Tình hình chiến sự Trung Đông vượt khỏi tầm kiểm soát? Tàu chở dầu bị tấn công, cơ sở hạ tầng dầu mỏ bị oanh tạc, giá dầu Brent tăng vọt lên trên 90 USD

Theo ứng dụng tài chính Zhihui, sau khi Mỹ và Iran leo thang đối đầu quân sự quy mô lớn, giá dầu Brent - tiêu chuẩn quốc tế cho giá dầu - đã tăng mạnh 3% trong phiên giao dịch châu Á sáng thứ Hai, vượt qua mốc siêu 90 USD/thùng, đồng nghĩa với việc mức tăng tổng cộng trong gần một tuần qua lên tới 20%. Chuỗi xung đột địa chính trị leo thang gần đây bao gồm các cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu chở năng lượng cố gắng đi qua Eo biển Hormuz, cũng như đánh vào một cơ sở thị trường dầu mỏ cực kỳ quan trọng ở Kuwait vào cuối tuần.

Giá dầu thô chuẩn quốc tế có thời điểm tăng gần 4% trong phiên đầu châu Á, sau đó giảm nhẹ nhưng vẫn duy trì trên mốc 90 USD/thùng, thiết lập mức cao nhất kể từ giữa tháng Sáu; dầu thô West Texas Intermediate (giá dầu tương lai WTI của Mỹ) cũng giao dịch gần 84 USD/thùng. Iran cho biết, thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn với Mỹ thực tế đã tan vỡ, khiến nguy cơ việc vận chuyển năng lượng qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng hơn ngày càng tăng.

Mạch máu năng lượng Hormuz lại đối mặt nguy cơ phong tỏa! Đối đầu Mỹ-Iran chuyển từ “phản công giới hạn” sang chiến tranh năng lượng quy mô lớn?

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, trong chín đêm liên tiếp Mỹ đã không kích Iran, nhằm làm suy yếu hơn nữa khả năng quân sự của nước này đối với các cuộc tấn công vào tàu thương mại và thủy thủ dân sự. Kuwait cũng tuyên bố đã ngăn chặn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái do Iran thực hiện.

Như biểu đồ trên, một vòng chiến tranh địa chính trị Trung Đông mới đe dọa vận chuyển qua Eo biển Hormuz, khiến giá dầu Brent bứt phá mạnh qua 90 USD/thùng - Tehran tuyên bố ngừng bắn thực tế đã bị hủy bỏ.

Các diễn biến mới nhất cho thấy đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran thực sự leo thang rõ rệt. Mỹ duy trì không kích Iran chín đêm liên tiếp, mục tiêu gồm năng lực quân sự của Vệ binh Cách mạng, hệ thống tên lửa và máy bay không người lái, cùng các cơ sở hạ tầng giao thông, điện lực...; trước đó, Iran tấn công một căn cứ Mỹ ở Jordan làm hai binh sĩ thiệt mạng, một người mất tích, sau đó tiếp tục phóng tên lửa vào Jordan.

Được biết, phạm vi trả đũa của Iran đã mở rộng ra Kuwait, Bahrain, Qatar - những nước có quân đội Mỹ hoặc liên minh với Mỹ đóng quân tại khu vực vùng Vịnh, các cơ sở điện và khử mặn nước biển của Kuwait liên tục bị tấn công, Bahrain, Jordan và Kuwait nhiều lần triển khai phòng không đánh chặn; cùng lúc đó, Mỹ đã tái thực hiện phong tỏa cảng biển và vận tải biển nhằm vào Iran. Lượng tàu qua Eo biển Hormuz đã giảm từ mức trước chiến tranh khoảng 140 chiếc/ngày, xuống chỉ còn 3-8 chiếc/ngày gần đây, cho thấy xung đột đã chuyển từ “giao tranh cục bộ” thành chiến lược kiểm soát eo biển, xuất khẩu năng lượng và đối đầu quân sự quy mô lớn về hạ tầng trong khu vực.

Hải quân Iran hôm Chủ nhật cho biết đã ngăn chặn bốn tàu không rõ danh tính khi họ bỏ qua các cảnh báo và cố gắng di chuyển qua một “tuyến hàng hải nguy hiểm” ở Eo biển Hormuz. Trong số đó, hai tàu “gặp sự cố và buộc phải dừng lại”, hai tàu còn lại “từ bỏ tuyến hành trình này và lập tức quay đầu”, phía Hải quân Iran nói.

Văn phòng Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh cho biết đã nhận thông tin từ các lực lượng quân sự rằng một con tàu đã bốc cháy về phía tây bắc Kumzar thuộc Oman. Đơn vị này bổ sung nguyên nhân gây cháy vẫn chưa được xác nhận.

Cuộc tấn công qua lại kéo dài suốt tuần giữa hai bên đã vượt ra khỏi mục tiêu thuần túy quân sự, mở rộng sang nhiều quốc gia Trung Đông khác, và Mỹ liên tục không kích các cầu, cơ sở hạ tầng thiết yếu, cảng biển... quy mô lớn trong lãnh thổ Iran, cho thấy khả năng quay lại trạng thái ngừng bắn mong manh là rất thấp. Tập đoàn Dầu khí Kuwait cho biết Iran đã tấn công một cơ sở dầu mỏ cực kỳ quan trọng hôm thứ Bảy, gây thiệt hại nghiêm trọng.

