Chip, điện, lương đều tăng giá toàn diện – Làn sóng cơ sở hạ tầng AI đang tạo ra làn sóng lạm phát thứ ba

Tác giả | 赵 颖

      Biên tập | 硬 AI

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran dần lắng dịu, giá dầu cũng đã giảm, nhưng động lực lạm phát mới đã được kích hoạt. Mỹ đang bùng nổ xây dựng cơ sở hạ tầng AI ở quy mô chưa từng có, thúc đẩy sự tăng giá toàn diện từ chip cho đến điện năng, trở thành nguồn lạm phát lần thứ ba sau cú sốc thuế quan và biến động giá năng lượng.

Theo The Wall Street Journal đưa tin thứ Năm, giá phần mềm máy tính và phụ kiện tiêu dùng đã tăng khoảng 15% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 5, trong khi giá linh kiện điện tử bán buôn còn tăng tới 27%. Nintendo, Microsoft, Sony đều lần lượt điều chỉnh tăng giá thiết bị, CEO Apple Tim Cook cũng thừa nhận áp lực chi phí lần này là "chưa từng có trong hơn 40 năm qua".

Cú sốc nhu cầu này có khác biệt bản chất với thuế quan hoặc tăng giá dầu — hai yếu tố sau chỉ là tác động một lần,trong khi sự mở rộng nhu cầu do AI thúc đẩy có thể kéo dài trong nhiều năm.Trong khảo sát mới nhất của Hiệp hội Kinh tế Kinh doanh Quốc gia Mỹ (NABE), 81% chuyên gia kinh tế tham gia khảo sát cho rằng đầu tư AI sẽ tiếp tục đẩy lạm phát tăng trong năm tới. Hiện chỉ số lạm phát ưa thích của Fed được dự báo tăng 4,1% theo năm, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2%.

Quy mô nhu cầu chưa từng có tiền lệ, áp lực giá đã lộ diện manh mối

Nguồn vốn mà cuộc chạy đua vũ trang AI huy động vượt qua mọi cuộc cách mạng công nghệ từng có trong lịch sử. Dữ liệu từ FactSet cho thấy, tổng chi đầu tư của 5 đại gia dịch vụ đám mây quy mô lớn là Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle dự kiến đạt 741 tỷ USD trong năm nay, tăng gần 75% so với năm ngoái. Nhà kinh tế Stijn Van Nieuwerburgh, Đại học Columbia ước tính,tổng vốn đầu tư AI cho tới năm 2032 có thể lên tới 8 nghìn tỷ USD, xấp xỉ gấp gần 5 lần giá trị bất động sản toàn bộ thành phố New York.

Thuộc tính vật lý của đà xây dựng này thường bị đánh giá thấp. Trung tâm dữ liệu cần thiết bị tính toán cao cấp, hệ thống làm mát, điện năng, cáp quang và máy phát điện dự phòng — tất cả đều cạnh tranh nguồn cung hữu hạn. Chuyên gia kinh tế trưởng EY-Parthenon, Chủ tịch NABE Gregory Daco nhận xét:"Giai đoạn đầu của mọi cuộc cách mạng công nghệ lớn đều sẽ gây áp lực lên tài nguyên hạn chế, kéo theo áp lực giá."

Áp lực giá đã thể hiện rõ trong dữ liệu. Bộ Lao động Mỹ thống kê, giá linh kiện và phụ kiện điện tử bán buôn tháng 5 tăng 27% so với cùng kỳ, dự báo áp lực tăng giá hàng hóa tiêu dùng hạ lưu sẽ còn tiếp diễn. Thành viên Hội đồng Thống đốc Fed, Lisa Cook, phát biểu tháng trước cho biết trong tổng đầu tư trung tâm dữ liệu đã công bố, số dự án thực tế khởi động vẫn còn rất ít — điều này báo hiệu đỉnh điểm cú sốc nhu cầu vẫn chưa xảy đến. Các đợt IPO huy động vốn sắp tới của OpenAI và Anthropic có thể càng tăng nhiệt cho cơn sốt đầu tư này.

