Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc tăng lãi suất lần đầu tiên sau ba năm rưỡi: Làn sóng AI chip thúc đẩy chính sách chuyển hướng, chu kỳ thắt chặt chính thức bắt đầu

Theo nhận tin từ Ứng dụng tài chính Zhihui, vào ngày 16 tháng 7, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đã nâng lãi suất chính sách từ 2,50% lên 2,75%, tăng 25 điểm cơ bản, đánh dấu lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ tháng 1 năm 2023, phù hợp với dự báo thị trường. Động thái này chính thức khép lại bốn chu kỳ cắt giảm lãi suất liên tiếp kể từ cuối năm 2024, mở ra chu kỳ thắt chặt mới. Sau khi quyết định tăng lãi suất được công bố, thị trường chứng khoán Hàn Quốc rung lắc dữ dội. Tính đến thời điểm phát hành, chỉ số tổng hợp KOSPI của Hàn Quốc đã giảm hơn 6%, mất tổng cộng 26% so với mức đỉnh lịch sử tháng 6, chính thức rơi vào thị trường giá xuống. Các cổ phiếu trụ bị bán tháo mạnh—SK hynix giảm hơn 11%, Samsung Electronics giảm hơn 8%. Đà bán ra theo nguyên tắc “bán sự thật” ở nhóm bán dẫn kết hợp với tác động trực tiếp từ việc tăng lãi suất đến các khoản đầu tư sử dụng đòn bẩy trên thị trường chứng khoán đã khiến thị trường điều chỉnh mạnh.

Cơn sốt chip AI tái định hình nền tảng kinh tế Hàn Quốc

Gốc rễ của đợt tăng lãi suất lần này bắt nguồn từ một cuộc biến đổi cấu trúc kinh tế do trí tuệ nhân tạo dẫn dắt. Tăng trưởng kinh tế vượt xa kỳ vọng, ngày 14 tháng 7 chính phủ Hàn Quốc đã mạnh tay nâng dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 từ 2,0% lên 3,0%. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là tốc độ tăng nhanh nhất kể từ năm 2021. Tỷ lệ tăng trưởng GDP danh nghĩa dự kiến đạt 12,3%, cao nhất trong vòng 30 năm kể từ năm 1996. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã nâng dự báo tăng trưởng Hàn Quốc năm 2026 lên 2,6%, mức điều chỉnh cao nhất trong số 30 nền kinh tế lớn.

Dữ liệu xuất khẩu càng ấn tượng hơn. Tháng 6, xuất khẩu Hàn Quốc tăng vọt 71% so với cùng kỳ, kim ngạch xuất khẩu vượt ngưỡng 100 tỷ USD, lập kỷ lục mới. Trong 5 tháng đầu năm 2026, thặng dư tài khoản vãng lai của Hàn Quốc đạt 141,3 tỷ USD, không chỉ vượt qua mức kỷ lục cả năm 2025 là 123,1 tỷ USD mà còn đồng nghĩa với việc đã đạt hơn một nửa mục tiêu cả năm. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc dự báo xuất khẩu năm 2026 sẽ tăng 40% so với cùng kỳ, thặng dư tài khoản vãng lai đạt kỷ lục 290 tỷ USD.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc nhấn mạnh chu kỳ chip bán dẫn lần này hoàn toàn khác biệt so với trước đây. Trong báo cáo gửi quốc hội, ngân hàng cho biết chu kỳ mở rộng này bắt đầu từ tháng 3/2023, đã kéo dài 40 tháng, vượt xa mức trung bình 29 tháng của năm chu kỳ mở rộng từ 2000 đến 2020. Động lực cốt lõi đến từ cạnh tranh đầu tư giữa các công ty công nghệ toàn cầu nhằm chuẩn bị cho biến đổi hệ sinh thái ngành AI, chứ không phải nhu cầu chu kỳ truyền thống.

