Căng thẳng Mỹ-Iran tiếp tục đe dọa, Mỹ có thể can thiệp lần nữa để kiềm chế giá dầu, Nhà Trắng bị tiết lộ đang cân nhắc gia hạn miễn trừ "lệnh cấm tàu" một lần nữa

Trong bối cảnh xung đột Mỹ-Iran lại leo thang và giá dầu quốc tế quay trở lại mức gần 80 USD/thùng, chính phủ Mỹ đang cân nhắc tiếp tục sử dụng một công cụ chính sách gây tranh cãi sâu sắc——nới lỏng Đạo luật Jones (Jones Act) đã có lịch sử hơn một thế kỷ.

Theo tin tức ngày thứ Tư 15 giờ miền Đông Mỹ, Nhà Trắng hiện đang nghiên cứu việc gia hạn miễn trừ Đạo luật Jones lần nữa và thảo luận về các điều kiện hạn chế khu vực bổ sung, nhằm cân bằng giữa việc giảm bớt căng thẳng nguồn cung năng lượng và phản ứng trước sự phản đối của ngành vận tải nội địa. Biện pháp miễn trừ hiện tại sẽ hết hạn vào ngày 16 tháng 8, quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra trước cuối tháng này.

Đây là động thái kiểm soát giá năng lượng mới nhất của chính quyền Trump từ đầu năm tới nay. Trong bối cảnh tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng, Mỹ tăng cường gây áp lực lên Iran và giá dầu quốc tế phục hồi, Nhà Trắng đang cố gắng thông qua việc tăng cường năng lực vận tải đường biển nội địa Mỹ, nhằm tránh các nút thắt vận chuyển năng lượng tiếp tục đẩy giá xăng dầu tăng cao hơn.

Gia hạn miễn trừ mới có thể bổ sung giới hạn khu vực

Theo Reuters trích dẫn hai nguồn tin quen thuộc, trong tuần này Nhà Trắng đã triệu tập lãnh đạo Bộ Năng lượng, Bộ Giao thông vận tải và Bộ Nội vụ họp bàn về việc có tiếp tục gia hạn miễn trừ Đạo luật Jones hay không.

Một trong các phương án thảo luận hiện tại là tiếp tục cho phép tàu nước ngoài tham gia vận chuyển hàng hóa giữa các cảng nội địa của Mỹ, nhưng có thể sẽ bổ sung giới hạn về mặt địa lý, chỉ cho phép áp dụng trong các khu vực được chỉ định, qua đó giảm bớt áp lực chính trị từ ngành vận tải cũng như các nghị sĩ đảng Cộng hòa.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết, vẫn chưa có quyết định cuối cùng vào thời điểm hiện tại. Vị quan chức này nói rằng, quyết định miễn trừ Đạo luật Jones trước đây của Trump đã giúp ngăn ngừa tình trạng thiếu hụt chuỗi cung ứng trên toàn quốc, đồng thời chính phủ đang tiếp tục đánh giá hiệu quả của chính sách miễn trừ này.

Theo báo cáo, giá dầu thô nội địa Mỹ hiện khoảng 80 USD/thùng, và kiểm soát giá năng lượng vẫn là một trong những mục tiêu quan trọng về chính sách của Nhà Trắng.

Bên cạnh việc nới lỏng Đạo luật Jones, chính quyền Trump trước đó cũng từng sử dụng dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) để tung dầu ra thị trường, hiện tồn kho SPR của Mỹ đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1983.

Đạo luật Jones là gì?

Đạo luật Jones có tên đầy đủ là Đạo luật Thương thuyền năm 1920 (Merchant Marine Act of 1920), là luật bảo hộ vận tải biển của Mỹ đã được hơn một thế kỷ.

Đạo luật này quy định rằng việc vận chuyển hàng hóa giữa các cảng của Mỹ buộc phải sử dụng: tàu đóng tại Mỹ; tàu thuộc sở hữu Mỹ; tàu vận hành bởi thuyền viên người Mỹ.

