Lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz thực sự là bao nhiêu? Bộ Năng lượng Mỹ và dữ liệu theo dõi thị trường chênh lệch gấp đôi

Giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ và các nhà phân tích Phố Wall đang bùng nổ một cuộc tranh cãi về số liệu lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz, khi kết quả ước tính của hai bên chênh lệch gần gấp đôi, khiến thị trường dầu toàn cầu rơi vào trạng thái hỗn loạn thông tin. Phân tích cho rằng, tranh cãi này không chỉ liên quan đến các con số, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận định của thị trường về mức thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, cũng như khả năng giá dầu có thể duy trì ổn định ở mức hiện tại.

Ngày 17/8, theo CNN, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuần trước công khai tuyên bố, giá trị trung bình bảy ngày của lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz đã tăng lên 9 triệu thùng/ngày, đồng thời nói rằng tổng lượng dầu chảy ra khỏi Vịnh Ả Rập trong ngày 8/8 đã vượt quá 20 triệu thùng, tương đương với mức trước chiến tranh. Ông nhấn mạnh, quân đội Mỹ đang thực hiện các hoạt động hộ tống ở eo biển, và Bộ năng lượng dựa vào đó để nắm giữ "dữ liệu tốt nhất hiện có". Tuy nhiên, số liệu từ các tổ chức theo dõi tàu thuyền bên thứ ba như Kpler, Windward Intelligence lại cho thấy lượng dầu vận chuyển qua eo chỉ đạt khoảng 4 triệu thùng/ngày, cộng với khoảng 7 triệu thùng theo các tuyến đường ống và con đường lách khác, tổng lượng xuất ra khoảng 11 đến 12 triệu thùng, thấp hơn nhiều so với tuyên bố của Bộ Năng lượng.

Khoảng cách số liệu này tác động không nhỏ đến thị trường. Tồn kho dầu thô toàn cầu kể từ khi chiến tranh nổ ra đã giảm tổng cộng 1,5–1,9 tỷ thùng, thị trường dầu liên tục trong tình trạng thâm hụt nguồn cung. Nếu dữ liệu của Bộ Năng lượng là chính xác, có thể sự lo ngại về thiếu hụt cung ứng trước đây đã bị đánh giá quá cao; nếu dữ liệu theo dõi mới là chính xác, “điểm tới hạn” khi tồn kho toàn cầu cạn kiệt sẽ đến sớm hơn dự đoán của thị trường.

Khoảng cách số liệu: 9 triệu vs 4 triệu thùng mỗi ngày

Trọng tâm tranh cãi nằm ở sự chênh lệch lớn giữa hai hệ thống dữ liệu.

Lưu lượng trung bình 9 triệu thùng/ngày mà Wright dẫn ra, đến từ việc quân đội Mỹ giám sát trực tiếp các tàu vượt qua eo biển. Phát ngôn viên của Bộ Năng lượng cho biết, "kết hợp với quân đội Mỹ, Bộ Năng lượng duy trì dữ liệu tốt nhất có thể liên quan đến dầu và sản phẩm dầu đi ra khỏi Vịnh Ả Rập."

Trong khi đó, dữ liệu mà các nhà phân tích Phố Wall lâu nay tin tưởng từ Kpler lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Kpler sở hữu 13.000 trạm thu phát riêng tại 190 quốc gia, theo dõi 350.000 tàu, cập nhật vị trí mỗi 5 phút, đồng thời vận hành mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp. Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của tổ chức này, ông Matt Smith nói thẳng rằng:

"Số liệu chúng tôi quan sát được và con số ông ấy đưa ra chênh lệch tới mức không thể dung hòa."

Vào ngày Wright nói rằng lượng dầu chảy ra ngoài vượt quá 20 triệu thùng (8/8), dữ liệu của Kpler và Windward Intelligence cho thấy chỉ có khoảng 5 tàu đi qua eo biển Hormuz trong ngày. Trước chiến tranh, mỗi ngày có hơn 100 tàu vượt qua eo biển. "Chỉ với số lượng tàu như vậy, không thể nào vận chuyển được khối lượng dầu lớn như ông ấy nói," các nhà phân tích nhận định.

Chuyên gia kinh tế cao cấp về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, ông Hamad Hussain nói:

"Việc xác định thực sự có bao nhiêu dầu rời khỏi vùng Vịnh đang ngày càng khó. Những phát ngôn mâu thuẫn giữa quan chức Mỹ và Iran đang làm tình hình trở nên rối ren."

Hạm đội "bóng tối": Vùng mù dữ liệu rộng lớn hơn tưởng tượng

Dù các tổ chức theo dõi bảo lưu số liệu của mình, các nhà phân tích cũng thừa nhận rằng bức tranh thông tin thị trường hiện nay có thể tồn tại khoảng trống lớn.

