"Bond vigilantes" rục rịch! Cơn sốt AI phát hành trái phiếu đụng phải thâm hụt ngân sách, "mỏ neo định giá tài sản toàn cầu" tiến gần mốc 5%

Ứng dụng tài chính thông minh Zhihui Finance cập nhật, Ed Yardeni - người sáng lập Yardeni Research và cũng là nhà kinh tế vĩ mô kỳ cựu được mệnh danh là “Nhà tiên tri phố Wall” - mới đây cho biết, hiện tại chưa có lý do gì để hoảng loạn về thị trường trái phiếu Mỹ, mặc dù với việc nợ chính phủ liên tục gia tăng, các nhà đầu tư đã thể hiện rõ ràng sự bất an ngày càng tăng. Chuyên gia phân tích kỳ cựu của phố Wall này chia sẻ rằng, thị trường ngày càng lo ngại về sự gia tăng tín dụng liên quan đến xây dựng sức mạnh AI của các ông lớn điện toán đám mây quy mô siêu lớn, đồng thời cũng đặt ra nghi vấn - nếu giá dầu một lần nữa tăng vọt, liệu Cục Dự trữ Liên bang Mỹ có tiếp tục duy trì cảnh giác đủ trước áp lực lạm phát hay không.

Nhóm chiến lược của Ed Yardeni vào thứ Ba theo giờ miền Đông nước Mỹ đã viết trong một báo cáo: “Chúng tôi vẫn chưa nhấn nút hoảng loạn đối với thị trường trái phiếu Mỹ. Tuy nhiên, chúng tôi đang theo dõi sát sao xem liệu các ‘người bảo vệ trái phiếu’ có nhấn nút quan trọng này hay không.”

Yardeni đặc biệt nhắc đến mùa hè năm 2023, khi đó lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ đã tăng vọt từ 4% lên 5% chỉ trong vài tháng ngắn ngủi. Thực tế đã minh chứng rằng mức lợi suất này đã thu hút mạnh mẽ lực lượng người mua, và tổ chức nghiên cứu do Yardeni dẫn đầu cho rằng, cơ hội mua vào tương tự hoàn toàn có thể xuất hiện một lần nữa trong tương lai.

Như hình trên cho thấy, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ chuẩn - được mệnh danh là “mỏ neo định giá tài sản toàn cầu”, tức lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm - đang tăng tốc tiến sát mức 5%. Về mặt lý thuyết, lợi suất trái phiếu Mỹ 10 năm tương đương chỉ số lãi suất phi rủi ro r trong mô hình định giá tài sản quan trọng DCF của thị trường chứng khoán. Khi các yếu tố khác (đặc biệt là kỳ vọng dòng tiền ở tử số) không thay đổi đáng kể - chẳng hạn như trong mùa công bố báo cáo tài chính, tử số do thiếu động lực tích cực mà rơi vào trạng thái trống rỗng, nếu mẫu số càng cao hoặc duy trì ở mức đỉnh lịch sử, các cổ phiếu công nghệ liên quan mật thiết với AI vốn định giá ở mức lịch sử, trái phiếu doanh nghiệp lợi suất cao và các tài sản rủi ro như tiền mã hóa đều đối mặt nguy cơ đổ vỡ định giá.

“Bond Vigilantes” là gì?

“Bond Vigilantes” - tức “người bảo vệ trái phiếu”, là một cơ chế kỷ luật thị trường, khi các nhà đầu tư trái phiếu cho rằng chính phủ chi tiêu quá mức, chính sách lạm phát thiếu tin cậy hoặc lộ trình nợ công không bền vững, họ sẽ chủ động bán tháo trái phiếu dài hạn, đòi hỏi lợi suất cao hơn nhằm buộc các nhà hoạch định chính sách phải trả giá vốn cao hơn; khái niệm này được Ed Yardeni đề xuất từ thập niên 80 của thế kỷ 20.

