Mùa hè tuyệt vời nhất đã bị thanh lý

Ngày 20/7, Reuters đăng tải câu chuyện về một sinh viên đại học Hàn Quốc.

Lee Seung-ho, 24 tuổi, đã tiết kiệm được 20 triệu won trong thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự, sau đó sử dụng đòn bẩy gấp 5 lần để đầu tư vào thị trường chứng khoán, từng có lúc tài sản trong tài khoản tăng lên gần 300 triệu won. Tuy nhiên, chỉ vài tuần sau, biến động dữ dội của thị trường đã kích hoạt broker đóng băng tài khoản, không chỉ "bay màu" toàn bộ lợi nhuận mà còn mất cả vốn gốc của mình

。

Anh ta cho biết bản thân cảm thấy không thể thở nổi, nhưng vẫn không rời khỏi thị trường mà dự định sẽ quay lại sau khi tích lũy đủ vốn, tiếp tục sử dụng đòn bẩy. Đối với anh, giá trung bình một căn hộ ở Seoul tương đương 14 năm tiền lương của mình, trong khi hiệu quả 5 lần đòn bẩy ít nhất có vẻ sẽ giúp rút ngắn quãng thời gian đó.

Tài khoản của chàng trai trẻ này gần như là hình ảnh thu nhỏ cho bước ngoặt của chứng khoán Hàn Quốc, từ “mùa hè tốt nhất trong thời kỳ trưởng thành” đến “cứ 30 người trưởng thành Hàn Quốc lại có 1 người nhận được thông báo bổ sung ký quỹ”.

Trong nửa đầu năm 2026, chỉ số KOSPI từng tăng hơn gấp đôi, trở thành chỉ số chứng khoán chính có màn trình diễn tốt nhất thế giới. Samsung Electronics và SK Hynix chia sẻ lợi nhuận khổng lồ từ chu kỳ bộ nhớ AI, thu hút người Hàn Quốc đổ tiết kiệm và vốn vay vào thị trường. Để giữ nhiều nguồn tiền đánh cược ở lại trong nước, các công ty quản lý tài sản lớn của Hàn Quốc cũng nhanh chóng ra mắt ETF đòn bẩy nội địa gấp đôi cho cổ phiếu Samsung và SK Hynix vào cuối tháng 5 nhằm đáp ứng FOMO của nhà đầu tư trong nước. Tại sao chip nhớ ngày càng đắt?

Tuy nhiên, KOSPI sau khi đạt đỉnh lịch sử vào ngày 19/6 đã rơi vào giai đoạn “thị trường con khỉ” với biến động tăng giảm mạnh.

Tính đến ngày 21/7, chỉ trong 22 phiên giao dịch ngắn ngủi, thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã kích hoạt 13 lần tạm ngừng giao dịch và 4 lần ngắt mạch thị trường, sau nhiều lần đảo chiều giữa đóng băng và bắt đáy, KOSPI đã giảm 25% chỉ trong một tháng, chỉ số biến động tăng lên mức hiếm gặp được kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á.

Theo ước tính của Goldman Sachs, tính đến ngày 13/7, có hơn 1,2 triệu tài khoản margin đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân ở Hàn Quốc đã nhận được thông báo bổ sung ký quỹ, khoảng 320.000 đến 360.000 tài khoản đã bị broker đóng băng bắt buộc.

Nền tảng doanh nghiệp cơ bản vẫn chưa thay đổi hướng đi, nhưng nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã "bay màu" sau nửa tháng, trở về tài khoản trắng tay. Đòn bẩy dường như là từ khóa để hiểu mọi thứ — sự cuồng nhiệt khi tăng đòn bẩy sôi sục bao nhiêu, thì nỗi hoảng loạn khi giảm đòn bẩy lại càng chồng chất bấy nhiêu.

Ngày 16/7, cùng với việc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc lo ngại lạm phát đã nâng lãi suất cơ bản từ 2,5% lên 2,75%, cùng ngày, các cơ quan quản lý đã khẩn cấp dừng phát hành mới ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu, đồng thời nâng mức vốn tối thiểu cho nhà đầu tư cá nhân tham gia các sản phẩm này từ 10 triệu lên 30 triệu won.

Dưới tác động của những biện pháp hạ nhiệt liên tiếp, nhà quản lý có thể không thích kịch bản “xì bong bóng” đầu cơ điên cuồng như Nhật Bản thập niên 90, nhưng họ cũng tin rằng mình có trách nhiệm quyết định sự thịnh vượng nào xứng đáng được tiếp tục.

I. Dùng gì để giữ dòng tiền ở lại

Trước khi “giảm đòn bẩy AI” trở thành từ khóa của thị trường kể từ tháng 7, thì trước đó phải thêm đòn bẩy đã.

