Các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Canada bước vào giai đoạn cuối, truyền thông Canada cho biết thỏa thuận dự kiến sẽ thiết lập hạn ngạch thép và thuế nhập khẩu trong hạn ngạch giảm xuống còn 25%

Đàm phán thương mại Mỹ - Canada bước vào giai đoạn nước rút cuối cùng, các chi tiết then chốt của một thỏa thuận tiềm năng đang dần lộ diện.

Theo hãng tin The Globe and Mail của Canada dẫn lời ba nguồn tin thân cận vào ngày thứ Sáu, 21/8, chính phủ Canada và Mỹ đang đàm phán để thiết lập hệ thống hạn ngạch thuế quan (TRQ) cho xuất khẩu thép của Canada: đối với hạn ngạch 4 triệu tấn thép xuất khẩu mỗi năm từ Canada sang Mỹ sẽ áp dụng mức thuế 25%, còn thép xuất khẩu vượt hạn ngạch này sẽ tiếp tục chịu mức thuế 50%.

Điều này đồng nghĩa với việc các nhà xuất khẩu thép của Canada có thể được hưởng một phần miễn giảm thuế quan, nhưng mức giảm thấp hơn kỳ vọng trước đây của Canada. Đổi lại, phía Canada đã đồng ý hủy bỏ toàn bộ thuế đối kháng áp dụng lên thép của Mỹ và thắt chặt thêm việc nhập khẩu thép từ các nước thứ ba. Trong khi đó, các điều khoản cụ thể liên quan tới nhôm, ô tô, gỗ vẫn đang được hai bên thương lượng và chưa ngã ngũ.

4 triệu tấn "hạn ngạch" đổi lấy thuế suất 25%

The Globe and Mail cho biết, một lãnh đạo ngành thép tiết lộ chính phủ Canada đã đồng ý với phương án hạn ngạch thuế quan này cho phép mỗi năm khoảng 4 triệu tấn thép Canada vào thị trường Mỹ với thuế suất 25% thấp hơn.

Sau khi hết hạn mức 4 triệu tấn, xuất khẩu thép tiếp theo vẫn phải chịu thuế suất 50%, tức giống với mức thuế hiện tại mà chính quyền Trump áp dụng cho thép Canada theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại.

Hai nguồn tin khác có hiểu biết về tình hình đàm phán cũng xác nhận Ottawa và Washington đã nhất trí về mức thuế suất 25% trong hạn ngạch.

Nếu phương án này được thực thi, nhà xuất khẩu thép Canada ít nhất sẽ được giảm bớt 25 điểm phần trăm thuế trong hạn ngạch 4 triệu tấn.

Tuy nhiên, The Globe and Mail nhấn mạnh đàm phán giữa Mỹ và Canada vẫn đang diễn ra, những điều chỉnh liên quan vẫn có thể thay đổi.

Đối với ngành thép Canada vốn phải chịu áp lực thuế quan từ thời ông Trump, phương án này sẽ cung cấp một số đệm bảo vệ nhất định, nhưng không khắc phục triệt để vấn đề thuế quan—vẫn phải trả 25% trong hạn ngạch và vẫn đối mặt thuế cao 50% ngoài hạn ngạch.

Cao hơn so với dự kiến ban đầu 10% đến 15% của Canada

Dù mức thuế trong hạn ngạch 25% thấp hơn so với 50% hiện tại, nhưng thực tế lại cao hơn kỳ vọng trước đó của phía Canada.

The Globe and Mail cho biết, mùa thu năm ngoái, hai bên từng bàn tới việc miễn giảm thuế cho ngành thép Canada. Khi ấy, một số nguồn tin ngành cho biết, phương án hạn ngạch thuế từng cân nhắc thuế suất chỉ khoảng 10%-15% trong hạn ngạch.

Nếu mức 25% này được xác nhận, nghĩa là ưu đãi thuế Canada nhận được ít hơn nhiều so với phương án ban đầu.

Quan trọng hơn, Canada còn phải thực hiện các nhượng bộ kèm theo.

Theo báo cáo, Ottawa đã đồng ý hủy bỏ toàn bộ thuế đối kháng áp lên thép Mỹ và tiếp tục thắt chặt nhập khẩu thép từ các nước thứ ba.

Nói cách khác, Mỹ không chỉ đơn thuần giảm thuế mà còn trao đổi để Canada kiểm soát nhập khẩu thép nghiêm ngặt hơn, hủy thuế đối kháng và các chính sách nhượng bộ khác.

Tiến triển ở ô tô nhưng chưa đạt toàn bộ mục tiêu của Canada

Ô tô là lĩnh vực trọng tâm thứ hai của đợt đàm phán này.

