Trong thời đại AI, các công ty tài sản nhẹ lại không còn hấp dẫn nữa

Trong hơn mười năm qua, thị trường vốn ưa chuộng nhất là các công ty có tài sản nhẹ. Phần mềm, nền tảng internet, dịch vụ đám mây và ứng dụng tiêu dùng, chỉ cần sản phẩm vận hành hiệu quả là có thể mở rộng nhanh chóng với chi phí biên rất thấp. Nhưng hiện nay, xu hướng thị trường đang thay đổi. Trong "Charts of the Week" do a16z công bố vào tuần trước, họ đã chỉ ra qua một loạt số liệu: đợt tăng trưởng công nghệ lần này hoàn toàn khác biệt so với chu kỳ trước. Các lĩnh vực từng nổi bật sau khủng hoảng tài chính như y tế, tiêu dùng, truyền thông, giờ đây lợi nhuận đã chững lại rõ rệt; trong khi các ngành từng ít được chú ý như năng lượng, nguyên vật liệu, xây dựng, tài chính lại bắt đầu vượt trội hơn. Những kẻ tụt hậu trong chu kỳ trước, giờ đây đang trở thành người chiến thắng của chu kỳ này.Từ khóa của chu kỳ trước là “bits”: mã nguồn, phần mềm, nền tảng và internet. Từ khóa của chu kỳ mới đang chuyển sang “atoms”: chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu, điện năng, hệ thống làm mát, sản xuất và robot.Động lực cốt lõi phía sau là AI.Mô hình AI lớn không vận hành một cách tự nhiên. Nó cần GPU, cần điện năng, cần trung tâm dữ liệu và cũng cần hỗ trợ bởi phần cứng và chuỗi cung ứng quy mô lớn. Vì thế, những ngành trước đây trông có vẻ nhiều tài sản, chu kỳ dài và lợi nhuận chậm, đang trở lại trung tâm của câu chuyện công nghệ.Thay đổi này cũng thể hiện ở thị trường sơ cấp. Năm 2016, trong số các công ty tư nhân được định giá cao trên toàn thế giới, lĩnh vực robot và Physical AI hầu như không hiện diện; đến năm 2026, nó đã trở thành lĩnh vực lớn thứ hai chỉ sau AI/phần mềm, giá trị vượt qua fintech. Đồng thời, đầu tư VC vào lĩnh vực robot đã lập kỷ lục lịch sử trong quý 1 năm 2026, đạt khoảng 16 tỷ USD trong một quý, với gần 500 thương vụ.Tuy tiền đổ vào phần cứng, nhưng không có nghĩa phần mềm kém quan trọng, điểm mấu chốt là cách sử dụng AI như thế nào.Câu chuyện của Accenture chính là một ví dụ tiêu cực: Thị trường từng cho rằng đây là bên được hưởng lợi lớn nhất từ việc ứng dụng AI, nhưng hệ số dòng tiền tự do của họ đã giảm từ 30 lần xuống chỉ còn khoảng 6 lần. Chỉ đơn thuần giúp khách hàng “triển khai AI” đã không đáp ứng được kỳ vọng.Công ty AI Native thực sự không phải chỉ gắn AI vào quy trình cũ, mà là tái thiết kế quy trình xoay quanh năng lực của AI. Một nghiên cứu trên 515 startup tăng trưởng cao cho thấy, các công ty thực sự tái cấu trúc quy trình đã khám phá được nhiều hơn 44% tình huống ứng dụng AI, doanh thu nhóm đầu gấp đôi nhóm đối chứng, mà lượng tiêu thụ vốn lại thấp hơn 40%.AI cũng khiến bản thân công ty trở nên nhẹ hơn. Dữ liệu mới nhất từ YC cho thấy, các startup AI trung bình chỉ có khoảng 20 nhân sự, chưa bằng một nửa so với các công ty không thuộc lĩnh vực AI và cơ cấu tổ chức phẳng hơn. Dữ liệu từ Stripe cũng phản ánh, số lượng các nhà khởi nghiệp độc lập có doanh thu hàng năm vượt 1 triệu USD trong vòng hai năm đã tăng gấp đôi.Cho nên, thay đổi của chu kỳ công nghệ này không phải là kỷ nguyên phần mềm chấm dứt, mà là phần mềm đang bước vào thế giới thực.Chu kỳ công nghệ trước thuộc về nền tảng và ứng dụng; chu kỳ này, có lẽ thuộc về trung tâm dữ liệu, chip, năng lượng, robot và những công ty thực sự đưa AI vào thế giới vật lý.Dữ liệu tham khảo chính: a16z “Charts of the Week: Cycles, different but the same” và tài liệu trích dẫn trong nguyên bản.