Do đó, mục tiêu thực sự mà “người bảo vệ trái phiếu” hướng đến thường không phải là lãi suất chính sách qua đêm, mà là rủi ro lạm phát dài hạn + rủi ro ngân sách + phần bù kỳ hạn dài hạn: Tức dưới sự thúc đẩy của “bond vigilantes”, giá trái phiếu liên tục giảm, kéo lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm và 30 năm tăng lên, chi phí lãi vay ngân sách ngày càng nặng, chính phủ buộc phải khôi phục kỷ luật ngân sách.

“Nhà tiên tri phố Wall” Yardeni hiện vẫn cho rằng lợi suất trái phiếu Mỹ 10 năm trong khoảng 4%-5% là phạm vi bình thường, nhưng khi lợi suất đã nhanh chóng tăng lên khoảng 4,75% và tiến sát biên trên của phạm vi này, ông bắt đầu chú ý kỹ hơn xem liệu “bond vigilantes” có đẩy lợi suất lên 5% hay không; cốt lõi quan điểm không phải là “khủng hoảng trái phiếu đã xảy ra”, mà là 5% đang từ mỏ neo định giá trở thành bài kiểm tra sức ép về độ tin cậy chính sách tài khóa của chính quyền Trump.

Lợi suất trái phiếu Mỹ tiến sát vạch cảnh báo 5%! Yardeni cảnh báo “người bảo vệ trái phiếu” có thể tập hợp trở lại

Các chiến lược gia của Yardeni Research trong báo cáo nghiên cứu viết: “Chúng tôi vẫn duy trì quan điểm trước đây, tức lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ nên tiếp tục vận động trong khoảng 4%-5% và sẽ không gây ra bất kỳ hậu quả bất lợi nào cho tăng trưởng kinh tế Mỹ cũng như lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, do lợi suất hiện đã tiệm cận biên trên của phạm vi này, chúng tôi của đang theo dõi sát diễn biến dòng vốn của các ‘người bảo vệ trái phiếu’.”

Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm hiện đạt 4,73%, tiệm cận mức cao nhất hơn một năm trở lại đây, chủ yếu do bội chi tài khóa lớn kéo dài và lo ngại lạm phát. Nếu chiến tranh Mỹ-Iran kéo dài khiến giá dầu tăng, có thể làm trầm trọng thêm áp lực giá nội địa Mỹ và củng cố lý do Fed tăng lãi suất. Trong bối cảnh đó, sự bùng nổ vay mượn của doanh nghiệp nhờ đầu tư sức mạnh AI toàn cầu khiến Washington và Silicon Valley cùng cạnh tranh một suối vốn hạn chế.

Lãi suất Mỹ tăng còn hút dòng vốn toàn cầu đổ về USD, khiến nỗ lực của Nhật Bản nhằm ngăn đồng yên rớt xuống 1 USD đổi 160 yên thêm phức tạp, và làm khó cho Trung Quốc giữ ổn định tỷ giá nhân dân tệ. Yardeni cho biết, vì trái phiếu chính phủ Mỹ là chuẩn mực định giá nợ toàn cầu, lãi suất Mỹ tăng sẽ lan rộng quốc tế, đẩy chi phí vốn cho trái phiếu chính phủ các nước, trái phiếu doanh nghiệp và các khoản vay thế chấp nhà ở toàn cầu tăng theo.

Như hình trên cho thấy, chi phí trả lãi của Mỹ đã âm thầm leo lên gần mức cao kỷ lục trong lịch sử.

Ed Yardeni, Chủ tịch kiêm chiến lược gia trưởng đầu tư thị trường của Yardeni Research, là người đầu tiên đề xướng thuật ngữ “Bond Vigilantes” từ năm 1980, ám chỉ các nhà đầu tư phản đối chính sách mà họ cho là gây lạm phát của chính phủ bằng cách bán tháo trái phiếu. Hành vi này đẩy giá trái phiếu giảm, lợi suất tăng, qua đó buộc chính phủ trở lại với kỷ luật tài khóa và thắt chặt ngân sách.

Yardeni Research chỉ ra rằng những tháng gần đây, các “bond vigilantes” toàn cầu đã bắt đầu manh nha hoạt động, cho thấy lo ngại về nợ công không chỉ giới hạn ở riêng Mỹ. Các chiến lược gia nhận định, ở Anh và Nhật Bản, hoạt động bán tháo trái phiếu liên quan đến “bond vigilantes” càng rõ nét, bởi cả hai quốc gia này đều đang gánh nặng nợ chính phủ cực lớn so với quy mô kinh tế.