Ông Saul Kavonic, chuyên gia cấp cao về năng lượng tại MST Marquee nhận định, các vụ tấn công leo thang liên tục “đều cho thấy xung đột này còn tiềm ẩn khả năng mở rộng cả quy mô lẫn thời gian”. Để thúc đẩy giá dầu tăng mạnh hơn nữa, “cần xảy ra các vụ tấn công tên lửa quy mô lớn vào hạ tầng dầu khí trong khu vực, hoặc lực lượng Houthi thành công phong tỏa tuyến đường vận chuyển qua Hồng Hải”.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị Trung Đông gia tăng mạnh, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen từng nhiều lần quấy rối hoạt động hàng hải thương mại qua nút thắt Hồng Hải. Tuần trước, lãnh đạo nhóm này sau khi phóng tên lửa đạn đạo và UAV vào Saudi Arabia, đã đe dọa tấn công các cơ sở dầu khí của Saudi trong thời gian tới.

Cuộc chiến Trung Đông đẩy thị trường năng lượng tiến gần “vùng cấm sai sót tuyệt đối”

Hoạt động đối đầu địa chính trị trong khu vực Trung Đông không ngừng leo thang đã làm gia tăng lo ngại của thị trường về nguy cơ nguồn cung bị thiếu hụt. Một báo cáo nghiên cứu mới đây của JPMorgan cho biết, nếu loại trừ Trung Quốc, tồn kho dầu toàn cầu đã ở mức thấp nhất lịch sử, khiến thị trường năng lượng toàn cầu “gần như không còn chỗ sai lầm”.

Kuwait trở thành mục tiêu chính trong các vụ trả đũa cuối tuần của Iran, Bahrain cũng bị tấn công. Israel hôm Chủ nhật tuyên bố đã đánh chặn một UAV của Iran ở gần khu vực biên giới Israel-Syria. Theo truyền thông Iran, Mỹ đã tấn công đảo Qeshm trên vịnh Ba Tư cùng các thành phố phía Nam như Shadegan.

Mỹ đã trở lại phong tỏa quân sự toàn diện đối với Eo biển Hormuz - tập trung ngăn chặn tàu chở dầu của Iran qua eo biển hòng cắt đứt “mạch máu” kinh tế của Tehran, trong khi các cuộc tấn công 24 giờ của Iran vào các tàu quanh khu vực này đã đe dọa tới mô hình giao thương “vận chuyển lén lút” của các nước sản xuất dầu Vùng Vịnh. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết số lượng tàu qua Eo biển Hormuz đã giảm, nhưng hiện chủ yếu là tàu chở dầu kích thước lớn.

Số liệu thống kê hàng tuần của ICE Futures Europe cho thấy, lượng vị thế mua hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn Brent tăng mạnh nhất kể từ tháng 12/2016, giúp tổng vị thế từ mức thấp nhất bảy tháng tăng trở lại. Trong tuần kết thúc ngày 14 tháng 7, các tổ chức quản lý tài sản đã tăng thêm 75.996 vị thế mua ròng Brent lên tổng số 357.154 hợp đồng - mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 12/2016, tổng vị thế tăng mạnh so với mức đáy bảy tháng tuần trước đó.

Đợt tăng giá dầu quốc tế gần đây thực chất không đơn thuần phản ánh phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị, mà thị trường đã bắt đầu tính đến các kịch bản xấu như lượng xuất khẩu từ Vùng Vịnh giảm thêm, vận tải năng lượng thay thế bị hạn chế, tồn kho dự trữ không đủ.

Khung ngừng bắn Mỹ-Iran ngắn ngủi đã mất hiệu lực ràng buộc, mục tiêu tác chiến chuyển từ cơ sở quân sự sang vận tải biển, năng lượng và hạ tầng dân sự; phạm vi giao tranh địa lý cũng từ lãnh thổ Iran và Hormuz lan ra nhiều nước vùng Vịnh, xuất hiện rủi ro lan rộng sang Israel và Hồng Hải. Tuy vậy, điều này chưa đồng nghĩa với cuộc chiến toàn diện không thể đảo ngược trong khu vực; ranh giới quyết định vẫn là liệu các cơ sở sản xuất dầu chính của Saudi, UAE... có tiếp tục bị tấn công, và lực lượng Houthi có thực sự phong tỏa eo biển Bab-el-Mandeb.

Với thị trường tài chính, chuỗi định giá trực tiếp nhất là giá dầu lên—kỳ vọng lạm phát tăng lại—chính sách tiền tệ của Fed “duy trì lãi suất cao lâu hơn” hoặc thậm chí tăng lại suất—chỉ số USD mạnh lên—đánh giá cổ phiếu công nghệ cao chịu áp lực; tài sản năng lượng, dịch vụ dầu khí, lọc hóa dầu, quốc phòng nhận được premium rủi ro, trong khi hàng không, vận tải, hóa chất và nhóm cổ phiếu tăng trưởng nợ cao chịu tác động hai chiều về chi phí và lãi suất chiết khấu. Hiện tại, các chỉ báo sớm quan trọng nhất không còn là những tuyên bố từ hai bên, mà là lưu lượng thực tế qua Hormuz, tải lượng dầu vùng Vịnh xuất đi và phạm vi thiệt hại tại các cơ sở năng lượng.