Khi nào Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tăng lãi suất tiếp theo? Các nhà kinh tế dự đoán khả năng cao nhất là vào tháng 12, thị trường đặt cược vào tháng 10

Ứng dụng tài chính Zhitong được biết, tốc độ tăng lãi suất sắp tới của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang đối mặt với những cuộc đấu tranh chính sách mới. Cuộc khảo sát mới nhất cho thấy, mặc dù áp lực lạm phát tại Nhật Bản vẫn tiếp diễn và đồng yên giảm giá mạnh, nhưng phần lớn các nhà kinh tế vẫn dự đoán Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ không vội vàng siết chặt chính sách liên tục, cửa sổ tăng lãi suất tiếp theo nhiều khả năng sẽ rơi vào tháng 12 năm nay. Theo khảo sát của tổ chức đối với 52 nhà kinh tế, 50% người tham gia tin rằng lần tăng lãi suất chuẩn tiếp theo của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có khả năng cao nhất sẽ diễn ra vào tháng 12; 40% nhà kinh tế dự đoán sẽ hành động vào tháng 10.

So sánh với dự đoán của thị trường, giá cả trên thị trường hiện rõ ràng là quyết liệt hơn, tính đến khi kết thúc khảo sát, thị trường hợp đồng tương lai lãi suất Nhật Bản cho thấy, nhà đầu tư kỳ vọng xác suất Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất vào tháng 10 lên gần 80%.

Chính sách nới lỏng của chính quyền Takashi trở thành nhân tố bất ổn lớn nhất cho việc tăng lãi suất

Khảo sát cho thấy, 59% nhà kinh tế cho rằng ảnh hưởng của chính quyền Takashi đến tốc độ bình thường hóa chính sách tiền tệ sẽ là lực cản quan trọng đối với việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất.

Takashi Sanae từ lâu ủng hộ môi trường tài chính – tiền tệ nới lỏng, các đề xuất chính sách kinh tế của bà bao gồm mở rộng chi tiêu công, hỗ trợ đầu tư ngành và tránh siết chặt điều kiện tài chính quá nhanh. Một số nhà kinh tế cho rằng, mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bước vào chu kỳ tăng lãi suất, nhưng những lo ngại của chính phủ về tăng trưởng kinh tế và chi phí nợ có thể hạn chế tốc độ điều chỉnh chính sách.

Trước đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nhấn mạnh tính độc lập của chính sách tiền tệ. Để xoa dịu thị trường về lo ngại “chính phủ can thiệp mạnh vào sự độc lập của ngân hàng trung ương”, chính phủ Nhật Bản trong bản hướng dẫn chính sách kinh tế tài chính hàng năm đã được thông qua gần đây, đặc biệt sửa đổi và bổ sung biểu đạt “tôn trọng sự tự chủ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản”, cố gắng giảm bớt mối lo của thị trường về sự can thiệp của chính phủ vào các quyết định của ngân hàng trung ương.

Trước đó, bản dự thảo hướng dẫn của chính phủ từng gây hoảng loạn trên thị trường trái phiếu, khiến lợi suất trái phiếu chính phủ 10 năm của Nhật Bản tăng lên mức cao nhất gần 30 năm. Tuy nhiên, tuyên bố của chính phủ vẫn chưa hoàn toàn xóa bỏ mối lo của thị trường. Khoảng 2/3 số nhà kinh tế được hỏi đã nêu rõ rằng họ không tin chỉ riêng việc sửa đổi ngôn ngữ trong bản hướng dẫn có nghĩa là chính phủ sẽ từ bỏ việc can thiệp vào các quyết định độc lập của ngân hàng trung ương.

Tuy vậy, khảo sát cho thấy, khoảng 2/3 số nhà kinh tế vẫn không tin rằng sự điều chỉnh này có nghĩa là chính phủ trong tương lai sẽ không cố gắng ảnh hưởng tới Ngân hàng Trung ương Nhật Bản. Chuyên gia kinh tế trưởng của Viện nghiên cứu NLI, Tsuyoshi Ueno cho biết: “Do giữa Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và chính phủ còn tồn tại bất đồng về tốc độ tăng lãi suất, ngưỡng để tăng lãi suất sớm vẫn còn khá cao.”

Bất đồng giữa thị trường và giới chuyên gia kinh tế

Khoảng cách kỳ vọng lớn giữa nhà kinh tế và thành phần thị trường thực sự là điều hiếm gặp trong chu kỳ chính sách tiền tệ lần này. Lý do khiến thành phần thị trường quyết liệt hơn các nhà kinh tế xuất phát trực tiếp từ một bản tin được công bố sau khi khảo sát kết thúc: những người trong cuộc tiết lộ, do đồng yên liên tục yếu đi làm tăng nguy cơ lạm phát, các quan chức Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẵn sàng với tốc độ tăng lãi suất nhanh hơn dự đoán của đa số các nhà kinh tế. Các quan chức nhận thấy nhiều nhà quan sát kỳ vọng ngân hàng cứ sáu tháng lại hành động một lần, song họ sẵn sàng tăng lãi suất sớm hơn nếu cần thiết và không ấn định lộ trình cụ thể. Giá cả trên thị trường phái sinh cho thấy, trader từng kỳ vọng xác suất ngân hàng trung ương tăng lãi suất trước tháng 10 lên tới 80%.

