Thủ tướng Canada cho biết đã nói chuyện điện thoại với Trump, sẽ "đẩy nhanh đàm phán", các tỉnh của Canada từ chối dỡ bỏ lệnh cấm rượu Mỹ

Căng thẳng thương mại giữa Canada và Mỹ tiếp tục leo thang. Nhiều tỉnh bang của Canada đã chịu đựng sức ép thuế quan mới từ Mỹ, kiên quyết duy trì lệnh cấm bán các sản phẩm rượu của Mỹ, trong khi các biện pháp thuế quan mới mà chính quyền Trump đưa ra lại một lần nữa làm giảm kỳ vọng về sự cải thiện môi trường đầu tư tại Canada.

Thủ hiến bang Ontario, Doug Ford, vào thứ Ba, cho biết trừ khi Mỹ hủy bỏ các mức thuế áp dụng cho ngành ô tô và thép, nếu không ông sẽ không dỡ bỏ lệnh cấm của tỉnh đối với rượu vang và rượu mạnh của Mỹ. Ông thẳng thắn chỉ trích Trump "chỉ là kẻ bắt nạt", đồng thời nhấn mạnh Canada "phải đàm phán bằng sức mạnh chứ không phải bằng thái độ yếu thế".

Thủ tướng Canada Mark Carney cũng lên tiếng khẳng định, việc dỡ bỏ lệnh cấm "nên để các tỉnh tự quyết định, theo tôi, chỉ nên được thúc đẩy như một phần của thỏa thuận tổng thể". Cùng ngày, ông Carney cho biết ông đã trò chuyện điện thoại với Trump và "hai bên nhất trí sẽ thúc đẩy đàm phán nhanh hơn trong những tuần tới".

Theo Tin tức CCTV, Nhà Trắng vào ngày 20/7 (giờ địa phương) đã ra thông báo, sẽ áp thêm thuế suất 50% đối với một số sản phẩm của Canada. Thuế suất mới sẽ có hiệu lực lúc 00:01 ngày 19/8 (giờ miền Đông Mỹ), và được áp dụng bổ sung trên cơ sở các thuế quan, phí và các khoản phí hiện hành.

Biện pháp này khiến thị trường đặt ra nghi ngờ mới về khả năng phục hồi ổn định môi trường đầu tư tại Canada, đặc biệt gây khó xử cho Ngân hàng Trung ương Canada vì trước đó họ vừa cho biết chi tiêu vốn của doanh nghiệp đang xuất hiện dấu hiệu phục hồi. Các nhà kinh tế cho rằng, lạm phát cơ bản yếu kết hợp với các hàng rào thuế quan mới có thể mở ra cánh cửa để Canada tiếp tục hạ lãi suất.

Kể từ khi Trump khởi động cuộc chiến thương mại năm ngoái, các tỉnh bang như Ontario, Quebec đã lần lượt đưa rượu vang và rượu mạnh Mỹ ra khỏi các cửa hàng do chính phủ điều hành, khiến các công ty rượu Hoa Kỳ mất đi hàng triệu USD doanh thu. Dù rượu chỉ chiếm tỉ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch thương mại hai bên, nhưng động thái này vì quá nổi bật nên liên tục khiêu khích Nhà Trắng.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Besent vào thứ ba khi được phỏng vấn đã chỉ trích Canada "có hành vi phân biệt đối xử nghiêm trọng đối với các sản phẩm sữa, rượu Mỹ", đồng thời xem thuế suất mới là "phản ứng tương xứng chống lại hành động của Canada làm tổn hại doanh nghiệp Mỹ".

Tuy nhiên, hầu hết các thủ hiến bang không lay chuyển trước sức ép. Thủ hiến British Columbia, David Eby, đã khẳng định tại Charlottetown: "Sản phẩm rượu Mỹ không có cửa quay lại kệ hàng." Các thủ hiến các tỉnh đang nhóm họp tại Charlottetown.

Thủ hiến Saskatchewan, Scott Moe, lại có quan điểm nhẹ nhàng hơn, cho rằng nếu chính phủ liên bang yêu cầu, các tỉnh phải tự mình đánh giá, nhưng lưu ý rằng "chính phủ liên bang là bên ngồi ở bàn đàm phán". Hiện tại, Saskatchewan và Alberta vẫn cho phép bán rượu Mỹ tại các cửa hàng nhà nước.

