"Ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương" cảnh báo về bong bóng AI: Cơn sốt chi tiêu vốn hàng nghìn tỷ đô la có thể dẫn đến một đợt sụp đổ kéo dài

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo rằng cơn sốt đầu tư AI do các tập đoàn công nghệ lớn dẫn dắt có thể biến thành "sự sụp đổ đầu tư kéo dài", làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu và gây tổn hại đến nền kinh tế thế giới. Được mệnh danh là "ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương", lần này BIS trực tiếp chỉ ra sự phấn khích quá mức của thị trường AI hiện nay, là một cảnh báo rủi ro rõ ràng từ một trong những tổ chức tài chính quyền lực nhất thế giới.

BIS trong báo cáo kinh tế thường niên công bố ngày Chủ nhật cho biết, năm công ty điện toán đám mây "siêu quy mô" lớn nhất toàn cầu (hyperscalers) dự kiến chi tiêu vốn tổng cộng sẽ vượt quá 1 nghìn tỷ USD trong giai đoạn từ 2025 đến cuối 2026. Nếu ngành công nghệ không đạt được lợi nhuận như kỳ vọng, các nhà đầu tư có thể nhanh chóng siết chặt nguồn vốn, khiến sự bùng nổ đầu tư này lao dốc và biến thành "suy thoái đầu tư kéo dài", kéo theo hiệu ứng dây chuyền đối với các điều kiện tài chính toàn cầu.

Theo báo Anh Financial Times, thị trường đã xuất hiện dấu hiệu bất ổn. SpaceX hoàn tất IPO trị giá 86 tỷ USD trong tháng này và lập tức phát hành trái phiếu 25 tỷ USD, Giám đốc Đầu tư của Allianz trong tuần này cảnh báo, động thái này là tín hiệu thị trường đã bước vào "khu vực bong bóng". Kể từ khi SpaceX lên sàn, thị trường chứng khoán liên tục biến động, kết hợp với kỳ vọng tăng lãi suất của Fed tăng cao, tâm lý nhà đầu tư rõ ràng trở nên thận trọng hơn.

BIS cũng cảnh báo, chiến tranh Mỹ-Iran và tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa vẫn gây ra cú sốc năng lượng chưa thực sự suy giảm, tác động lạm phát "đã bắt đầu bộc lộ và có thể kéo dài một thời gian", cùng với rủi ro bong bóng AI, tạo thành nhiều mối đe dọa cho kinh tế toàn cầu.

Mâu thuẫn cốt lõi của cơn sốt AI hiện nay là khoảng cách giữa đầu tư vốn khổng lồ và lợi nhuận thương mại còn chưa chắc chắn. Các công ty công nghệ đã ồ ạt gia nhập thị trường tín dụng toàn cầu, huy động hàng trăm tỷ USD để tài trợ cho các dự án AI, và tận dụng mức chênh lệch tín dụng doanh nghiệp hiện tại gần thấp nhất thế kỷ để vay vốn giá rẻ.

Trong khi đó, mức đỉnh lịch sử của thị trường chứng khoán Mỹ cũng tiếp tục thu hút các doanh nghiệp huy động vốn cổ phần. IPO 86 tỷ USD của SpaceX là điển hình cho nhu cầu đối với tài sản liên quan AI. Các nhà đầu tư lớn đã cảnh báo, nếu lợi nhuận từ đầu tư AI không như kỳ vọng, làn sóng phát hành nợ này sẽ là phép thử khắc nghiệt cho khả năng chịu rủi ro của thị trường.

BIS nhấn mạnh trong báo cáo: "Thất vọng về lợi nhuận có thể kích hoạt sự siết chặt vốn đột ngột, biến sự bùng nổ đầu tư thành suy thoái kéo dài, và tạo ra chuỗi tác động tiềm tàng lên các điều kiện tài chính."

BIS dẫn ra nhiều tiền lệ lịch sử để đối chiếu với cơn sốt AI hiện nay. Báo cáo liệt kê cơn sốt kênh đào thập niên 1830, cơn sốt đường sắt tại Anh những năm 1840, cùng bong bóng Internet cuối thập niên 1990, cho rằng các sự kiện lịch sử này mang lại "so sánh có tính chất gợi mở".

Đặc điểm chung của các sự kiện này là đều dựa trên những đột phá công nghệ thật sự, nhưng cuối cùng đã thu hút lượng vốn vượt quá khả năng tạo ra lợi nhuận thương mại. BIS cho biết, "các sự kiện này cuối cùng đều kết thúc bằng sự đảo chiều đầu tư và kéo theo suy thoái lan ra toàn bộ nền kinh tế".

BIS không phủ nhận toàn bộ tiềm năng của AI. Báo cáo thừa nhận AI đến nay đã là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu, đồng thời có thể giúp nâng cao năng suất "đáng kể" trong thập kỷ tới, mang lại hiệu quả thực chất cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự lệch pha lịch sử giữa tiềm năng công nghệ thực sự và làn sóng vốn quá mức chính là trọng tâm trong cảnh báo lần này của BIS.

BIS cho rằng, nếu so với các bong bóng công nghệ lịch sử, nếu cơn sốt AI hiện tại dẫn đến điều chỉnh mạnh trên thị trường chứng khoán, ảnh hưởng sẽ rộng lớn hơn. Lý do là tỷ trọng cổ phiếu do các hộ gia đình nắm giữ so với tổng tài sản và thu nhập hiện nay cao hơn đáng kể so với trước, nên nếu thị trường đảo chiều mạnh, sẽ tác động trực tiếp tới bảng cân đối và chi tiêu tiêu dùng của người dân.

Ổn định tài chính cũng gặp rủi ro. BIS cảnh báo các khoản nợ do doanh nghiệp AI phát hành quy mô lớn sẽ khuếch đại rủi ro hệ thống trong trường hợp thị trường đảo chiều.

Ngoài rủi ro từ AI, BIS mô tả các mối đe dọa đối với kinh tế toàn cầu như một sự chồng chất của nhiều áp lực. Chiến tranh Mỹ-Iran khiến tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz gần như đóng cửa, trong khi trước đó khoảng 1/5 dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu được vận chuyển qua tuyến này. BIS cảnh báo, hệ quả kinh tế do những biến động năng lượng kéo dài này "vẫn chưa hiện rõ hoàn toàn".

Báo cáo nhấn mạnh, rủi ro với kinh tế toàn cầu đang tăng, áp lực tập trung ở bốn lĩnh vực chủ chốt: rủi ro lạm phát kéo dài, nghi vấn về tính bền vững của đầu tư liên quan AI, sự tích tụ mong manh tài chính, và tình trạng tài khóa của các quốc gia ngày càng xấu đi. Bốn áp lực này chồng lên nhau tạo thành các mối đe dọa kinh tế toàn cầu chính trong mắt BIS hiện nay.