"Chiêu bài mua lại" của Besent không còn hiệu quả, liệu hai phiên đấu giá trái phiếu dài hạn tại Nhật Bản vào tuần tới có tiếp tục gây thêm áp lực?

Theo VietFinance APP, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Besant đang nỗ lực hạ thấp lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài thông qua việc mở rộng chương trình mua lại trái phiếu, lại đối mặt với một thử thách bất ngờ từ Nhật Bản: trong tuần tới, Nhật Bản sẽ lần lượt đấu giá trái phiếu kỳ hạn 10 năm và 30 năm. Trong bối cảnh những lo ngại về tình hình tài khóa toàn cầu vẫn còn hiện hữu và lợi suất trái phiếu dài hạn của các nền kinh tế lớn đồng loạt leo thang, nếu hai đợt đấu giá này gặp phải nhu cầu yếu, lợi suất trái phiếu Nhật có thể tiếp tục tăng, và thông qua sự liên kết ngày càng chặt chẽ với thị trường trái phiếu Mỹ, áp lực sẽ lan sang lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ vốn đã ở gần mức cao nhất trong gần 20 năm.

Gần đây, các thị trường nợ chủ chốt toàn cầu tiếp tục bị bán tháo. Lo ngại về thâm hụt ngân sách và lạm phát đã buộc nhà đầu tư đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm giảm 4 điểm cơ bản vào thứ Hai xuống 5,24%, nhưng tuần trước từng tăng lên 5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm đã tăng khoảng 70 điểm cơ bản kể từ tháng 3, lên gần 4,70%.

Châu Âu cũng không nằm ngoài xu hướng. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn tương đương do Đức phát hành tháng này đạt mức cao nhất trong 15 năm, chi phí vay của Pháp tăng lên mức cao nhất kể từ 2008. Lợi suất trái phiếu dài hạn của Nhật Bản cũng tiến sát mức kỷ lục, lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm của Nhật đã tăng lên khoảng 2,90%, mức cao nhất trong 30 năm; lợi suất trái phiếu 20 năm Nhật Bản dao động quanh mức cao nhất kể từ 1996.

Hiện tại, nợ quốc gia của Mỹ đã vượt 40 nghìn tỷ đô la, chi phí vay tăng nhanh và thị trường bắt đầu lo ngại về cái gọi là “vòng luẩn quẩn ngày tận thế” — nghĩa là gánh nặng nợ tăng lên sẽ đẩy lợi suất trái phiếu cao hơn, và lợi suất cao lại càng làm tăng thêm áp lực tài khóa.

Naoya Hasegawa, trưởng nhóm chiến lược trái phiếu của Okasan Securities, cho biết: “Những lo ngại về tài khóa và áp lực lạm phát là chủ đề chung mà Nhật Bản, Mỹ và châu Âu cùng đối mặt. Việc lợi suất trái phiếu Nhật tăng có thể tạo ra tác động toàn cầu.”

Lá bài mua lại của Besant tạm thời thất bại

Trước đà tăng liên tục của lợi suất dài hạn, tuần trước, Besant bất ngờ công bố sẽ mở rộng quy mô mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài của Bộ Tài chính Mỹ. Theo kế hoạch, từ ngày 9/9, mỗi đợt mua lại của Bộ Tài chính Mỹ sẽ tối thiểu mua 4 tỷ USD trái phiếu, cao hơn nhiều so với mức hiện tại là 2 tỷ USD. Hoạt động mua lại sẽ được lên kế hoạch hàng quý, mỗi tuần thực hiện một đến hai lần; phân theo kỳ hạn, mỗi loại trái phiếu sẽ được mua lại một đến hai lần mỗi tháng.

Dù Bộ Tài chính Mỹ cho biết mục đích mở rộng mua lại là để cung cấp thanh khoản tốt hơn cho thị trường, nhưng nhiều nhà phân tích cho rằng thực chất là nhằm kiểm soát đà tăng của lợi suất trái phiếu dài hạn. Tuy vậy, thị trường lại không ủng hộ “lá bài mua lại” này. Sau khi tin tức được công bố, giá trái phiếu Mỹ chỉ tăng ngắn hạn, một ngày sau lợi suất lại tiếp tục tăng. Hành động của Besant bị nhiều nhà phân tích và nhà đầu tư coi là thất bại, giống như việc can thiệp thị trường ngoại hối Mỹ-Nhật trước đây, giá trái phiếu nhanh chóng trả lại phần tăng trước đó.

Tổng thống Mỹ Trump sau đó tuyên bố, Besant đã “tự quyết định” mở rộng mua lại, không phải do ông chỉ đạo. Điều này phần nào làm giảm niềm tin của thị trường vào sự nhất quán của chính sách. Sắp tới, Besant dự kiến sẽ có bài phát biểu vào thứ Hai theo giờ địa phương, trong khi Chủ tịch Fed Kevin Walsh sẽ xuất hiện tại Hội nghị toàn cầu các ngân hàng trung ương Jackson Hole vào thứ Sáu. Hai phát biểu này có thể cung cấp thêm gợi ý cho thị trường trái phiếu ngắn hạn.

Đấu giá tại Nhật trở thành “mối đe dọa tiếp theo”

Đối với Besant, thách thức trực tiếp hơn đến từ Nhật Bản. Nhật sẽ tổ chức đấu giá trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm ngày 1/9, và trái phiếu kỳ hạn 30 năm ngày 3/9. Thời điểm này trùng với lúc các nhà đầu tư toàn cầu yêu cầu mức bù lợi suất chính phủ cao hơn, bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy nhu cầu yếu đều có thể gây hiệu ứng lan toả sang thị trường trái phiếu Mỹ.

