Mỹ nới lỏng toàn diện lệnh trừng phạt dầu mỏ lần đầu tiên trong bốn mươi năm, Iran tranh thủ xuất khẩu dầu trong thời gian ngắn mở cửa

Mỹ và Iran tiếp tục thúc đẩy tiến trình đàm phán thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, dù tình hình thương lượng vẫn còn khá mong manh, Mỹ đã mạnh tay nới lỏng các chính sách trừng phạt dầu mỏ đối với Iran, sau hơn 40 năm đã cho phép Iran tái giao dịch dầu mỏ định giá bằng đô la Mỹ, trở thành động thái nới lỏng trừng phạt lớn nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo ở Iran năm 1979, điều này sẽ làm thay đổi sâu sắc cục diện thương mại dầu thô toàn cầu và trật tự thị trường năng lượng Trung Đông.

Mỹ ban hành chính sách miễn trừ tạm thời, hoàn toàn mở cửa giao dịch dầu mỏ bằng đô la Mỹ của Iran

Bộ Tài chính Mỹ vào thứ Hai (22/6) theo giờ địa phương đã công bố một chính sách miễn trừ trừng phạt quy mô lớn kéo dài 60 ngày, hiệu lực đến ngày 21/8, rõ ràng cho phép Iran hoạt động sản xuất và xuất khẩu dầu thô, sản phẩm hóa dầu và các loại sản phẩm dẫn xuất dầu mỏ bình thường, toàn bộ đều có thể được thanh toán bằng đô la Mỹ.

Chính sách miễn trừ “Giấy phép Chung số X” lần này áp dụng phạm vi rộng lớn, trước đó các tàu vận tải và thực thể giao dịch trong thị trường bị hạn chế bởi lệnh trừng phạt của Mỹ đều được phép hoạt động trở lại. Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, chính sách này cũng đã mở lại kênh nhập khẩu dầu thô Iran vào Mỹ, trong khi do hàng thập kỷ chịu các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt, thương mại dầu thô Mỹ-Iran đã gần như ngừng trệ kể từ những năm 1990.

Bước điều chỉnh chính sách này đã hoàn toàn đảo ngược chiến lược gây áp lực tối đa nhiều năm qua của Mỹ đối với Iran, hệ thống trừng phạt năng lượng nhằm gây tổn hại kinh tế Iran bắt đầu nới lỏng, dự đoán sẽ mang lại nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ khổng lồ cho Iran.

Theo ông Miad Maleki, nhà nghiên cứu cấp cao của quỹ tư vấn chính sách bảo vệ dân chủ tại Washington, cựu viên chức xử lý các vấn đề trừng phạt Bộ Tài chính Mỹ, chính sách này sẽ giúp “giải phóng” 67 triệu thùng dầu thô nổi trên biển bị mắc kẹt tại vịnh, có thể mang lại cho Iran từ 8 đến 9 tỷ đô la doanh thu kinh tế. Maleki cho biết: “Sản xuất dầu thô, xuất khẩu, thanh toán bằng đô la Mỹ, thương mại hóa dầu và đảm bảo vận tải hàng hải đều hoàn toàn mở cửa, giúp khơi thông triệt để nguồn thu tài chính trọng yếu nhất cho Iran.”

Chính sách được thúc đẩy dựa trên tiến triển đàm phán Mỹ-Iran, sản lượng xuất khẩu dầu thô phục hồi đáng kể

Việc nới lỏng trừng phạt lần này không phải là biện pháp tạm thời mà dựa trên cơ sở hợp tác từ trước giữa hai nước. Tuần trước, hai bên đã ký bản ghi nhớ hợp tác liên quan, và các vòng đàm phán kết thúc tại Thụy Sĩ vào thứ Hai vừa qua cũng đạt được tiến triển tích cực hướng tới một thỏa thuận hòa bình cuối cùng.

Tổng thống Mỹ Trump đã giải thích về chính sách nới lỏng lần này, ông nói rằng lợi nhuận Iran thu được từ xuất khẩu dầu mỏ phải sử dụng riêng cho việc mua nông sản Mỹ, không được dùng cho mục đích xây dựng quân sự.

Khi đàm phán tiếp tục tiến triển, xuất khẩu dầu thô của Iran đã phục hồi rõ rệt. Theo dữ liệu giám sát của tổ chức tình báo hàng hải Vortexa, sản lượng xuất khẩu dầu thô của Iran tuần trước đạt 6,79 triệu thùng, mức cao nhất trong hai tháng trở lại đây.

