Hiệu ứng đưa vào chỉ số không phát huy tác dụng, giá cổ phiếu SpaceX giảm hơn 7% trong hai ngày liên tiếp, bất thường phát hành, chênh lệch định giá trên phố Wall ngày càng lớn

Chỉ chưa đầy một tháng sau khi hoàn thành IPO lớn nhất toàn cầu và niêm yết, giá cổ phiếu SpaceX trên thị trường thứ cấp đã trải qua sự đảo chiều kịch tính. Dù tuần này chính thức được đưa vào chỉ số Nasdaq 100, điều này vẫn không ngăn được giá cổ phiếu tiếp tục giảm và phá vỡ giá phát hành, phản ánh sự phân hóa đáng kể giữa tâm lý thị trường ngắn hạn và câu chuyện dài hạn về giá trị mà Phố Wall vẽ ra cho công ty này.

Vào thứ Tư, giá cổ phiếu SpaceX đóng cửa ở mức 148,30 USD, đánh dấu ngày thứ hai liên tiếp đóng cửa dưới mức giá IPO 150 USD, giảm tổng cộng gần 7,6% trong hai ngày và mất tổng cộng 26,5% so với mức đỉnh đóng cửa ngày 16 tháng 6 là 201,80 USD. Sự kiện được đưa vào Nasdaq 100 – vốn thường được coi là tin tích cực lớn – lại trở thành điểm chốt chốt lời lớn thay vì đẩy giá lên. Theo báo cáo, sau khi các nhà bảo lãnh phát hành thực hiện quyền mua vượt mức “green shoe”, tổng số vốn huy động ròng từ IPO của SpaceX tháng trước xác nhận đạt 85,7 tỷ USD, giữ vững vị trí là đợt IPO lớn nhất lịch sử.

Các nhà phân tích nhận định, kỳ vọng đưa vào Nasdaq có thể đã được phản ánh vào giá từ trước, cộng thêm với việc chỉ số Nasdaq gần đây suy yếu càng tạo thêm áp lực. Đồng thời, 12 đơn vị bảo lãnh IPO vào thứ Ba đã đồng loạt phát hành báo cáo nghiên cứu, tất cả đều khuyến nghị mua vào hoặc giữ, song động thái tích cực hiếm có này cũng không thể giúp giá cổ phiếu bật lại.

Sự kiện SpaceX được đưa vào chỉ số Nasdaq 100 là kết quả trực tiếp sau khi Nasdaq điều chỉnh quy tắc đưa cổ phiếu mới vào, chỉ cách ngày niêm yết 12 tháng 6 không đầy một tháng. Theo thông lệ, việc được đưa vào chỉ số chính sẽ thúc đẩy các quỹ ETF và quỹ tương hỗ theo dõi chỉ số mua vào cổ phiếu này theo hướng bị động.

Tuy nhiên, diễn biến thị trường không đi theo logic đó. Vào thứ Ba tuần này, giá cổ phiếu SpaceX giảm gần 7% trong một ngày, thứ Tư trong phiên thậm chí chạm mức thấp nhất kể từ khi niêm yết là 145,20 USD, giảm gần 2,9% trong ngày, sau thu hẹp phần lớn mức giảm, kết phiên giảm khoảng 0,8%, ghi nhận chuỗi 3 phiên giảm liên tục với tổng mức giảm hơn 8%.

Một số nhà phân tích và chiến lược gia nhận định, lợi thế từ việc đưa vào Nasdaq 100 đã được thị trường tiêu hóa từ trước, thêm vào đó là bối cảnh thị trường suy yếu khiến dòng vốn bị động không đỡ nổi áp lực chốt lời từ dòng vốn chủ động.

Xét lại diễn biến kể từ khi niêm yết, giá cổ phiếu SpaceX từng tăng mạnh trong giai đoạn đầu, ghi nhận mức đỉnh đóng cửa 201,80 USD vào ngày thứ tư sau niêm yết, sau đó chuyển sang nhịp điều chỉnh rung lắc. Đợt giảm mạnh nối tiếp sau khi phá giá phát hành lần này đánh dấu kết thúc chính thức của “thời kỳ trăng mật” sau IPO.

Dù giá cổ phiếu chịu áp lực, xếp hạng của Phố Wall vẫn chủ yếu nghiêng về phía lạc quan. Theo thống kê của các hãng truyền thông, SpaceX nhận được tổng cộng 14 khuyến nghị mua vào, và giá mục tiêu bình quân sau khi tổng hợp tất cả các đánh giá khoảng 247 USD, mức giá mục tiêu trung bình của nhóm “mua vào” là khoảng 260 USD, tương ứng với mức vốn hóa khoảng 3,4 nghìn tỷ USD.

Tuy nhiên, phương pháp định giá và giá mục tiêu của các tổ chức khác nhau khá lớn. Nhà phân tích Adam Jonas của Morgan Stanley đưa ra khuyến nghị “tăng tỷ trọng” với mức giá mục tiêu cao nhất là 300 USD, sử dụng mô hình chiết khấu dòng tiền 15 năm, dự báo doanh thu của SpaceX vào năm 2040 đạt 3,3 nghìn tỷ USD và lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao (EBITDA) đạt 2,7 nghìn tỷ USD.