Các quan chức cho biết, điều đặc biệt quan trọng lúc này là xem xét kỹ lưỡng các nguy cơ vượt ngưỡng giá cả, bởi tỷ lệ lạm phát tiềm ẩn đã rất gần với mục tiêu 2% đặt ra hơn 13 năm trước của ngân hàng trung ương. Khi tỷ lệ lạm phát cơ bản tiến gần 2%, một số quan chức cho rằng nhiệm vụ của ngân hàng trung ương đang thay đổi – trọng tâm của các nhà làm chính sách dần chuyển từ thúc đẩy tăng giá sang đảm bảo rằng lạm phát ổn định quanh mức mục tiêu.

Ngoài ra, các quan chức đã thấy bằng chứng lạm phát ngày càng khó bóc tách – doanh nghiệp đang chuyển giá thành tăng chi phí sang khách hàng nhanh hơn trước, phản ánh sự thay đổi về hành vi giá kể từ khi cuộc xung đột Iran bùng nổ.

Yên lao dốc dưới mốc 163 và cú sốc giá dầu: Rủi ro lạm phát tăng buộc ngân hàng trung ương hành động sớm?

Bất chấp trở ngại chính trị không nhỏ, nhưng dưới áp lực kép từ tỷ giá và căng thẳng Trung Đông, khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bị buộc phải “ấn nút tăng lãi suất sớm” vẫn không thể bỏ qua.

Tại cuộc họp chính sách ngày 16 tháng 6 năm nay, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã tăng lãi suất chuẩn lên mức cao lịch sử 1,0% mà không gặp sự phản đối rõ ràng từ phía chính phủ. 65% các nhà quan sát ngân hàng trung ương được khảo sát chỉ ra, chính vì đồng yên liên tục yếu đi, chi phí nhập khẩu tăng vọt, chính quyền Takashi mới buộc phải chấp nhận quyết định tăng lãi suất này.

Tuy nhiên, gần đây rủi ro địa chính trị một lần nữa thổi bùng thị trường ngoại hối và hàng hóa: yên tụt xuống mức thấp lịch sử, xung đột Mỹ-Iran khiến giá dầu quốc tế tăng mạnh, tỷ giá yên-đô la Mỹ từng rớt dưới mốc 163, mức thấp nhất kể từ năm 1986. Lạm phát nhập khẩu leo thang, Nhật Bản gần như nhập khẩu toàn bộ năng lượng và hơn một nửa thực phẩm, đồng yên yếu nghiêm trọng đã trực tiếp khuếch đại áp lực chi phí nhập khẩu dầu thô và hàng hóa cơ bản.

Trong bối cảnh này, thái độ của các nhà kinh tế đối với "tăng lãi suất sớm hơn dự kiến" có phần nới lỏng. Khi được hỏi về thời điểm có thể điều chỉnh chính sách sớm nhất tiếp theo, 37% chuyên gia chọn tháng 9 năm nay (tăng so với 23% ở khảo sát sau cuộc họp tháng 6).

Kento Minami, chuyên gia kinh tế của Daiwa Securities cho biết: “Đồng yên mất giá liên tục đẩy giá cả lên, rủi ro lạm phát giữ ở mức cao. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang chuyển trọng tâm quyết định lãi suất sang đối phó với rủi ro lạm phát lên cao, điều này khiến thời điểm tăng lãi suất tiếp theo có thể đến sớm hơn dự đoán trước đây.”

Đáng chú ý là, khoảng 65% các nhà quan sát Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tin rằng chính yên liên tục mất giá đã buộc Takashi Sanae chấp nhận đợt tăng lãi suất ngày 16/6 – khi đó ngân hàng trung ương đã nâng lãi suất chuẩn lên 1%, cao nhất trong 31 năm qua.

Cuộc đấu giữa chính phủ Nhật và ngân hàng trung ương: Từ bản đồ kinh tế đến biến động trái phiếu

Mối quan hệ căng thẳng giữa chính quyền Takashi Sanae và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bộc lộ rõ trong phương hướng điều hành kinh tế tài chính hàng năm được chốt ngày 21/7.

Bản dự thảo ban đầu kêu gọi thực hiện chính sách tiền tệ “thúc đẩy nhu cầu khu vực tư” đã bị xóa bỏ. Sau khi gây xáo trộn thị trường, nội dung liên quan được sửa đổi để làm rõ chính sách của ngân hàng trung ương nhằm “đạt được tăng giá ổn định”. Bản cuối cùng giữ lại phát biểu thúc giục ngân hàng trung ương và chính phủ phối hợp chính sách, nhưng thêm một chú thích, viện dẫn điều khoản bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương trong luật pháp.