Andrew Ticehurst, chiến lược gia lãi suất cao cấp tại chi nhánh Sydney của Nomura Holdings, nhận định: “Thị trường sẽ theo dõi sát kết quả đấu giá trái phiếu Nhật sắp tới. Nếu kết quả không tốt, lợi suất trái phiếu Nhật sẽ tăng lên, điều này có thể khiến thị trường Nhật hấp dẫn hơn với nhà đầu tư nội địa, kéo theo áp lực tăng lợi suất trái phiếu Mỹ.”

Thực tế, tình trạng liên kết này đã có tiền lệ. Năm ngoái, lợi suất trái phiếu Nhật siêu dài tăng vọt từng truyền dẫn trực tiếp sang thị trường Mỹ. Ngày nay, khi quy mô nợ của Mỹ khổng lồ và chi phí vay vốn cao, rủi ro còn lớn hơn.

Rinto Maruyama, chiến lược gia cao cấp về ngoại hối và lãi suất tại SMBC Nikko Securities ở Tokyo, khẳng định: “Nếu đợt đấu giá trái phiếu Nhật tuần tới thất bại và gây ra làn sóng bán tháo mới, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu hiệu ứng lan truyền sang thị trường Mỹ, dù Besant đã nỗ lực, nhưng lợi suất trái phiếu Mỹ vẫn có thể bị đẩy lên cao.”

Cần lưu ý, phiên đấu giá trái phiếu 20 năm tại Nhật ngày 20/8 — tức ngày sau thông báo mua lại của Besant — vẫn ghi nhận nhu cầu khá ổn. Tuy nhiên, lợi suất kỳ hạn này vẫn dao động ở mức cao nhất kể từ 1996, cho thấy nhu cầu thị trường không đủ mạnh để đảo ngược xu hướng tăng của lợi suất.

Từ thị trường ngoại hối đến trái phiếu: Kỳ vọng phối hợp Mỹ-Nhật gia tăng

Động thái trên thị trường trái phiếu của Besant có thể không chỉ là nỗ lực đơn phương của Mỹ. Một số chuyên gia cho rằng, mục tiêu kiềm chế lợi suất trái phiếu của Mỹ có thể là bước dạo đầu cho việc tăng cường phối hợp Mỹ-Nhật nhằm khôi phục ổn định thị trường, trọng tâm là tính bền vững tài khóa của hai nước.

Kyohei Morita, kinh tế trưởng tại Nomura Securities, nhận xét: “Mỹ và Nhật có thể đồng ý cùng cam kết bảo đảm tài khóa bền vững và truyền tải thông điệp đó tới thị trường.” Cuối tháng 7 năm nay, Mỹ-Nhật đã can thiệp mạnh mẽ vào thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng yên, nhưng sau đó yên đã trả lại phần lớn mức tăng. Khi đó Besant cho biết, can thiệp cần có chính sách hỗ trợ tiếp theo, nếu không chỉ là tín hiệu.

Xét từ góc độ thị trường trái phiếu, sự gắn kết giữa Mỹ và Nhật ngày càng rõ nét. Mỹ có khả năng ngày càng coi Nhật là một trong những “tâm điểm” của biến động trên thị trường trái phiếu toàn cầu. Takahide Kiuchi, kinh tế gia điều hành tại Viện Nghiên cứu tổng hợp Nomura, cho biết trong báo cáo rằng để kìm hãm đà tăng của đồng đô la Mỹ, sự yếu đi của đồng yên và lợi suất trái phiếu dài hạn, chính quyền Trump có thể chú ý nhiều hơn tới Nhật Bản.

Ông viết trong báo cáo: “Nếu lợi suất trái phiếu 10 năm Nhật Bản chạm 3%, và tỷ giá USD/JPY lại rơi xuống 160, Mỹ có thể yêu cầu chính quyền Kōichi Takachi thay đổi hướng đi của chính sách tài khóa.”

Được biết, Thủ tướng Nhật Bản Kōichi Takachi trước đây nhiều lần phát biểu ủng hộ các chính sách kích thích, chủ trương tăng đầu tư cho quản lý khủng hoảng và tăng trưởng. Tuy nhiên, trong bối cảnh các hộ gia đình ở Nhật đã phải đối mặt với áp lực chi phí sinh hoạt, các khoản chi tiêu này có thể làm trầm trọng thêm lạm phát, khiến thị trường nghi ngờ về kỷ luật tài khóa của chính phủ.

Dù một số quan chức Nhật Bản cho rằng chính sách tài khóa của Kōichi Takachi không phải là “mở rộng”, nhấn mạnh rằng tính bền vững tài khóa cũng là ưu tiên, chính phủ vẫn chưa có đủ nguồn lực tài chính cho các biện pháp kinh tế quan trọng, ví dụ như kế hoạch giảm thuế tiêu dùng thực phẩm. Điều này càng làm dấy lên mối lo ngại của thị trường về triển vọng tài chính của Nhật.

Morita cho rằng, nếu lợi suất trái phiếu dài hạn của Nhật tăng vì lo ngại lạm phát, nhất định phải tăng lãi suất ở mức độ nhất định, và Ngân hàng Trung ương Nhật sẽ làm như vậy. Tuy nhiên ông cũng nhấn mạnh: “Về chính sách tài khóa, cũng phải có hành động để hỗ trợ việc tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật.” Nói cách khác, chỉ siết chặt chính sách tiền tệ có thể không đủ để ổn định lợi suất dài hạn, Nhật còn cần cam kết cải cách tài khóa thật sự đáng tin hơn.