Làn sóng tăng giá chip tràn sang điện tử tiêu dùng, đồng thời chi phí điện và lao động cũng leo thang

Việc xây dựng hạ tầng AI dẫn tới nhiều đường truyền tác động đến lạm phát, thậm chí lan tỏa đến đời sống thường nhật của người tiêu dùng. Chip nhớ, chip lưu trữ được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm điện tử tiêu dùng từ máy chơi game, ô tô cho tới smartphone, và các trung tâm dữ liệu AI mua vào với quy mô lớn đã kéo toàn bộ nhu cầu đi lên. Chỉ số bán dẫn Philadelphia đã tăng khoảng 150% trong một năm qua, phản ánh kỳ vọng mạnh mẽ rằng nhu cầu chip sẽ tiếp tục bùng nổ.

Chi phí điện là một kênh truyền tác động rõ nét khác.Các nhà kinh tế Goldman Sachs đầu năm nay dự báo, tới 2030, trung tâm dữ liệu sẽ chiếm gần một nửa mức tăng nhu cầu điện mới ở Mỹ, và dựa trên đó dự đoán giá điện tiêu dùng sẽ tăng khoảng 6% mỗi năm trong hai năm tới. Tuy hóa đơn điện chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng chi tiêu người tiêu dùng, sức tăng giá không mạnh như chip nhưng lại có tính duy trì cao hơn.

Thị trường lao động cũng hứng chịu áp lực rõ nét.Việc xây dựng trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu lớn đối với các nhà thầu điện, thi công hệ thống dây dẫn; mức lương trung bình giờ của nhóm thợ này vào tháng 4 đã tăng tới 6,5% so với năm trước, cao hơn hẳn mức tăng chung 3,6% của toàn bộ khu vực tư nhân. Chiến lược gia của Evercore ISI nhận định, khác với cú sốc một lần vì thuế hay giá dầu, AI tạo đà mở rộng nhu cầu kéo dài nhiều năm ở phía cầu, ảnh hưởng tới lạm phát sẽ sâu sắc và lâu dài hơn.

Lợi ích về năng suất còn cần thời gian, kỳ vọng lạm phát đứng trước thử thách

Liệu AI có thể trở thành động lực kiểm soát lạm phát trong tương lai? Trong lịch sử, các cuộc cách mạng lớn như đường sắt, điện khí hóa, internet... đều thúc đẩy năng suất lao động, giúp doanh nghiệp mở rộng đáp ứng nhu cầu mà không tăng giá. Chủ tịch Fed Kevin Warsh trước đây từng nhấn mạnh, ông xem AI là "lực lượng chống lạm phát quan trọng, nâng cao năng suất và tăng cường sức cạnh tranh của Mỹ" — nhận định này cũng sẽ là bài sát hạch lớn đầu tiên của ông trên cương vị Chủ tịch Fed.

Tuy vậy, lợi ích hiệu quả năng suất phải mất thời gian để thành hiện thực. Các chuyên gia kinh tế UBS ước tính,ngay cả khi tiến trình AI nhanh hơn mọi cuộc cách mạng công nghệ trước đó, cũng cần ít nhất vài năm mới bắt đầu có tác động hạ nhiệt lạm phát. Trong thời gian đó, phía cầu vẫn tiếp tục mở rộng và tạo sức ép lên giá cả.

Các nhà kinh tế nhận định, làn sóng AI sẽ không khiến lạm phát bùng phát mạnh kiểu hậu đại dịch như từng thấy — vì tỷ trọng của smartphone, máy chơi game và các sản phẩm điện tử tiêu dùng trong tổng chi tiêu hộ gia đình là không lớn, nên khó gây sốc giá trên quy mô rộng. Nhưng điều gây lo ngại hơn là, các đợt tăng giá nối tiếp có thể làm lung lay niềm tin của công chúng vào khả năng hạ nhiệt lạm phát.

Nhà kinh tế Đại học California Berkeley Jón Steinsson cảnh báo: "Những chuyện kiểu này diễn ra càng nhiều, người dân càng nghĩ, 'Đây là quy luật rồi, có thể lạm phát sẽ không trở lại nữa.'"Một khi kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát, hệ quả sẽ sâu rộng hơn bất kỳ cú sốc giá đơn lẻ nào.