Ngân hàng Trung ương nhấn mạnh, đầu tư cơ sở hạ tầng AI đã đẩy mạnh nhu cầu chip bán dẫn, nhưng tiến độ mở rộng nguồn cung vẫn chậm, tình trạng cung không đủ cầu chưa có dấu hiệu suy giảm. Đầu tư cạnh tranh của các công ty công nghệ toàn cầu, cùng với giới hạn nguồn cung các chip tiên tiến như HBM, sẽ duy trì đà tăng trưởng này trong thời gian dài. Sau điều chỉnh theo ngày làm việc, kim ngạch xuất khẩu tháng 6 tăng 59,5% so với cùng kỳ, sản lượng chip xuất khẩu tăng 199,5%.

Thống đốc Shin Hyun-song kể từ khi chủ trì cuộc họp chính sách đầu tiên vào tháng 5 đã nhiều lần nhấn mạnh các rủi ro lạm phát, tăng trưởng kinh tế, tỷ giá và ổn định tài chính đều hướng đến một điểm chung—tăng lãi suất. Sau phiên họp tháng 5, ông cũng hiếm hoi nêu rõ “cần thiết tăng lãi suất vào thời điểm thích hợp”.

Ba áp lực lớn thúc đẩy quyết định tăng lãi suất

Lạm phát cao liên tục là chất xúc tác trực tiếp nhất. Tháng 6, chỉ số giá tiêu dùng của Hàn Quốc tăng 3,2% so với cùng kỳ năm trước, tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 12/2023, hai tháng liền vượt mốc 3%. CPI lõi duy trì ở mức 2,5%, cho thấy áp lực giá cơ bản vẫn dai dẳng. Giá dầu tăng cao do Mỹ và Israel liên thủ tấn công Iran là động lực chính—giá xăng và diesel tăng lần lượt 23% và 34% so với cùng kỳ. Chính phủ dự báo lạm phát trung bình năm 2026 đạt 2,6%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương.

Won suy yếu kéo dài làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát đầu vào. Từ đầu năm đến nay, đồng won đã mất giá khoảng 4%, tỷ giá tháng 6 so với USD có lúc xuống mức thấp nhất kể từ năm 2009. Các nhà hoạch định chính sách nhiều lần coi sự yếu đi của đồng tiền là lý do bổ sung để thắt chặt chính sách tiền tệ.

Rủi ro ổn định tài chính cũng không thể bỏ qua. Giá căn hộ ở Seoul đã tăng liên tục 75 tuần, nợ hộ gia đình tăng tốc trở lại. Theo tài liệu ngân hàng trung ương gửi quốc hội, nếu lãi suất tăng 25 điểm cơ bản, gánh nặng lãi suất hàng năm cho những người vay mua nhà sẽ tăng thêm 1,8 nghìn tỷ won. Trong báo cáo ổn định tài chính mới nhất, ngân hàng cũng nhấn mạnh sẽ “tăng lãi suất vào thời điểm thích hợp” để kiềm chế các rủi ro này.

Bắt đầu chu kỳ thắt chặt, thị trường tập trung vào lộ trình tiếp theo

Việc tăng lãi suất này đánh dấu khởi đầu chu kỳ thắt chặt mới. Hầu hết các nhà kinh tế dự báo ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất thêm một lần trước cuối năm 2026, khi đó lãi suất có thể lên tới 3,0%, thậm chí một số dự báo tới 3,25%. Biểu đồ điểm lãi suất công bố tháng 5 cho thấy phần lớn thành viên hội đồng dự kiến lãi suất chính sách sẽ đạt tới 3% trong sáu tháng tới.

Citi dự báo ngân hàng trung ương sẽ duy trì nhịp tăng lãi suất hàng quý 25 điểm cơ bản trong nửa cuối năm 2026—mỗi lần vào tháng 7 và tháng 10, khả năng tiếp tục vào tháng 1 và 4 năm 2027. Chuyên gia kinh tế của Hyundai Motor Securities, ông Jemin Choi cho rằng ngân hàng sẽ giữ quan điểm diều hâu, nhưng với lạm phát, tiền tệ và rủi ro liên quan đến xung đột Trung Đông chưa leo thang nghiêm trọng, ngân hàng sẽ có xu hướng giữ vững lập trường thay vì diều hâu hơn nữa.