Nói về sự cẩn trọng thì không có cơ quan quản lý tài chính nào không cảnh giác với đòn bẩy. Tuy nhiên, vào cuối tháng 5, thị trường Hàn Quốc đối mặt với mâu thuẫn thực tế cấp bách hơn — chu kỳ siêu bộ nhớ này, hai gã khổng lồ Hàn Quốc thu lợi nhuận khiến cho cả Trump cũng thèm khát, nếu không có sản phẩm đòn bẩy trong nước thì không thể ngăn người Hàn đi nước ngoài mua đòn bẩy.

Thị trường Mỹ và Hồng Kông từ lâu đã có các ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu. Nhà đầu tư Hàn Quốc dễ dàng mua sản phẩm đòn bẩy gấp đôi Tesla, Nvidia thông qua app của broker trong nước hoặc mua ETF đòn bẩy gấp đôi Samsung hay Hynix niêm yết ở Hồng Kông.

Đối với nhà đầu tư Hàn Quốc, đó chỉ là khác biệt về địa điểm giao dịch, phí giao dịch, còn trước mức tăng tuyệt đối thì đều là các phiền phức nhỏ có thể bỏ qua; nhưng đối với chính phủ Hàn Quốc, điều này lại đồng nghĩa với dòng vốn, khối lượng giao dịch và phí quản lý chảy ra nước ngoài, đồng thời tạo áp lực giảm giá lên đồng won.

Ngày 28/4, Hàn Quốc vội vàng điều chỉnh các quy định về sản phẩm đòn bẩy, trước đây ETF ở Hàn Quốc bắt buộc phải đầu tư ít nhất 10 tài sản, tỷ trọng từng tài sản không quá 30%, không thể phát hành quỹ chỉ theo dõi một công ty. Quy định mới gỡ bỏ rào cản này, cho phép phát hành ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu blue-chip, mức rủi ro tối đa bằng gấp đôi cổ phiếu nền.

Chỉ một tháng sau, thị trường nội địa đã niêm yết 16 sản phẩm đòn bẩy gấp đôi cho Samsung và Hynix.

Giữa nỗi lo sợ đòn bẩy và áp lực tỷ giá, nhà quản lý Hàn Quốc còn đặt thêm điều kiện chứng nhận nhà đầu tư đủ tiêu chuẩn cho loại sản phẩm này, mang đậm phong cách “người học bài” Đông Á cổ điển.

Để mua ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu, tài khoản không chỉ phải có ít nhất 10 triệu won, mà nhà đầu tư còn phải tham gia khóa đào tạo tăng cường 2 giờ, học về lãi kép âm, biên độ premium/discount và rủi ro đòn bẩy.

Nhưng thử thách liệu có cản được các “nhà đầu tư Thành phố trên mây”? Vì hàng loạt nhà đầu tư nhỏ lẻ cùng lúc truy cập website của Hiệp hội đầu tư tài chính Hàn Quốc để học, khiến trang web bị sập, chỉ vài ngày sau đã có 350.000 nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc hoàn thành khóa học.

Chỉ trong 3 ngày sau khi sản phẩm được niêm yết, tổng khối lượng giao dịch 16 quỹ đã đạt 28 nghìn tỷ won, gấp 5,5 lần giá trị tài sản ròng cùng thời điểm; sau ba tuần, chỉ tính riêng các sản phẩm có hướng tăng đã vượt 14 nghìn tỷ won.

Theo Goldman Sachs, ngày 22/6, tổng tài sản các ETF đòn bẩy theo dõi Samsung, Hynix cả trong và ngoài nước đã đạt đỉnh 53 tỷ USD.

Tại buổi họp báo cùng ngày, Chủ tịch Cơ quan Giám sát tài chính Hàn Quốc Lee Chan-jin trực tiếp thừa nhận: “Chúng tôi gấp rút tung ra ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu là để giải quyết vấn đề tỷ giá tăng nóng, đồng thời để kéo dòng tiền đầu tư tập trung vào ETF đòn bẩy niêm yết ở Hồng Kông quay lại trong nước, nhưng nhìn lại hiệu quả dường như không cao, thậm chí phát sinh tác động phụ

.”

Tuy nhiên, đến ngày 16/7, quy mô của nhóm ETF đòn bẩy này đã giảm gần một nửa trong chưa đầy một tháng, về lại mức khoảng 28 tỷ USD

Khi hệ thống đòn bẩy bắt đầu tự thanh lọc, lúc đó cơ quan quản lý Hàn Quốc mới chính thức đóng cửa việc phát hành sản phẩm mới.

Tại Hàn Quốc từng thịnh hành một từ là “nghèo đột ngột trời quang”, chỉ việc giá nhà, giá cổ phiếu tăng quá nhanh, những ai không sở hữu tài sản thì bỗng phát hiện ra thu nhập lao động của mình dù không giảm sút, nhưng khoảng cách với người có tài sản lại nới rộng chỉ sau một đêm.

