Chỉ số CAPE của thị trường chứng khoán Mỹ tiến gần mức đỉnh của bong bóng internet, nên mua vào ở vùng cao hay chờ điều chỉnh? Dữ liệu lịch sử đưa ra câu trả lời

Ứng dụng tài chính Zhihui cho biết, chỉ số S&P 500 trong năm đã nhiều lần xác lập mức cao lịch sử mới, nhưng một chỉ số định giá then chốt đang phát ra tín hiệu cảnh báo. Hiện nay, chỉ số CAPE (tức hệ số P/E điều chỉnh theo chu kỳ, gọi tắt là CAPE) của S&P 500 đã tăng lên 42,2, mức cao nhất kể từ đỉnh bong bóng Internet tháng 11/1999 (44,2). Điều này có nghĩa là định giá cổ phiếu Mỹ hiện đang ở mức cao nhất trong 26 năm qua.

Chỉ số định giá phát tín hiệu cảnh báo

Tỷ lệ CAPE đo lường mức giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cho mỗi 1 đô la lợi nhuận của các công ty thành phần S&P 500. Chỉ số này xem xét lợi nhuận của các công ty thành phần S&P 500 trong 10 năm qua, được điều chỉnh theo lạm phát, đồng thời loại bỏ tác động của các sự kiện đặc biệt một lần như phong tỏa do đại dịch Covid-19.

Tỷ lệ CAPE càng cao, định giá của chỉ số S&P 500 càng đắt đỏ. Kể từ năm 1990, giá trị trung bình của tỷ lệ CAPE nhỉnh hơn 27, so với mức 42,2 hiện nay cho thấy thị trường hiện tại đã vượt xa trung bình lịch sử. Mặc dù chỉ số này không hoàn hảo nhưng nó cung cấp một tham chiếu lịch sử quan trọng để đánh giá định giá thị trường.

So với thời kỳ bong bóng Internet hiện tại có gì khác biệt?

Bong bóng Internet là một trong những giai đoạn có tính đầu cơ cao nhất trong lịch sử chứng khoán Mỹ, khi nhà đầu tư lao vào mua các doanh nghiệp Internet chưa được kiểm chứng. Vào thời kỳ đỉnh cao của bong bóng tháng 3/2000, chỉ số S&P 500 đạt 1.527 điểm, sau đó giảm khoảng 50% trong hai năm rưỡi, nhiều công ty phá sản và nhà đầu tư chịu tổn thất nặng nề.

Việc tỷ lệ CAPE hiện tại tiến sát mức bong bóng Internet không có nghĩa là lịch sử sẽ lặp lại một cách đơn giản. Nhà phân tích David Dierking của The Motley Fool chỉ ra rằng có sự khác biệt bản chất giữa hai chu kỳ: thời kỳ bong bóng Internet, nhiều công ty thậm chí không có doanh thu thực tế, càng không có lợi nhuận; còn động lực chính thúc đẩy định giá chứng khoán Mỹ hiện tại là làn sóng AI (Trí tuệ nhân tạo) và sự tăng vọt về định giá của các “ông lớn công nghệ”.

Dierking nhấn mạnh rằng, chỉ số S&P 500 tập trung cao độ vào “bảy ông lớn công nghệ”, và nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá cao cho các công ty này. Về việc liệu làn sóng AI hiện tại có phải là bong bóng hay không, thị trường vẫn còn tranh cãi, nhưng những công ty dẫn dắt đà tăng lần này khác hẳn với các doanh nghiệp mang tính đầu cơ, chưa được kiểm chứng và không có lợi nhuận thời bong bóng Internet.