Lâu nay, đạo luật này luôn nhận được sự ủng hộ từ ngành hàng hải và đóng tàu Mỹ, được xem là thể chế quan trọng bảo vệ an ninh quốc gia và ngành vận chuyển nội địa; tuy nhiên, ngành năng lượng lại cho rằng nó hạn chế nguồn cung vận tải, làm tăng chi phí vận chuyển nội địa Mỹ, đặc biệt trong các thời kỳ nguồn cung năng lượng căng thẳng.

Do đó, chính phủ Mỹ thường chỉ miễn trừ Đạo luật Jones tạm thời trong các trường hợp thiên tai lớn hoặc tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Để hạ giá dầu, tháng 3 Mỹ lần đầu tiên dỡ bỏ “lệnh cấm tàu”, tháng 4 gia hạn thêm 90 ngày

Nếu được thông qua lần này, đây sẽ là lần thứ hai chính quyền Trump kéo dài miễn trừ Đạo luật Jones trong năm nay.

Vào tháng 3 năm nay, giữa lúc khủng hoảng eo biển Hormuz làm gia tăng lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu, chính phủ Mỹ lần đầu tiên thông báo miễn trừ Đạo luật Jones trong 60 ngày, qua đó tăng năng lực vận tải, giảm áp lực chuỗi cung ứng và ghìm lại đà tăng giá năng lượng.

Theo Tân Hoa Xã, ngày 18/3, Trump công bố tạm dừng thi hành Đạo luật Jones trong 60 ngày, dỡ bỏ hạn chế vận chuyển đường biển giữa các cảng nội địa nhằm kìm chế giá dầu tăng do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Thư ký báo chí Nhà Trắng Carolyn Leavitt trong một thông cáo cùng ngày nói: “Biện pháp này sẽ cho phép các nguồn lực quan trọng như dầu mỏ, khí đốt, phân bón và than di chuyển tự do đến các cảng của Mỹ trong 60 ngày tới.”

Một tháng sau đó, chính quyền Trump tiếp tục gia hạn miễn trừ này, đẩy thời điểm hết hạn sang ngày 16/8.

Theo Tân Hoa Xã, ngày 24/4, chính phủ Mỹ công bố Trump đã ký văn bản kéo dài thời gian tạm ngừng thi hành Đạo luật Jones thêm 90 ngày. Trợ lý thư ký báo chí Nhà Trắng Taylor Rogers cùng ngày thông qua mạng xã hội nhấn mạnh, tạm ngưng luật giúp gia tăng nguồn cung nhanh hơn đến các cảng Mỹ, đồng thời duy trì cung ứng các sản phẩm năng lượng trọng yếu, nguyên vật liệu công nghiệp và vật tư thiết yếu ngành nông nghiệp.

Ngành vận tải biển và Đảng Cộng hòa tiếp tục phản đối

Tuy nhiên, chính sách này từ khi được ban hành đã liên tục gây tranh cãi.

Nhà Trắng cho rằng cho phép tàu nước ngoài tham gia vận chuyển nội địa Mỹ sẽ nhanh chóng tăng năng lực vận tải, nâng cao hiệu quả luân chuyển các mặt hàng quan trọng như dầu, nhiên liệu và phân bón giữa các cảng, qua đó giảm áp lực thiếu hụt nguồn cung.

Nhưng các doanh nghiệp vận tải biển và đóng tàu của Mỹ lại cho rằng chính sách này làm suy yếu sức cạnh tranh vận tải bản địa, thậm chí có thể làm ảnh hưởng tới an ninh quốc gia.

Theo báo cáo, một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, bao gồm cả Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson, đã công khai kêu gọi chính phủ chấm dứt miễn trừ, cho rằng việc lâu dài dựa dẫm vào tàu nước ngoài sẽ làm suy yếu nền tảng công nghiệp hàng hải nước Mỹ.

Hiện nay, khi tình hình Trung Đông lại bất ổn và thị trường năng lượng đối mặt với rủi ro nguồn cung lần nữa, Nhà Trắng lại đứng trước sự lựa chọn khó khăn giữa kiểm soát giá dầu và bảo vệ ngành vận tải biển nội địa. Việc có gia hạn lần thứ ba miễn trừ Đạo luật Jones hay không cũng sẽ là “cửa sổ” quan trọng để theo dõi định hướng chính sách năng lượng của chính quyền Trump.