Thị trường “bò tót” AI lớn nhất có thể sẽ gặp đối thủ chính từ thị trường trái phiếu!

Xét về độ dốc của đường cong lợi suất trái phiếu Mỹ, hiện tượng “giao dịch người bảo vệ trái phiếu” nghiêng về phía đẩy mạnh phần đầu dài và hình thành xu hướng gấu dốc, hơn là chỉ đơn giản dịch chuyển song song toàn bộ đường cong. Nguyên nhân là phần bù rủi ro thực sự tăng thời gian gần đây tập trung vào đầu xa hạn nhất: ngày 17/8, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm lên tới 5,31%, cao nhất kể từ tháng 6/2007, còn kỳ hạn 10 năm là 4,73%; nếu CPI ôn hòa, việc làm và chi tiêu tiếp tục kìm Fed khỏi tăng lãi suất, lãi suất ngắn hạn vẫn được giữ cố định, nhưng thâm hụt ngân sách, nguy cơ lạm phát dai dẳng và nguồn cung trái phiếu dài hạn quá lớn khiến nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn cho kỳ hạn dài - do đó đường cong lợi suất 10s/30s và 2s/10s dễ dốc hơn.

Nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh buộc Fed phải tăng lãi suất trở lại, lãi suất đầu ngắn cũng sẽ đồng thời tăng, đường cong có thể không dốc một chiều. Tuy nhiên, giai đoạn này nhà đầu tư nên chú ý nhất là, lợi suất trái phiếu dài hạn trên 10 năm đang xuất hiện đặc điểm “dù dữ liệu kinh tế yếu, lãi suất không giảm”, là do nguồn cung vượt cầu và phần bù kỳ hạn tăng - đúng chất phản ứng thị trường của các “bond vigilantes”.

Làn sóng phát hành trái phiếu AI đang nâng cấp logic truyền thống “người bảo vệ tài khóa” thành phiên bản mới “Washington + Silicon Valley cùng tranh vốn”. Số liệu cho thấy, Alphabet (công ty mẹ của Google), Amazon, Meta (công ty mẹ Facebook) và các ông lớn AI Hyperscalers khác đã huy động gần 220 tỷ USD qua trái phiếu kể từ 2026, tăng vọt so với 2025; riếng Amazon, Alphabet, Meta và Oracle tới đầu tháng 7 đã phát hành gần 194 tỷ USD trái phiếu, nợ liên quan AI từng chiếm tới 15% lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp loại đầu tư của Mỹ. Năm nay, Alphabet còn mở rộng phát hành từ USD sang GBP, CHF, EUR, CAD, JPY…, riêng trái phiếu USD trị giá 25 tỷ USD vẫn dùng để tài trợ trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.

Bộ Tài chính Mỹ cần huy động vốn cho thâm hụt khổng lồ, các ông lớn AI lại cần nguồn lực cho dữ liệu AI GPU, thiết bị điện và hạ tầng mạng, cả hai cùng đẩy nhu cầu vốn dài hạn và cung ứng kỳ hạn lên cao - từ đó lực cầu nhà đầu tư tăng kỳ vọng lợi suất thực và phần bù kỳ hạn - làm chi phí vốn dài hạn của Mỹ và doanh nghiệp cùng tăng. Do đó, nếu “người bảo vệ trái phiếu” thực sự ra tay, điều xuất hiện không phải là nhu cầu AI biến mất, mà chính là lãi suất phi rủi ro và chi phí sử dụng vốn bình quân WACC bị đẩy lên; từ hai phía định giá và ROIC sẽ kìm hãm siêu chu kỳ AI - vì vậy, lợi suất trái phiếu Mỹ 10 năm 5% trong tương lai khả năng lớn sẽ trở thành “trần lãi suất” mà cổ phiếu công nghệ và tài sản rủi ro toàn cầu thực sự cần cảnh giác hơn bất kỳ đợt tăng lãi suất nào của FOMC.