Chuyên gia phân tích thu nhập cố định KB Securities, ông Lim Jae-kyun nhận định, dù giá dầu vẫn ở mức cao, song ảnh hưởng lạm phát vòng hai chưa xuất hiện, tốc độ tăng lương chậm lại và đồng won mạnh lên gần đây có thể giúp ngân hàng tránh tăng lãi suất liên tiếp trong kỳ họp tiếp theo ngày 27 tháng 8.

Quyết định tăng lãi suất trùng hợp với thời điểm Chủ tịch Fed Powell điều trần nửa năm trước quốc hội Mỹ trong tuần này. Powell hôm thứ Tư đã bác bỏ quan điểm đà đầu tư vào lĩnh vực AI bùng nổ sẽ làm trầm trọng thêm lạm phát, cho rằng làn sóng này chưa chắc kéo theo áp lực giá kéo dài. Trong báo cáo chính sách tiền tệ bán niên mới nhất, Fed cũng chỉ ra rằng, dù xây dựng hạ tầng AI gây áp lực giá tạm thời, nhưng ảnh hưởng có thể hạn chế. Trong buổi họp báo, rất có thể Shin Hyun-song sẽ được hỏi về bình luận của Powell.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đang đối mặt một tình thế cân bằng mong manh: chính sách tiền tệ cần phối hợp với các biện pháp thận trọng vĩ mô, vừa phòng ngừa mất cân bằng tài chính vừa tránh cản trở động lực đầu tư vào AI.

Phục hồi kinh tế Hàn Quốc hiện vẫn còn cấu trúc mất cân đối—sự phân hóa giữa xuất khẩu và cầu nội địa cần được chú ý. Nợ hộ gia đình tiếp tục tăng, giá nhà ở các thành phố trọng điểm không ngừng lập đỉnh, trong khi thành tựu bùng nổ xuất khẩu chip bán dẫn lại bắt đầu lan tỏa hiệu ứng tăng trưởng sang các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ, lương và giá tài sản.

Như chuyên gia kinh tế Jemin Choi của Hyundai Motor Securities nói: “Dự kiến ngân hàng trung ương sẽ giữ quan điểm diều hâu và để ngỏ khả năng tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, dù rủi ro về lạm phát, tiền tệ và xung đột Trung Đông vẫn tồn tại nhưng chưa gia tăng rõ, khả năng cao họ giữ nguyên lập trường hiện nay thay vì nghiêng hẳn sang phía diều hâu hơn.”

Khi xuất khẩu chip AI đưa thặng dư tài khoản vãng lai của Hàn Quốc lên mức cao kỷ lục, giá nhà Seoul tăng liên tục 75 tuần, lạm phát đạt đỉnh cao nhất 30 tháng—ba áp lực cộng dồn đã khiến Ngân hàng Trung ương không còn lựa chọn. Đợt tăng lãi suất ngày 16 tháng 7 không chỉ là phản ứng thụ động của kinh tế Hàn trước cơn sốt AI, mà còn là cuộc đấu cân não khó khăn giữa kìm hãm bong bóng tài sản và bảo vệ động lực đầu tư AI.

Đối với Hàn Quốc, trong họp báo ngày thứ Năm, cách Shin Hyun-song đánh giá sự tăng trưởng ngoài dự báo, áp lực lạm phát lan rộng và nguy cơ bất ổn tài chính sẽ là yếu tố then chốt để thị trường xác định nhịp độ thắt chặt sắp tới. Việc tăng lãi suất đã diễn ra, nhưng điểm kết thúc chu kỳ thắt chặt vẫn còn mù mịt.