Khi Samsung và Hynix trở thành “ngôi sao sáng nhất bầu trời phía Đông” trong chu kỳ bộ nhớ siêu cấp này, cảm xúc ấy một lần nữa dấy lên. Đây là một câu chuyện ngành gần như không thể tranh cãi, vậy nên điều xảy ra với thị trường Hàn Quốc không phải là niềm tin vào một câu chuyện giả, mà là một làn sóng thực làm cho càng nhiều người tin rằng họ không nên bỏ lỡ.

Chỉ là với ai đến muộn sau khi cổ phiếu đã tăng 2-3 lần, thì bản thân việc đến muộn chính là động lực tạo nên nhu cầu đòn bẩy.

Người tin càng muộn thì càng phải vay tiền để bù lại mức tăng đã bỏ lỡ; càng lo lắng bị thời đại bỏ lại, càng muốn “nén” tự do tài chính vào một cú nước rút.

II. Trách nhiệm lại thuộc về Phố Wall?

Tất cả các đợt tăng nhờ đòn bẩy đều chung một tiền đề: chỉ có nhạc vang lên thì mọi người mới còn khiêu vũ, phòng tiệc đông đúc không chịu nổi cảnh tháo lui mạnh mẽ.

Người rút sớm nhất là dòng vốn ngoại.

Theo đà tăng của cổ phiếu bộ nhớ, vốn hóa của Samsung và Hynix không chỉ chiếm một nửa KOSPI mà còn kéo tỷ trọng của hai mã này trong các quỹ toàn cầu tăng lên thụ động. Nhiều dòng tiền ngoại không phải vì thiếu niềm tin vào AI mà chỉ vì không muốn tỷ trọng một quốc gia, một lĩnh vực và hai cổ phiếu này trong danh mục quá lớn, buộc phải tái cân bằng.

Trong nửa đầu 2026, vốn ngoại rút ròng khỏi chứng khoán Hàn Quốc khoảng 70,8 tỷ USD, riêng tháng 6 rút ròng khoảng 12,63 tỷ USD; đến giữa tháng 7, tổng số tiền rút xấp xỉ 110 tỷ USD[4].

Từ tình hình phát hành ADR của SK Hynix trên thị trường Mỹ, vốn ngoại rút khỏi thị trường Hàn không có nghĩa dòng tiền toàn cầu từ bỏ chu kỳ siêu bộ nhớ.

Tháng 7, SK Hynix niêm yết ADR trên Nasdaq, huy động được 26,5 tỷ USD, lập kỷ lục cho doanh nghiệp nước ngoài gọi vốn tại thị trường Mỹ, đồng thời thu hút gấp 7 lần đăng ký mua. Dòng tiền quốc tế vẫn “ưu ái” HBM, chỉ là ngày càng thiên về mua cùng một doanh nghiệp nhưng ở hệ thống USD, múi giờ New York và tính thanh khoản lớn hơn.

Động cơ bán của quỹ ngoại có thể chỉ là chốt lời, tái cơ cấu danh mục hoặc chuyển sang USD để quyết toán, hệ thống giao dịch không thể nhận diện được ý định. Dù người quản lý quỹ có còn lạc quan với HBM hay không, thì những lệnh bán ở sàn Hàn Quốc vẫn là những con số lạnh lùng.

Điều đáng sợ của thị trường giảm đòn bẩy là, một khi chuỗi domino này bắt đầu, đà giảm liên tục không còn cần đến tin xấu mới, mà là vòng xoáy tự tăng tốc: vốn ngoại bán cổ phiếu Hàn → KOSPI giảm → ETF đòn bẩy buộc phải giảm tỷ trọng → tài khoản ký quỹ bị yêu cầu bổ sung → broker buộc phải đóng băng tài khoản → cổ phiếu Hàn tiếp tục giảm sâu.

Chỉ cần tốc độ bán ra của nước ngoài vượt quá tốc độ gia nhập của dòng tiền mới dùng đòn bẩy, bắt đáy sẽ không thể chấm dứt cơn đau giảm đòn bẩy, chỉ khiến điểm gọi margin truyền từ nhóm tài khoản này sang nhóm khác.

Điều này lý giải hiện tượng bất thường trong đợt giảm giá lần này.

Ngày 7/7, Samsung Electronics công bố kết quả kinh doanh quý 2: doanh thu khoảng 171 nghìn tỷ won, lợi nhuận hoạt động khoảng 89,4 nghìn tỷ won, so với cùng kỳ năm ngoái doanh thu tăng khoảng 129%, lợi nhuận gấp 19 lần, và cao hơn kỳ vọng thị trường.