Những tuần gần đây, phía Iran đã gia tăng tấn công tàu thuyền vượt qua eo biển, các đồng minh Houthi của họ ở Biển Đỏ cũng trở nên hung hăng hơn. Điều này buộc ngày càng nhiều tàu dầu khi đi qua eo Hormuz và eo biển Mandeb phải cố gắng che giấu vị trí và thông tin hàng hóa nhằm tránh bị tấn công.

Theo Kpler, trong số lưu lượng vượt qua eo Hormuz mà họ theo dõi gần đây, khoảng một nửa là "giao thông bóng tối" — tức các tàu di chuyển ẩn danh bằng cách tắt thiết bị phát tín hiệu, trong khi một tháng trước, tỷ lệ này chỉ vào khoảng 1/8.

Windward Intelligence cũng sử dụng hình ảnh vệ tinh và trí tuệ nhân tạo để theo dõi các tàu tắt thiết bị phát đi tín hiệu, nhưng Bộ Năng lượng cho rằng ngay cả như vậy, vẫn còn một số lượng đáng kể tàu không bị phát hiện.

Ông Hussain cho rằng khi các tàu dầu di chuyển chậm rời khỏi khu vực nguy hiểm, bật lại thiết bị phát tín hiệu, thị trường có thể sẽ nhận ra rằng lượng dầu rò rỉ khỏi khu vực này thực tế cao hơn rất nhiều so với các ước tính trước đó. Điều này đồng nghĩa với việc nguy cơ đánh giá quá cao mức thiếu hụt nguồn cung hiện tại là hoàn toàn có thể xảy ra.

Phố Wall: Từ hoài nghi sang "tin nhưng phải kiểm chứng"

Trong cuộc tranh luận dữ liệu này, lập trường của giới Phố Wall đang có những chuyển biến tinh tế.

Trước đây, các nhà phân tích thường dè dặt với các tuyên bố của chính quyền Trump. Trump nhiều lần khẳng định Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz, thường úp mở sắp đạt được thỏa thuận với Iran; Wright cũng không ít lần tuyên bố Mỹ đảm bảo đủ nguồn dầu cung ứng. Những phát biểu này bị thị trường coi là "can thiệp miệng" để ép giá dầu giảm, và không được đưa vào khuôn khổ phân tích chính thống.

Tuy nhiên, thái độ này đang dần thay đổi. Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của JPMorgan, bà Natasha Kaneva, hồi tháng 6 năm nay từng nói rằng giá dầu ở mức thấp khiến bà phải xem xét lại lượng dầu thực tế rời khỏi vùng Vịnh, đồng thời thừa nhận khả năng có một lượng lớn dầu "bí mật" qua các tàu tắt thiết bị phát tín hiệu mà không thể thống kê chính xác. JPMorgan đưa dữ liệu vận tải tàu biển của Kpler vào một trong nhiều nguồn để ước tính cung cầu.

Nhà sáng lập kiêm giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, ông Dan Pickering cho biết ông có thái độ cởi mở với số liệu của Bộ Năng lượng. "Mỹ đang giúp một lượng lớn dầu vận chuyển qua eo biển, Iran không thể chặn hết các tàu," ông nói. "Trong một môi trường mà chính phủ đã tích tụ rất nhiều hoài nghi, thái độ 'tin nhưng phải kiểm chứng' có lẽ là lựa chọn tốt nhất. Điều ông ấy nói rất có thể là đúng."

Tồn kho "tới hạn": Rủi ro thực sự của thị trường

Bất chấp kết quả tranh cãi số liệu, các nhà phân tích nhấn mạnh rằng con số chính xác lưu lượng qua eo Hormuz tác động trực tiếp đến giá dầu ít hơn so với ý nghĩa lâu dài của nó đối với sự ổn định thị trường.

Kể từ khi chiến tranh nổ ra, tổng tồn kho dầu thô toàn cầu đã giảm đi 1,5–1,9 tỷ thùng (tùy vào hệ thống ước tính). Lượng dự trữ lớn tích lũy trước chiến tranh đã phần nào giúp làm giảm tác động tiêu cực của cú sụt nguồn cung, tránh biến động lớn hơn trên thị trường.

Hiện nay, thị trường dầu vẫn liên tục trong tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Lượng dầu chảy ra khỏi eo biển càng lớn, thị trường càng có thể trì hoãn “điểm tới hạn” cạn kho — tức là thời điểm dự trữ không còn đáp ứng đủ nhu cầu toàn cầu.

"Thị trường không thể mãi dựa vào việc tiêu thụ dự trữ để tồn tại," Pickering cảnh báo. "Sẽ có một ngày nào đó, dự trữ sẽ cạn kiệt."

Nghĩa là, nếu dữ liệu của các tổ chức theo dõi sát thực tế hơn, kỳ vọng cung ứng thể hiện trong giá dầu hiện tại có thể quá lạc quan, và rủi ro giảm giá của thị trường sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì mà giá biểu hiện.