Tuy nhiên, hoài nghi của thị trường vẫn chưa tan biến. Các phiên bản dự thảo trước từng gây lo ngại chính sách bình thường hóa có thể bị trì hoãn, từng đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất ba thập kỷ. Giữa tháng 7, lợi suất 10 năm có lúc leo lên 2,9%, cao nhất từ tháng 9 năm 1996. Tính đến ngày 23/7, lợi suất 10 năm vẫn duy trì quanh 2,77%.

Chiến lược gia cấp cao về lãi suất của DBS Group Research, Eugene Leow chỉ ra, từ đầu năm 2026 đến nay, chênh lệch giữa lãi suất USD kỳ hạn 1 năm và lãi suất JPY cùng kỳ hạn liên tục nới rộng. Nhà đầu tư đã chuyển kỳ vọng về Fed từ hạ lãi suất sang tăng lãi suất, còn tốc độ điều chỉnh lãi suất Nhật Bản thì ôn hòa hơn hẳn. Hiện khoảng cách lãi suất Mỹ-Nhật vẫn giữ ở mức lớn, khoảng 250-275 điểm cơ bản.

Cuộc họp ngày 31/7: Gần như chắc chắn không hành động, trọng tâm chuyển sang báo cáo triển vọng

Thị trường nhìn chung dự đoán Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ giữ nguyên lãi suất chính sách ở 1,0% trong cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 31/7. Do Thống đốc Ueda Kazuo vắng mặt ở cuộc họp trước vì lý do sức khỏe, cuộc họp báo sắp tới sẽ là dịp đầu tiên giới quan sát đánh giá trực tiếp quan điểm chính sách của ông.

Chuyên gia kinh tế của Mizuho Securities, Yusuke Matsuo dự đoán Ueda Kazuo sẽ nhắc lại lập trường tăng lãi suất tiếp tục trong cuộc họp báo tuần tới, song phát biểu liên quan khó tạo đột biến xoay chiều cho xu hướng yếu của đồng yên. "Thị trường về cơ bản đã phản ánh kỳ vọng mỗi 6 tháng tăng lãi suất một lần, vì vậy chỉ dựa vào những phát biểu kiểu này khó mà khiến tỷ giá đồng yên tăng mạnh. Trong bối cảnh thị trường đòi hỏi ngân hàng trung ương xác nhận rõ thời điểm và mức độ của lần tăng tiếp theo, bất cứ lập trường nào bị coi là bồ câu đều có thể khiến đồng yên yếu thêm khi đồng USD nhìn chung mạnh lên."

Tại cuộc họp chính sách sắp tới, dự báo triển vọng kinh tế quý mới nhất công bố bởi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ trở thành căn cứ trọng tâm để thị trường đánh giá xu hướng lãi suất. Theo dự báo trung vị của các nhà kinh tế được khảo sát: Dự báo lạm phát năm tài chính 2026: giảm nhẹ từ 2,8% xuống 2,6%. Dự báo tăng trưởng GDP thực 2026: được điều chỉnh tăng lên 0,7% so với dự báo trước đó.

Chu kỳ tăng lãi suất mỗi 6 tháng có thể duy trì không?

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang đối mặt với một tình thế gần như không lối thoát: nếu giữ lãi suất thấp có thể làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát do đồng yên yếu; nhưng nếu tăng lãi suất quá nhanh lại có thể khiến áp lực trả nợ tăng và kéo tụt đà phục hồi vốn đã mong manh của nền kinh tế.

Đồng thuận trong nhóm nhà kinh tế là: khoảng mỗi 6 tháng tăng lãi suất một lần. Nhưng khi đồng yên lấp lửng ngưỡng 163, căng thẳng Mỹ-Iran đẩy giá dầu lên cao, chênh lệch lãi suất Mỹ-Nhật ngày càng nới rộng – thực tế này đang liên tục khiến chu kỳ ấy bị thử thách về khả năng bền vững.

Thị trường đã cho câu trả lời riêng của mình: xác suất 83% đặt cược Ngân hàng Trung ương Nhật Bản hành động trước tháng 10. Còn tuyên bố từ các quan chức ngân hàng về "thái độ mở với tăng lãi suất nhanh hơn" lại càng tiếp thêm nhiên liệu cho cược này.

Minami nhận định: "Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang chuyển trọng tâm quyết định lãi suất sang quản lý rủi ro lạm phát leo thang." Khi rủi ro lạm phát chung va chạm trực diện với lực cản chính trị, lần tăng lãi suất tiếp theo của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản – dù là vào tháng 10 hay tháng 12 – cũng sẽ trở thành một trong những câu chuyện vĩ mô quan trọng nhất của thị trường vốn toàn cầu.