The Globe and Mail cho biết, Ottawa dường như cũng chấp nhận lập trường của Mỹ về thuế ô tô. Trước đó, truyền thông này đưa tin Mỹ đã đồng ý hạ thuế ô tô Canada từ 25% xuống còn 15%, nhưng miễn trừ “nội dung Bắc Mỹ” rộng rãi như Canada đề xuất chưa được đáp ứng đầy đủ.

Cụ thể, phía Mỹ chỉ tán thành miễn thuế cho nội dung có xuất xứ từ Mỹ trong xe, thay vì mở rộng cho toàn chuỗi cung ứng Bắc Mỹ như Canada mong muốn.

Do đó, dù xe ô tô Canada có mức thuế danh nghĩa thấp hơn, nhưng suất thuế thực tế vẫn cao hơn đáng kể so với mức 15% trên lý thuyết.

The Globe and Mail dẫn ước tính của nhiều chuyên gia trong ngành ô tô, nếu được miễn thuế phần nội dung Mỹ, mức thuế bình quân thực tế với ô tô Canada sẽ vào khoảng 7,5%.

Các chuyên gia cho rằng mức thuế này vẫn quá cao, khó đảm bảo cạnh tranh dài hạn cho ngành ô tô Canada.

Nhôm, gỗ và đồ nội thất vẫn đang đàm phán

Ngoài thép và ô tô, Canada vẫn đang nỗ lực đàm phán để Mỹ hạ thuế lên các sản phẩm nhôm.

The Globe and Mail cho biết cả hai bên đang thương lượng về nhôm, hướng tới mục tiêu giảm thuế đối với ngành này.

Tuy nhiên, khả năng ngành gỗ và đồ nội thất được giảm thuế vẫn còn nhiều bất định.

Phía Canada tiếp tục thúc ép Mỹ giảm thuế đánh vào gỗ và đồ nội thất, nhưng tính đến thứ Năm, phía Mỹ vẫn hết sức thận trọng khi để gỗ vào khuôn khổ thỏa thuận lần này.

Điều này có nghĩa, hiện tại thép và ô tô là hai lĩnh vực có phương án tương đối rõ ràng, còn nhôm, gỗ và đồ nội thất vẫn cần chờ đợi kết quả đàm phán cuối cùng.

Sát hạn chót, Trump đe dọa đánh thêm 50% thuế

Nguyên nhân khiến đàm phán bước vào nước rút chủ yếu do phía Mỹ đặt ra thời hạn chót mới.

Theo kế hoạch, thứ Sáu này, Bộ trưởng phụ trách thương mại Mỹ-Canada Dominic LeBlanc và trưởng đoàn đàm phán Janice Charette sẽ tiếp tục thương thảo với Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer ở Washington. The Globe and Mail cho biết cuộc gặp này chỉ còn vài tiếng trước hạn chót ký kết thỏa thuận mới.

Tổng thống Mỹ Trump trước đó đe dọa, nếu Mỹ-Canada không đạt thỏa thuận trước 0h01 rạng sáng thứ Bảy (22/8, giờ miền Đông Mỹ), Mỹ sẽ áp thuế 50% bổ sung với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada.

Đầu tuần này, Trump từng trì hoãn ba ngày đối với gói thuế 50% dành cho vài mặt hàng của Canada để kéo dài thời gian thương lượng, trước đó số thuế này dự kiến áp dụng sớm hơn.

Thứ Năm, Bộ trưởng LeBlanc phụ trách đối ngoại thương mại của Canada cho biết hai bên đã "rất gần" tới một thỏa thuận.

Vì thế, vòng đàm phán ngày thứ Sáu có thể sẽ mang tính then chốt quyết định hai bên có kịp hoàn tất thỏa thuận trước khi hết hạn chót hay không.

Đầu tuần từng có tin Mỹ sẽ giảm thuế thép, nhôm và ô tô

Trên thực tế, phương án về thép do The Globe and Mail tiết lộ lần này cũng trùng khớp với những tín hiệu từ báo chí đầu tuần này.

The Wall Street Journal tuần này từng đưa tin Mỹ đang xem xét giảm thuế lên thép và nhôm Canada từ 50% xuống 25%, đồng thời giảm thuế ô tô từ 25% còn 15%. Tuy nhiên, vẫn chưa có thỏa thuận chính thức và điều khoản cuối cùng có thể thay đổi.