Ông Brett Erickson, Giám đốc Điều hành Obsidian Risk Consulting, phân tích rằng trước đây dầu thô Iran so với dầu Brent luôn có mức chiết khấu cố định, nhưng khi nhu cầu thị trường tăng, giá dầu Iran sắp tới có thể sẽ được định giá cao hơn, tiếp tục giúp Iran tăng thu nhập ngoại thương.

Rào cản thanh toán bị loại bỏ triệt để, đại gia Châu Á tăng mạnh nhu cầu dự trữ

Chính sách miễn trừ này đã xóa bỏ hoàn toàn điểm nghẽn lớn nhất trong thương mại dầu mỏ của Iran trước đây, cho phép Iran chuyển thẳng doanh thu xuất khẩu dầu vào ngân hàng trung ương trong nước, tạm biệt việc dựa vào các tổ chức tài chính ngầm để thanh toán, giảm rõ rệt chi phí giao dịch và rủi ro thương mại. Maleki cho biết: “Sau khi kênh thanh toán bằng đô la chính thống mở cửa, các quốc gia lớn châu Á sẽ tăng nhu cầu nhập khẩu dầu thô Iran một cách mạnh mẽ.”

Trước đó, các doanh nghiệp trong nước của đại gia châu Á để tránh rủi ro bị Mỹ trừng phạt liên đới chỉ có thể giao dịch qua các kênh không minh bạch, còn bây giờ, các nhà máy lọc dầu quốc doanh và tư nhân đều có thể kết nối với mạng lưới thanh toán ngân hàng hợp lệ.

Thị trường dự đoán rằng trước khi chính sách miễn trừ hết hạn vào tháng 8, các khách hàng của quốc gia này sẽ bắt đầu giai đoạn dự trữ tập trung. Hiện tại, các quốc gia lớn châu Á tiếp nhận hơn 90% sản lượng xuất khẩu dầu thô Iran, song dữ liệu từ JPMorgan cho thấy, lượng dầu nhập khẩu của nước này trong thời gian từ tháng 2 đến tháng 5 đã giảm mạnh, mức giảm cao hơn nhiều so với thời kỳ dịch bệnh cuối năm 2020.

Ông Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cao cấp của tổ chức tư vấn năng lượng Kpler, nhận định hiện doanh nghiệp đang đẩy nhanh quá trình thẩm định hợp lệ, nhu cầu nhập khẩu ngắn hạn chưa phục hồi rõ rệt, song nhu cầu trung và dài hạn sẽ dần giải phóng cùng với biến động giá cả và nguồn cung.

Iran tận dụng triệt để thời gian cửa sổ chính sách, củng cố lợi thế thương mại năng lượng dài hạn

Theo ông Michael Feller, Giám đốc chiến lược của tổ chức chiến lược địa chính trị, Iran sẽ tận dụng tối đa khoảng thời gian 60 ngày cửa sổ chính sách này, tranh thủ sửa chữa các cơ sở dầu mỏ hư hại bởi xung đột địa chính trị, đồng thời ký kết hợp đồng cung cấp dài hạn với các khách hàng trọng điểm như các quốc gia lớn châu Á.

Đợt nới lỏng trừng phạt này không chỉ giúp vực dậy nhanh nền kinh tế trong nước Iran, mà còn nâng cao đáng kể tiếng nói của Iran trong bố cục địa chính trị Trung Đông.

Tóm tắt

Tóm lại, động thái lịch sử của Mỹ trong việc nới lỏng trừng phạt dầu mỏ lần này đã xóa bỏ triệt để rào cản thương mại hơn 40 năm, đưa giao dịch dầu mỏ bằng đô la Mỹ của Iran trở lại thị trường toàn cầu. Ngắn hạn sẽ giải phóng một lượng lớn nguồn cung dầu thô, kích thích nhu cầu thương mại quốc tế; trung và dài hạn sẽ thay đổi cấu trúc thương mại năng lượng tại Trung Đông.

Trong thời gian cửa sổ chính sách, cán cân cung cầu dầu thô toàn cầu, hệ thống định giá và mô hình thanh toán quốc tế sẽ đón nhận một vòng điều chỉnh đáng kể mới.