Nhà phân tích Edison Yu của Deutsche Bank đặt giá mục tiêu cho SpaceX là 255 USD, áp dụng phương pháp tổng hợp từng bộ phận, định giá riêng cho mảng AI, Starlink và dịch vụ phóng vũ trụ, tổng cộng khoảng 3,3 nghìn tỷ USD.

Nhà phân tích Ken Herbert của RBC đưa ra giá mục tiêu 225 USD, áp dụng phương pháp nhân hệ số EBITDA năm 2029, riêng với mảng Starlink của SpaceX định giá gấp 15 lần EBITDA khoảng 63 tỷ USD, mảng AI cũng sử dụng hệ số 15 lần.

Nhà phân tích Ron Epstein của Bank of America đặt giá mục tiêu 235 USD, nhấn mạnh mảng Starship là biến số trọng yếu, cho rằng nếu thành công sẽ đưa chi phí đưa vào quỹ đạo giảm thêm 90% so với Falcon 9.

Trong khi đó, nhà phân tích Brian Gesuale của Raymond James đặt giá mục tiêu gây choáng là 800 USD, tương ứng với giá trị hơn 10 nghìn tỷ USD, nhận định SpaceX là “một trong những công ty hạ tầng công nghiệp định hình nhất thế kỷ 21”, dựa vào hệ số EBITDA năm 2031 là 27 lần.

Những phân tích thận trọng hơn khá ít, trong đó MoffettNathanson xếp hạng trung lập, CFRA khuyến nghị bán ra.

Ngay khi SpaceX trải qua đợt điều chỉnh lớn đầu tiên sau IPO, đối thủ chính Blue Origin lại đang tăng tốc củng cố sức mạnh tài chính.

Theo tờ New York Times, công ty tên lửa tư nhân Blue Origin do nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos sở hữu hiện đang hoàn tất vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên trị giá 10 tỷ USD với mức định giá 130 tỷ USD, trong đó Coatue Management đầu tư 4 tỷ USD, các tổ chức đầu tư lớn khác góp 4 tỷ USD, bản thân Bezos bổ sung thêm 2 tỷ USD. 25 năm qua, Blue Origin gần như chỉ sử dụng nguồn tiền cá nhân của Bezos.

Đây là lần đầu tiên Blue Origin tiếp nhận nguồn vốn bên ngoài kể từ khi thành lập. Vòng tài trợ này diễn ra trong bối cảnh công ty gặp phải trở ngại kỹ thuật lớn.

Đầu năm nay, tên lửa New Glenn của Blue Origin đã phát nổ trong một lần thử động cơ tĩnh, phá hủy bệ phóng duy nhất của công ty. Bezos tiết lộ với truyền thông vào tháng 5 rằng, “Chúng tôi cuối cùng đã có đánh giá đủ rõ ràng về tiềm năng tương lai và tình hình tài chính, nên đây là thời điểm tốt để thu hút nhà đầu tư bên ngoài.”

Về mặt chiến lược, ngoài hoạt động phóng tên lửa, Blue Origin trong tương lai sẽ vận hành dịch vụ băng thông vệ tinh TeraWave cho khách hàng doanh nghiệp lớn, đưa vệ tinh vào quỹ đạo Trái đất thấp và trung nhờ tên lửa New Glenn.

Amazon cũng chuẩn bị ra mắt dịch vụ Internet vệ tinh LEO dành cho cá nhân, cạnh tranh trực tiếp với Starlink của SpaceX, tuy nhiên số lượng vệ tinh trên quỹ đạo của Starlink hiện vẫn vượt trội.

Logic sâu xa dẫn đến đợt điều chỉnh giá hiện tại chính là việc thị trường xem xét lại hệ giá trị cao của SpaceX. Lấy giá mục tiêu trung bình 260 USD – tương ứng vốn hóa ~3,4 nghìn tỷ USD – so sánh, con số này vượt xa tổng gộp vốn hóa của Microsoft và Exxon Mobil, trong khi dự kiến doanh thu 2027 của hai công ty này cộng lại gần 800 tỷ USD, EBITDA hơn 300 tỷ USD, gấp khoảng 10 lần mức kỳ vọng của SpaceX.

Định giá vượt trội của SpaceX phụ thuộc vào khả năng tăng trưởng nhanh. Mô hình của Bank of America dự kiến mảng vũ trụ của SpaceX sẽ tăng trưởng trung bình hàng năm 8% đến trước 2031, Starlink tăng trưởng 60%/năm, mảng AI duy trì tăng trưởng gần 140%/năm từ 2025 đến 2031. Trong kịch bản này, doanh thu 2031 của SpaceX gần chạm 800 tỷ USD, EBITDA khoảng 580 tỷ USD.

Tuy nhiên, hiện tại SpaceX vẫn chưa có lợi nhuận tổng thể, bài toán cân bằng giữa chi phí đầu tư vốn khổng lồ và khả năng tạo dòng tiền là mâu thuẫn lõi nhà đầu tư quan tâm nhất.

Hồ sơ IPO cho thấy SpaceX sẽ đạt doanh thu khoảng 18,674 tỷ USD năm 2025 và 4,694 tỷ USD quý 1 năm 2026. Khi tầm nhìn lớn chưa chuyển hóa thành lợi nhuận bền vững, quá trình điều chỉnh giá cổ phiếu ở vùng đỉnh có thể vẫn tiếp tục kéo dài.