Trang mạng Qiushi thừa nhận sự suy thoái trong bảng cân đối tài sản của hộ gia đình, đề xuất "cần đẩy nhanh việc phục hồi bảng cân đối tài sản của cư dân"

Ở đoạn thứ hai, tác giả nêu rằng, “tổng mức bán lẻ hàng hóa xã hội bao gồm giá trị bán lẻ và thu nhập từ dịch vụ ăn uống, phản ánh nhiều hơn quy mô tiêu dùng hàng hóa”. Trong khi đó, tỷ trọng tiêu dùng dịch vụ ở nước tôi đã vượt quá 46%. Ngụ ý rằng khi phân tích tiêu dùng không thể chỉ nhìn mỗi tổng mức bán lẻ hàng hóa xã hội. Từ tháng 1-5, “tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng xã hội” tăng trưởng lũy kế 2,8%, điều này cho thấy “hiện nay thị trường tiêu dùng trong nước hoạt động ổn định, xu hướng nâng cao chất lượng không thay đổi.” Tóm lại, bức tranh tiêu dùng tổng thể là tốt, các vấn đề chỉ là cục bộ, thứ yếu.

Sau đó tác giả từ góc độ cơ cấu phân tích, chỉ ra tổng mức bán lẻ hàng hóa xã hội giảm tốc độ tăng trưởng, chủ yếu là do “tiêu dùng hàng bền gặp áp lực rõ rệt”, nguyên nhân có hai: [1] “Hiệu ứng các chính sách thúc đẩy tiêu dùng giai đoạn trước được giải phóng tập trung” tức là chính sách đổi cũ lấy mới 2024H2-2025H1 nâng cao nền tảng. Về vấn đề này, tôi đã sớm nêu ra rằng chính sách này không chỉ làm thâm hụt tiêu dùng tương lai mà còn đẩy các khoản chi tiêu khác ra ngoài, xem các mục 1, 2, 3, 4. [2] Tháng 5 năm nay, một số khu vực nhiệt độ cao, mưa nhiều, gây xáo trộn tiêu dùng ngoại tuyến của người dân. Lý do này thì còn tùy quan điểm cá nhân.

Sau các phân tích trên, bài viết chỉ ra: “Sự dao động ngắn hạn của dữ liệu tiêu dùng hàng hóa không đại diện cho thay đổi xu hướng của thị trường tiêu dùng, nhưng cũng phải chú ý các vấn đề sâu xa hiện cư dân đang đối mặt trong tiêu dùng.” Ý rằng tổng thể vẫn tốt, nhưng vấn đề không thể bỏ qua. Từ đây tác giả bắt đầu bày tỏ quan điểm thực sự của mình.

Tác giả đưa ra, “Gần đây, một bộ phận cư dân bị áp lực rõ rệt về việc làm và thu nhập”, cho rằng nguyên nhân bao gồm:

[1] “Trong bối cảnh chuyển đổi, nâng cấp kinh tế và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, một số lao động dự báo tiêu cực về kỳ vọng việc làm, thu nhập tương lai”. Ý rằng, chuyển đổi nâng cấp kinh tế và AI phát triển nhanh làm tăng thất nghiệp cơ cấu, từ đó nâng tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên, khiến người lao động bi quan hơn. Tôi đã chú ý các hiện tượng này từ 2023 và có phân tích trong chương 11 của cuốn "Vượt qua bẫy lãi suất tự nhiên".

[2] “Cung cấp dịch vụ bảo hiểm xã hội, dịch vụ công ở mức cao vẫn còn thiếu, nên động cơ tiết kiệm đề phòng tăng, ý muốn tiêu dùng bị kìm hãm”. Nghĩa là hệ thống an sinh xã hội còn chưa hoàn thiện, người dân lo lắng tương lai, giảm chi tiêu, tăng tiết kiệm phòng thân.

Về lý do này, tôi không hoàn toàn đồng ý, không cho là nguyên nhân chính. Bởi vì hệ thống an sinh bây giờ chắc chắn tốt hơn mấy thập kỷ trước, nhưng hiện tượng tiêu dùng yếu lại là chưa từng có.

[3] “Những năm gần đây thị trường bất động sản điều chỉnh sâu, nhiều cư dân ca thán 'tài sản gia đình mỏng đi', hiệu ứng tài sản suy yếu, khiến chi tiêu tiêu dùng thận trọng hơn.” Ý rằng: Giá nhà giảm làm suy giảm tài sản cư dân, nợ vẫn vậy, nên bảng cân đối xấu đi, người dân giảm tiêu dùng để thích ứng.