Đồng thời, các tổ chức tài chính phố Wall không bi quan về triển vọng của thị trường chứng khoán Mỹ. Hiện có ít nhất bảy tổ chức phố Wall dự báo chỉ số S&P 500 sẽ đạt 8.000 điểm vào cuối năm 2026. Morgan Stanley và JPMorgan gần đây cho biết động lực chính kéo chỉ số S&P 500 tiếp tục tăng đã chuyển từ mở rộng định giá sang nâng cao lợi nhuận và thương mại hóa AI. JPMorgan đã tăng mục tiêu cuối năm 2026 từ 7.800 lên 8.000 điểm; Morgan Stanley nâng mục tiêu năm 2026 lên 8.000 điểm, mục tiêu 12 tháng lên 8.300 điểm.

Nhà đầu tư đối mặt với lựa chọn tiến thoái lưỡng nan

Chỉ số S&P 500 đã tăng hơn 12% trong năm nay, chỉ trong tháng 8 đã nhiều lần lập đỉnh mới. Với nhà đầu tư đang nắm giữ tiền mặt, đợi đến lúc vào thị trường, thời điểm hiện tại đặc biệt khó xử: mua vào lúc này có thể mua ở đỉnh ngắn hạn; chờ điều chỉnh thì có thể mãi không tới lượt.

Chiến lược một: Mua ở vùng giá cao

Xu hướng dài hạn của S&P 500 là đi lên, với thị trường bò lành mạnh, việc chỉ số thường xuyên xác lập đỉnh mới là điều bình thường, đây thường là tín hiệu mạnh mẽ chứ không phải nhất thiết là biểu hiện của định giá quá cao.

Sau khi nghiên cứu dữ liệu lợi suất của S&P 500 kể từ năm 1970, JPMorgan phát hiện: Mua ở đỉnh lịch sử, lợi suất trung bình 12 tháng tiếp theo là 9,4%; mua không ở đỉnh, lợi suất trung bình cùng kỳ là 9,0%. Nếu kéo dài thời gian nắm giữ lên hai năm, chênh lệch tiếp tục nới rộng: mua ở đỉnh trung bình đạt 20,2%, mua không ở đỉnh là 18,5%.

Nói cách khác, theo dữ liệu lịch sử, “mua ở đỉnh” không đáng sợ như nhà đầu tư hay tưởng.

Chiến lược hai: Chờ điều chỉnh

Dĩ nhiên, S&P 500 có thể giảm bất cứ lúc nào. Hiện các chỉ số định giá của chứng khoán Mỹ đều ở mức đắt đỏ, lãi suất ở mức cao, bất ổn địa chính trị và kỳ vọng về AI quá cao có thể dẫn tới biến động thị trường.

Dierking cho biết, nếu chờ điều chỉnh thì nhà đầu tư cần phải đoán đúng hai lần: một là dự đoán chính xác cổ phiếu mục tiêu sẽ giảm xuống dưới mức giá hiện tại; hai là xác định đúng thời điểm vào lệnh. Rất ít người có thể làm đúng liên tục hai việc này.

Lịch sử nhiều lần chứng minh, “canh chỉnh thời điểm” thường phản tác dụng. Một trong những lựa chọn thông minh nhất mà nhà đầu tư có thể làm là luôn duy trì vị thế trên thị trường, tin rằng ngay cả khi có điều chỉnh, về dài hạn thị trường vẫn sẽ hồi phục và tạo ra lợi nhuận tốt.

Dĩ nhiên, nói thì dễ làm thì khó. Dierking cho rằng với nhà đầu tư trong môi trường thị trường hiện tại, chiến lược đầu tư định kỳ là lựa chọn nên cân nhắc—xác định một số tiền đầu tư cố định, đặt kỳ đầu tư (mỗi tuần, hai tuần, hoặc mỗi tháng) và kiên trì thực hiện, bất chấp thị trường tăng hay giảm. Giá trị cốt lõi của đầu tư định kỳ là giúp nhà đầu tư vượt qua cám dỗ canh đúng thời điểm, vì kế hoạch đầu tư đã được xác định từ trước. Những nhà đầu tư kiên trì đầu tư lâu dài thường có tỷ suất lợi nhuận cao hơn so với những người luôn cố dự đoán chính xác thời điểm thị trường.