Eo biển Hormuz dưới cuộc đấu Mỹ-Iran: Nhiều mệnh lệnh xung đột, chủ tàu rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan"

Nguồn: Mười Dữ Liệu Vàng

Mặc dù gần đây lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã tăng lên, nhưng khi đối mặt với hướng dẫn tuyến đường khác nhau từ Mỹ và Iran, các chủ tàu buộc phải đưa ra lựa chọn khó khăn giữa việc phòng tránh rủi ro bắt giữ quân sự và tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Quyết định điều hướng qua eo biển Hormuz đang trở nên ngày càng phức tạp. Các yêu cầu từ phía Iran và các khuyến nghị từ các tổ chức bảo hiểm phương Tây, bao gồm cả Mỹ, đang mâu thuẫn với nhau, khiến cho các chủ tàu khó cân nhắc khi lựa chọn tuyến đường cụ thể.

Chủ tịch Safesea Shipping của Mỹ, ông SV Anchan, chỉ ra rằng tình hình hiện tại đang đẩy các chủ tàu và nhà vận hành vào thế tiến thoái lưỡng nan. Ông cho biết: “Các chủ tàu và nhà vận hành thấy mình ở trong một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu họ tuân theo hướng dẫn của các nhà bảo hiểm và chính quyền Mỹ, đi gần Oman, họ sẽ đối mặt với rủi ro bị cơ quan Iran can thiệp, bắt giữ hoặc hành động thù địch tiềm năng.”

Ông cũng bổ sung: “Mặt khác, nếu họ tuân thủ chỉ đạo của Iran và di chuyển gần bờ biển Iran, họ có thể đối mặt với các rủi ro liên quan đến trừng phạt, bao gồm khả năng bị tác động bởi các quy định của Mỹ và bị coi là đi ngược lại khuyến nghị của một số nhà bảo hiểm.”

Sự chia rẽ xoay quanh việc lựa chọn tuyến đường xuất phát từ các chỉ dẫn không nhất quán đến từ nhiều phía. Ba lãnh đạo trong ngành vận tải biển tiết lộ rằng các tổ chức bảo hiểm phương Tây và Mỹ khuyến nghị tàu nên chọn lối đi gần phía Oman và đi qua eo biển dưới sự che chở của không lực Mỹ. Trong khi đó, phía Iran lại yêu cầu rõ ràng rằng các tàu phải di chuyển dọc bờ biển của họ cũng như đăng ký cấp phép trước với Tehran, nếu không có thể sẽ bị “xử phạt” hoặc thậm chí bị buộc phải quay đầu.

Một môi giới bảo hiểm hàng hóa chia sẻ với Financial Times Anh rằng lập trường hai bên thiếu sự phối hợp. Ông nói: “Người Iran kiên quyết yêu cầu các tàu sử dụng tuyến đường Iran và trả phí thông hành, còn Mỹ lại nói các tàu nên đi tuyến Oman và sẽ bảo vệ bằng không quân sát cánh. Thật sự không có sự phối hợp nào, mọi thứ rồi sẽ kết thúc bằng bi kịch.”

Điều chỉnh chính sách đồng thời giao thương phục hồi

Sự thay đổi chính sách càng làm tăng thêm yếu tố bất định. Iran vào thứ Sáu tuần trước đã phát hành tài liệu yêu cầu tất cả các tàu dự định đi qua eo biển phải xin phép trước từ “Cục quản lý eo biển Vùng Vịnh Ba Tư”. Cơ quan này thành lập hồi tháng Năm và đã bị Mỹ cho vào danh sách trừng phạt ngay sau đó. Động thái này khiến chủ tàu càng khó lựa chọn giữa tuân thủ quy định và an toàn.

Trong khi đó, Mỹ vào đầu tháng Sáu đã thiết lập một tuyến đường mới nhằm hướng dẫn tàu bè đi qua vùng biển này dưới sự bảo vệ của quân đội Mỹ. Tổng thống Mỹ Trump vào Chủ nhật tuần trước đã gọi tuyến đường này là “Thiên thần bảo hộ”.

Dù còn nhiều chia rẽ, hoạt động tàu thuyền qua eo biển gần đây có dấu hiệu hồi phục. Trước đó, Mỹ và Iran đã ký một bản ghi nhớ, góp phần tạo điều kiện cho vòng đàm phán tiếp theo về thỏa thuận hòa bình cuối cùng trong tuần này. Theo dữ liệu từ Văn phòng Hoạt động Mậu dịch Biển Anh (UKMTO), trong 24 giờ tính đến giữa trưa thứ Hai giờ Anh, đã có hơn 30 tàu qua lại eo biển Hormuz, đánh dấu mức cao nhất kể từ sau khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2.

Công tác đánh giá rủi ro cũng đã có sự điều chỉnh. Sau khi ký kết bản ghi nhớ, các tổ chức hàng hải tuần trước đã hạ mức độ rủi ro đi lại qua eo biển này từ “nghiêm trọng” xuống còn “trung bình”. UKMTO cho biết, các hành động trên biển của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã “ít đối đầu hơn”, đồng thời “việc triển khai của Hải quân Mỹ vẫn giữ vai trò giám sát ổn định tình hình”.

Khác biệt trong ngành và những cân nhắc thực tế

Thực tế vận hành trong ngành vận tải cho thấy có sự phân hóa. Một lãnh đạo trong ngành tàu dầu cho biết lợi ích vận tải phương Tây thực sự đang thúc đẩy sử dụng tuyến Oman, song đồng thời “nhiều người cũng đang xem xét tuyến Iran như một lựa chọn”, cho thấy toàn ngành vẫn đang đánh giá rủi ro và lợi ích của các tuyến khác nhau.

Giám đốc điều hành DryDel Shipping, ông Costas Delaportas, cho hay: “Dường như có một số bất định giữa tuyến đề xuất và các chỉ dẫn nhận được từ các bên. Chủ tàu, nhà vận hành và các công ty bảo hiểm đều đang cố cân bằng giữa an toàn, tuân thủ và yêu cầu vận hành, điều này đang khiến một số tàu trở nên do dự.”

Một số người trong ngành bảo hiểm cũng nhấn mạnh họ không đưa ra chỉ dẫn trực tiếp về việc lựa chọn tuyến đường. Đại diện của hai công ty môi giới bảo hiểm cho biết, việc chọn tuyến đường nào hoàn toàn do chủ tàu quyết định bởi họ là những người thực tế vận hành trên biển. Một trong hai người thẳng thắn nói: “Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào (chủ tàu).”