen của Morgan Stanley cho biết, việc thay đổi lãnh đạo cơ quan quản lý đã đưa vấn đề cải cách quy tắc sở hữu nước ngoài tiềm năng trở lại tâm điểm. Trong một báo cáo ngày 17 tháng 8, ông Nguyen chỉ ra rằng Saudi hiện đang áp dụng giới hạn sở hữu nước ngoài ở mức 49%, khiến quốc gia này trở thành thị trường lớn cuối cùng tại khu vực Vịnh còn duy trì hạn chế này.

Theo tính toán của Morgan Stanley, nếu nới giới hạn này lên 75%, thị trường chứng khoán Saudi có thể thu hút khoảng 4,3 tỷ USD dòng vốn thụ động; còn nếu dỡ bỏ hoàn toàn giới hạn, dòng tiền tiềm năng có thể lên tới khoảng 7,4 tỷ USD. Tuy nhiên, ông Nguyen cũng bổ sung rằng, thời gian cửa sổ để thực hiện cải cách trong năm nay đang thu hẹp lại, vì bất kỳ động thái nào cũng phải có hiệu lực trước cuối tháng 10, mới có thể được đưa vào đánh giá chỉ số cổ phiếu toàn cầu của MSCI tháng 11.

Sở giao dịch chứng khoán Ả Rập Saudi là sàn lớn nhất khu vực Vịnh. Việc nới lỏng điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài không chỉ giúp Saudi thu hút thêm vốn ngoại mà còn làm sâu sắc hóa tính thanh khoản của thị trường. Điều này cũng phù hợp với chiến lược của Thái tử Mohammed bin Salman nhằm phát triển thị trường tài chính hỗ trợ chương trình đa dạng hóa kinh tế đầy tham vọng và giảm sự phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ của đất nước.

Vào tháng 2 năm nay, sau khi Saudi mở cửa giao dịch cổ phiếu trực tiếp cho tất cả nhà đầu tư nước ngoài, kỳ vọng vào việc nới lỏng quy tắc sở hữu ngoại từng tăng mạnh. Tuy nhiên, đà này đã chậm lại, xung đột địa chính trị tiếp tục gây áp lực cho thị trường. Saudi từng là thị trường IPO đặc biệt sôi động cho tới đầu năm ngoái, hiện tại quy mô phát hành cổ phiếu đã giảm mạnh.

Chỉ số chuẩn của Saudi vẫn tăng khoảng 5% kể từ đầu năm. Tuy nhiên, chỉ có hai đợt IPO trên thị trường chính năm nay, quy mô huy động vốn đều dưới 100 triệu USD. Đồng thời, một kế hoạch IPO lớn của một nhà thầu đã bị hoãn do xung đột khu vực. Trên thực tế, ngay cả trước khi nổ ra căng thẳng, sàn Saudi đã ghi nhận loạt đợt IPO đầu tiên kém khả quan, một số công ty thậm chí phải hoãn phát hành dự kiến.

Ông Sudairi đồng thời còn là thành viên bên ngoài Hội đồng Đầu tư của Quỹ Đầu tư Công (PIF) quy mô tài sản 1 nghìn tỷ USD của Saudi. PIF có kế hoạch thúc đẩy nhiều công ty niêm yết hơn trong chiến lược 5 năm mới. Ông Sudairi sẽ được hưởng các quyền lợi cấp bộ trưởng, việc bổ nhiệm ông được công bố trong đợt cải tổ nội các đầu tháng này.

Ngoài giới hạn sở hữu nước ngoài, các nhà băng và nhà đầu tư còn hi vọng ban lãnh đạo mới sẽ thúc đẩy cải cách rộng hơn, làm gia tăng sức sống cho thị trường IPO đồng thời nâng cao thanh khoản và khối lượng giao dịch của thị trường.

Đầu năm nay, giới ngân hàng từng kêu gọi CMA xem xét lại các hướng dẫn liên quan — hướng dẫn này khuyến khích các tổ chức phát hành Saudi phân bổ tới 30% cổ phần IPO cho nhà đầu tư cá nhân. Các ngân hàng cảnh báo rằng, trong bối cảnh nhu cầu từ nhà đầu tư nhỏ lẻ yếu, việc phân bổ quá nhiều cổ phiếu cho cá nhân tiềm ẩn rủi ro chính sách. Họ cũng bày tỏ quan ngại tương tự với hướng dẫn khuyến khích phân bổ lượng lớn cổ phiếu IPO cho các quỹ đầu tư chung.

Theo các nguồn tin, các chủ ngân hàng đầu tư lo ngại về lượng lớn doanh nghiệp tồn đọng đang chờ phê duyệt, khi mỗi quý chỉ có rất ít công ty được chấp thuận lên sàn.

Lãnh đạo ngành tài chính cũng tỏ ra thất vọng với thời gian niêm yết chỉ 6 tháng sau khi được phê duyệt, điều này có thể buộc doanh nghiệp phải lên sàn trong điều kiện thị trường bất lợi, nếu không sẽ đối mặt với nguy cơ hết hạn hoặc phải nộp hồ sơ lại.

Theo các nguồn tin, mối quan hệ giữa các tổ chức thị trường vốn với cơ quan quản lý cũng đang gặp thử thách, bởi CMA đang điều tra một số ngân hàng vì kết quả kinh doanh đầu tiên sau khi niêm yết của một số công ty không đạt kỳ vọng lợi nhuận, dẫn tới kết quả IPO kém tích cực.