Tác động của AI đến việc làm đã bắt đầu xuất hiện, Goldman Sachs: 15 triệu lao động Mỹ có thể sẽ trải qua sự chuyển đổi công việc

Vài tuần trước, Giám đốc điều hành của Goldman Sachs, David Solomon, còn đang giảm nhẹ lo ngại về việc AI gây ra thất nghiệp hàng loạt, nhưng bộ phận nghiên cứu của ngân hàng này ngay sau đó đã công bố một báo cáo về tác động đến việc làm của AI có hệ thống nhất từ trước đến nay, với kết luận đầy cảnh báo: Những vết nứt đầu tiên có thể định lượng được của AI tác động lên thị trường lao động đã xuất hiện.

Báo cáo cho thấy, Ngành có tỷ lệ thâm nhập AI cao tại Mỹ đã bắt đầu chứng kiến sự suy giảm việc làm, và việc các doanh nghiệp cắt giảm nhân sự trực tiếp do AI đang tăng tốc, chi phí của các AI tác vụ lập trình đã giảm mạnh so với các lập trình viên con người. Goldman Sachs ước tính, trong toàn bộ giai đoạn chuyển đổi công nghệ AI, khoảng 15 triệu lao động Mỹ cuối cùng có thể phải chuyển đổi vị trí công việc, dù ngân hàng này dự đoán nhiều vị trí trong số đó sẽ dần được lấp đầy bởi các nghề nghiệp mới theo thời gian.

Thời điểm ra mắt báo cáo này khá nhạy cảm — nó đến từ chính tổ chức mà CEO vừa công khai cho rằng ảnh hưởng của AI tới việc làm đã bị thổi phồng. Báo cáo không tuyên bố về một "ngày tận thế AI", nhưng chỉ rõ rằng áp lực cơ cấu đối với thị trường lao động đang dịch chuyển từ dự đoán sang thực tế, tập trung ở các ngành ứng dụng AI trên quy mô lớn, chứ không phải lan rộng toàn bộ nền kinh tế.

Ngành thâm nhập AI cao đã có hiện tượng cắt giảm việc làm

Số liệu của Goldman Sachs cho thấy, đối với các ngành mà ứng dụng AI đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, số lượng việc làm đang giảm ròng khoảng 11.000 người mỗi tháng. Tỷ trọng việc làm lĩnh vực công nghệ trong tổng số lao động liên tục thấp hơn so với đường xu hướng dài hạn; tăng trưởng lương tại nhiều ngành dịch vụ ngoài công nghệ, cũng như dịch vụ công nghệ, cũng đã xuống dưới mức chuẩn giai đoạn 2015-2019.

Báo cáo dẫn số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ cho biết, sự lệch khỏi xu hướng tăng trưởng việc làm tập trung mạnh ở những ngành mà các ca sử dụng AI đã xác lập, thay vì là hiện tượng phổ biến của toàn nền kinh tế. Goldman Sachs nhấn mạnh, “Nâng cao năng lực chỉ là bước đầu tiên thúc đẩy thay đổi thị trường lao động”, để các năng lực công nghệ chuyển hóa thành tác động thực sự lên việc làm cần một quá trình, và quá trình này đã bắt đầu.

Tỷ trọng doanh nghiệp sa thải vì AI đang tăng nhanh

Theo số liệu từ Challenger, Gray & Christmas, trong những tháng gần đây, các công ty công nghệ nổi bật công khai gán nguyên nhân sa thải cho AI ngày càng nhiều, tần suất các thông báo sa thải liên quan liên tục tăng.

Các phép đo định lượng của Goldman Sachs tiết lộ thêm hai mặt tác động của tăng năng suất do công nghệ đến việc làm: Mỗi khi năng suất do công nghệ tăng 1%, tỷ lệ thất nghiệp sẽ tăng 0,3 ~ 0,4 điểm phần trăm; đồng thời, trong chu kỳ tích lũy hai năm, tỷ lệ vị trí bị xoá bỏ sẽ tăng 0,5 ~ 0,6 điểm phần trăm. Báo cáo cũng chỉ ra, người lao động bị thay thế bởi công nghệ sẽ chịu áp lực giảm thu nhập kéo dài, mức lương sau khi tìm được việc mới khó có thể hồi phục như trước.

Chi phí AI lập trình đã thấp hơn lập trình viên con người

Về so sánh chi phí giữa AI và lao động con người, báo cáo của Goldman Sachs chỉ rõ, các AI phục vụ lập trình hiện đã vượt trội về mặt kinh tế so với lao động con người, trong khi các nhóm công việc khác vẫn đang bị ràng buộc nhiều hơn.

Goldman Sachs cho rằng, động lực then chốt thúc đẩy mở rộng tính kinh tế của tự động hóa không chỉ là sự tiến bộ của năng lực mô hình, mà còn là sự giảm liên tục chi phí token. Khi chi phí suy luận tiếp tục giảm, phạm vi các vị trí có thể tự động hóa một cách kinh tế sẽ tăng ổn định, đồng nghĩa loại hình công việc đang bị tác động hiện nay có thể chỉ là bắt đầu.

Cốt lõi là tốc độ nghề nghiệp mới có vượt được tốc độ mất việc?

Báo cáo của Goldman Sachs cũng thừa nhận quy luật lịch sử: tiến bộ công nghệ về lâu dài sẽ tạo ra công việc mới. Ngân hàng này dự đoán, trong số 15 triệu lao động bị thay thế, nhiều người cuối cùng sẽ tìm được lối thoát tại các nghề nghiệp mới nổi.

Tuy nhiên, báo cáo cũng trích ý kiến của nhà kinh tế học Daron Acemoglu cảnh báo rủi ro: “Kinh tế học không có bất kỳ quy luật chung nào đảm bảo rằng tốc độ tạo việc làm sẽ luôn bắt kịp tốc độ mất việc.” Điều cần lưu ý là, tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên đại học mới tốt nghiệp hiện đã cao hơn nhóm học vấn khác, được xem là tín hiệu ban đầu AI đang thâm nhập các công việc trắng cổ cấp thấp. Đối với nhà đầu tư, thực tế cần quan tâm là: tốc độ thị trường lao động tạo ra vị trí mới, liệu có vượt được tốc độ AI thải loại vị trí cũ hay không.