Nhưng cổ phiếu Samsung trong ngày công bố vẫn giảm 6,9%. Rõ ràng, một báo cáo tài chính xuất sắc không nhất thiết tạo ra thanh khoản ngắn hạn, càng không thể dùng để ký quỹ bổ sung, càng không thay đổi nguyên tắc ETF đòn bẩy buộc phải giảm vị thế.

Trong “điệp khúc giảm đòn bẩy AI” diễn ra kịch tính tháng 7, mâu thuẫn cốt lõi không còn là “AI còn tiếp tục phát triển không”, mà là “còn ai có thể tiếp tục mua”. Yếu tố cơ bản có thể lý giải tại sao doanh nghiệp cuối cùng hiện thực hóa giá trị; cấu trúc giao dịch quyết định trước đó giá có thể giảm đến đâu.

Yếu tố cơ bản chỉ tác động tới giao dịch tự nguyện. Nhà đầu tư có thể mua vì lợi nhuận tăng hoặc giữ vì định giá rẻ. Nhưng giảm đòn bẩy lại là giao dịch bắt buộc. Broker, mô hình kiểm soát rủi ro, quy tắc cân bằng ETF không cần xét đến ngành.

Ở một thị trường có tỷ trọng vị thế chật chội, đòn bẩy tập trung cao, và dòng tiền mới dần cạn kiệt, yếu tố cơ bản không cần phải xấu đi thật, chỉ cần thế là đã tạm thời mất đi quyền quyết định giá.

III. Lời kết

Nhà xã hội học Hàn Quốc Jang Kyung-seop dùng khái niệm “hiện đại hóa nén” để lý giải quá trình phát triển của đất nước này.

Theo ông, Hàn Quốc hoàn thiện công nghiệp hóa, đô thị hóa, dân chủ hóa và toàn cầu hóa trong thời gian cực ngắn. Những thay đổi về chế độ và đời sống diễn ra nhiều thế hệ ở các nước khác, ở Hàn Quốc được nén vào vài chục năm; trách nhiệm gia đình truyền thống, cạnh tranh thị trường hiện đại và chủ nghĩa tư bản toàn cầu cùng tồn tại, liên tục tạo sức ép lên từng cá nhân.

Từ đói nghèo hậu chiến đến cường quốc công nghiệp, từ “gã khổng lồ ngành thép” đến “đôi song mã bộ nhớ”, doanh nghiệp Hàn Quốc hoàn tất hành trình mà nhiều quốc gia khác mất cả trăm năm chỉ trong vài thập kỷ. Ngay chính lịch sử phát triển của SK Hynix cũng là một lần nén mãnh liệt, là chiến thắng trong canh bạc phá sản đem về tỷ lệ tốt HBM và thị phần toàn cầu.

Đến thị trường vốn, sự “nén” này lại xuất hiện một lần nữa.

Một chu kỳ ngành AI phải vài năm mới xác nhận giá trị bị nén thành vài tháng tăng giá cổ phiếu; việc tích lũy giàu có vốn nhờ nghề nghiệp, tiết kiệm và yếu tố thế hệ bị nén thành những giao dịch ngắn hạn với đòn bẩy gấp nhiều lần trong tài khoản chứng khoán chỉ vài tháng.

Phần tàn bạo và hỗn loạn nhất của đợt đầu cơ này là người Hàn không phải vay nợ để mua cổ phiếu rác vô lợi nhuận. Ngược lại, họ đặt cược vào hai doanh nghiệp quan trọng nhất, có lợi nhuận tốt nhất, và đại diện rõ nét nhất cho sức cạnh tranh quốc gia thời AI.

Vấn đề duy nhất còn lại dường như là — vốn gốc quá ít, đến quá muộn.

Vay tiền đúng là có thể rút ngắn thời gian chờ đợi, nhưng cũng nén lại không gian để phạm sai lầm. Ai không dùng đòn bẩy có thể mua sai rồi tiếp tục chờ; còn ai dùng đòn bẩy, dù có đoán đúng cuối cùng, cũng có thể bị “đánh bật khỏi thị trường” trước khi chạm tới đáp án.

Mùa hè đẹp nhất của Hàn Quốc không hẳn hạ nhiệt do AI bước vào đông lạnh.

Samsung vẫn lãi khủng, Hynix còn muốn đẩy giá HBM, chu kỳ bộ nhớ cũng chưa chấm dứt với đợt điều chỉnh này. Điều thực sự sụp đổ, là một ảo tưởng về thời gian: Chỉ cần đúng hướng, có thể mượn thêm tiền, chuyển đổi tài sản trong tương lai để tiêu xài hôm nay.

Doanh nghiệp tốt có thể vượt qua chu kỳ, nhưng họ chưa từng thay nhà đầu tư gánh khoản bảng cân đối kém lành mạnh.