Còn kỳ này, The Globe and Mail công bố thêm khung chi tiết của phương án TRQ 4 triệu tấn thép, làm rõ hơn cơ chế thực thi so với thông tin mơ hồ "giảm xuống 25%" trước đó:

Không phải toàn bộ thép Canada được trực tiếp hưởng thuế 25% mà mỗi năm chỉ 4 triệu tấn đầu mới được ưu đãi 25%, phần vượt vẫn chịu 50%.

Điều đó đồng nghĩa, ngành thép Canada chỉ nhận được khung ưu đãi thuế có giới hạn số lượng, chứ không phải giảm thuế toàn diện.

Chính phủ Carney đối mặt với áp lực trong nước

Đồng thời, hàng loạt nhượng bộ trong thỏa thuận tiềm năng cũng khiến Thủ tướng Carney đứng trước sức ép lớn trong nước.

Để đổi lấy việc Mỹ giảm thuế cho một số ngành, Canada phải đáp ứng nhiều yêu sách thương mại của Mỹ, bao gồm khôi phục việc bán sản phẩm rượu Mỹ tại các tỉnh, hủy bỏ một số hạn chế mua sắm của chính phủ với công ty Mỹ và hủy bỏ thuế đối kháng với ô tô Mỹ.

Mỹ còn yêu cầu Canada nhượng bộ thêm về các lĩnh vực sữa, khoáng sản chiến lược, mua sắm quốc phòng và xuất khẩu năng lượng.

The Globe and Mail nhận định, để Mỹ hạ một phần thuế, Thủ tướng Carney đã yêu cầu chính quyền các tỉnh nối lại nhập khẩu và bán các sản phẩm rượu Mỹ tại kênh bán lẻ, đồng thời dỡ bỏ một số hạn chế mua hàng đối với doanh nghiệp Mỹ.

Mỹ còn đòi quyền ưu tiên trong việc mua khoáng sản chiến lược từ Canada, hoàn tất các đơn hàng F-35, mua sắm thiết bị quân sự Mỹ khi tham gia hệ thống phòng thủ tên lửa "Vòm sắt" của Mỹ và tăng xuất khẩu dầu sang Mỹ.

Bởi vậy, với Canada, thỏa thuận này không phải đơn giản chỉ là "Mỹ giảm thuế, Canada cũng giảm thuế" mà là Mỹ giảm thuế một phần cho một số ngành đổi lấy việc Canada mở cửa thị trường, mua sắm và chuỗi cung ứng nhiều hơn nữa cho Mỹ.

“Chấp nhận thuế cao” hay tiếp tục đấu tranh?

Nội dung cuối cùng của thỏa thuận cũng đã gây tranh luận trong nội bộ Canada.

Thủ hiến tỉnh Manitoba, Wab Kinew cho rằng nếu Canada giờ chấp nhận thuế Trump tồn tại lâu dài thì vị thế đàm phán của nước này sẽ yếu đi khi tái xét Hiệp định USMCA vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.

"Nếu chúng ta tiếp tục kiên trì, tôi nghĩ rằng chúng ta có thể đạt được nhiều hơn" – ông Kinew nhấn mạnh.

Chủ tịch đảng Bảo thủ Canada Pierre Poilievre cũng công khai yêu cầu ông Carney không nên chấp nhận một "bản thỏa thuận bất công", cảnh báo rằng thuế đơn phương sẽ khiến doanh nghiệp Canada chịu nhiều thiệt thòi cạnh tranh hơn.

Điểm khó nhất đối với chính phủ Carney là nếu chấp thuận phương án bị lộ hiện tại, ngành thép tuy giảm được sức ép toàn diện từ thuế 50% nhưng vẫn phải chịu cấu trúc thuế 25% trong hạn ngạch và 50% ngoài hạn ngạch, ngành ô tô thì suất thuế thực tế vẫn khoảng 7,5%.

Trong khi đó, phía Canada phải nhượng bộ về thuế đáp trả thép, kiểm soát nhập khẩu thép nước thứ ba, thị trường rượu Mỹ, sữa, khoáng sản chiến lược, mua sắm quốc phòng, xuất khẩu năng lượng, v.v.

Khi thời hạn về đích đang đến gần, đàm phán giữa Mỹ - Canada đã bước vào giai đoạn quyết định. Liệu hạn ngạch 4 triệu tấn thép và thuế suất 25% trong hạn ngạch có được ghi vào thỏa thuận, thuế 15% với ô tô và cơ chế miễn trừ nội dung Mỹ được thực hiện thế nào, cũng như các ngành nhôm, gỗ, đồ nội thất có được giảm thuế thêm hay không sẽ là những vấn đề mấu chốt của đàm phán vài tiếng cuối cùng.