Luật sư thương mại quốc tế Mark Warner cho rằng, lệnh cấm rượu của các tỉnh thực chất "không có căn cứ pháp lý", chỉ là "một công cụ cứng nhắc".

Ông chỉ ra, việc dỡ bỏ lệnh cấm thực tế tác động kinh tế không lớn mà ngược lại còn có thể giúp thúc đẩy đàm phán thương mại. "Nếu người Canada vốn dĩ không muốn mua bourbon Mỹ hay rượu vang California, thì cũng chẳng cần lệnh cấm — trả rượu lại kệ hàng cũng chẳng ai mua."

Lần này, thuế suất mới của Mỹ nhắm thẳng vào các khu vực như sản phẩm đóng gói, dệt may và hàng làm vườn của Canada, lý do phía Mỹ đưa ra là Canada "đối xử không công bằng" với các mặt hàng rượu, ô tô và sản phẩm sữa Mỹ.

Đáng chú ý, phía Mỹ tuyên bố rõ ràng, các mặt hàng bị áp thêm thuế lần này sẽ không được hưởng miễn trừ theo Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) — điều này khác biệt rõ rệt với cách làm trước đây của chính quyền Trump là thường xuyên "nới lỏng" với các mặt hàng tuân thủ hiệp định. Đầu tháng này, Mỹ đã từ chối gia hạn USMCA với Canada và Mexico.

Đối với nền kinh tế Canada vốn vật lộn nhiều năm với bất ổn thương mại, lần tăng thuế này thực sự không đúng thời điểm.

Giám đốc điều hành Viện C.D. Howe, Jeremy Kronick, khi trả lời phỏng vấn nói rằng, môi trường thương mại "thất thường, lên xuống liên tục" này khiến doanh nghiệp Canada khó lên kế hoạch, "ngay cả khi ngày mai đạt thỏa thuận, chúng tôi cũng không chắc nó có thực sự đáng tin hay chỉ là tạm thời?"

Tuần trước, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada Tiff Macklem vẫn còn phát tín hiệu lạc quan, cho rằng doanh nghiệp đang thích nghi với tình hình thương mại bất lợi kéo dài; Phó Thống đốc Carolyn Rogers cũng cho rằng chính phủ Carney đang thúc đẩy các dự án lớn như đường ống dẫn dầu bờ Tây, có thể giúp cải thiện tâm lý kinh doanh. Tuy nhiên, mối đe dọa thuế mới khiến kỳ vọng tích cực vừa lóe lên này đối mặt với thử thách nghiêm trọng.

Về mặt vĩ mô, Ngân hàng Trung ương Canada tuần trước đã lần thứ sáu liên tiếp giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 2,25%, mục tiêu chính sách hiện nay bao gồm đánh giá rủi ro lạm phát do tình hình Iran và giá năng lượng leo thang.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xuất hiện đám mây thuế mới, nhà kinh tế của Ngân hàng Montreal - Canada, Robert Kavcic, cho rằng lạm phát cơ bản yếu cộng thêm các mức thuế mới đồng nghĩa với việc bất cứ động thái tăng lãi suất nào cũng "cần phải cân nhắc cực kỳ thận trọng".

Ông viết trong một báo cáo gửi nhà đầu tư: "Quan hệ thương mại Mỹ - Canada xấu đi hơn nữa, thậm chí có thể mở đường cho việc cắt giảm lãi suất trở lại."

Ở góc độ dài hạn hơn, vấn đề chi tiêu vốn và năng suất của Canada kéo dài từ lâu. Đầu tư kinh doanh không bao gồm xây dựng nhà ở gần như đi ngang trong ba năm qua, vẫn thấp hơn mức của năm 2014 tới 9,5%.

Phó chủ tịch cấp cao phụ trách kinh tế của Tập đoàn Desjardins, Randall Bartlett, cảnh báo một khi các mức thuế mới có hiệu lực, tác động kinh tế sẽ "khá nghiêm trọng". "Xuất khẩu giảm là kênh tác động trực tiếp, trong khi môi trường thương mại bất ổn kéo dài dẫn tới đầu tư kinh doanh suy yếu cũng gây cản trở tăng trưởng kinh tế và có thể tạo áp lực giảm đối với lạm phát cơ bản."

Cho dù kinh tế Canada nhờ sản lượng dầu tăng trở lại có thể thoát trạng thái trì trệ suốt nửa năm ở quý II, nhưng liệu phục hồi có bền vững hay không thì phần lớn vẫn phụ thuộc vào tiến trình đàm phán thương mại với Mỹ.