Chú ý, đây không phải lần đầu tiên tạp chí trung ương nhắc đến việc giá nhà giảm làm ảnh hưởng đến bảng cân đối của cư dân. Ngay từ 01/01/2026, “Qiushi” đã đăng bài của Phó Viện trưởng Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Bộ Xây Dựng Zhong Tingjun có nói “Doanh số và giá bất động sản giảm mạnh đã tác động lớn đến nhu cầu của kinh tế thực, tài sản bên tài sản bảng cân đối và bên nợ của tổ chức tài chính.” Tức là thừa nhận việc giá nhà giảm làm ảnh hưởng bảng cân đối của cư dân. Nhưng trước đây chưa từng thừa nhận chuyện thiệt hại bảng cân đối là nguyên nhân khiến cư dân giảm chi tiêu. Lần này đã thừa nhận.

Tôi nhấn mạnh điểm này là bởi: Từ tháng 5/2023, tôi liên tục kêu về vấn nạn suy thoái bảng cân đối, đề xuất các biện pháp quyết liệt cắt đứt truyền dẫn, ngăn chặn khuynh hướng này và cho rằng muốn thúc đẩy tiêu dùng thì phải trực tiếp cải thiện bảng cân đối.Nhưng tiếng nói nhỏ bé, bài viết bị xóa, bị cấm phát ngôn.Báo chí chính thống cũng không thừa nhận suy thoái bảng cân đối. Năm 2024, nhiều “nhà kinh tế”, “giáo sư” vẫn đăng bài “chứng minh” không có suy thoái bảng cân đối. Tôi cho rằng họ nói dối trắng trợn, các lý thuyết, logic kinh tế cơ bản còn không hiểu đã vội phát biểu. Vì vậy tôi đã dồn tâm huyết viết cuốn “Vượt qua bẫy lãi suất tự nhiên: nguồn gốc và cách trị suy thoái bảng cân đối, ngành sản xuất chuyển dịch, nghịch đảo toàn cầu hóa” để làm rõ hệ thống lý luận của mình, giải tỏa hiểu lầm.

Hiện tại “Qiushi Net” thừa nhận có tồn tại truyền dẫn “giá nhà giảm → bảng cân đối cư dân xấu đi → dân giảm tiêu dùng, tăng tiết kiệm”, về bản chất là thừa nhận có suy thoái bảng cân đối ở khu vực cư dân. Đã như vậy, muốn thúc đẩy tiêu dùng thì phải bắt đầu từ cải thiện bảng cân đối. Điều mình kêu suốt 3 năm cuối cùng đã có người thừa nhận, xúc động đến rơi lệ.

[4] Xét về cung cầu, một số mặt hàng và dịch vụ vẫn đang ở giai đoạn cạnh tranh đồng dạng, trình độ thấp, khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng, cá nhân hóa của cư dân.

IV. Đưa ra đề xuất chính sách thúc đẩy tiêu dùng

Sau đó tác giả dẫn lại tinh thần Hội nghị Bộ Chính trị ngày 28/4/2026 và đề xuất “Chúng ta cần nghiêm túc thực hiện quyết sách của Trung ương, thật sự tăng tính cấp thiết trong nâng cao tiêu dùng, tăng cường khắc phục điểm yếu, củng cố điểm yếu, nâng cao năng lực và ý muốn tiêu dùng của cư dân, thúc đẩy tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ của toàn xã hội tăng trưởng nhanh.”

Tương ứng với 4 nguyên nhân nêu trên, tác giả đề xuất thúc đẩy tiêu dùng từ 4 phương diện sau:

[1] Cần củng cố nền tảng tiêu dùng của cư dân, nhanh chóng xây dựng và thực thi kế hoạch tăng thu nhập cho dân cư thành thị và nông thôn, với chính sách việc làm tích cực hơn để tăng thêm việc làm, với hệ thống phân phối hoàn thiện hơn để tăng thu nhập khả dụng, với hệ thống an sinh xã hội toàn diện hơn để giảm nỗi lo sau này của cư dân trong chi tiêu tiêu dùng.

Đề cập đến chính sách việc làm, hệ thống phân phối, hệ thống an sinh xã hội... Trong đó khó nhất là hệ thống phân phối. Tôi đã chỉ ra trong sách, khi lãi suất tự nhiên giảm, tỷ suất sinh lời vốn cũng giảm, tỷ lệ phân phối lao động (tức là tỷ trọng lao động trong phân phối sơ bộ GDP) nhất định sẽ giảm theo - đây là quy luật kinh tế. Nếu muốn tăng tỷ lệ lao động, thì tỷ lệ vốn sẽ giảm, doanh nghiệp càng khó khăn, có thể sẽ cắt giảm đầu tư hoặc đóng cửa khiến thất nghiệp nhiều hơn. Nên trong bối cảnh lãi suất tự nhiên giảm, cải cách phân phối rất khó, cần thời gian dài.

[2] Cần đẩy nhanh việc sửa chữa bảng cân đối cư dân, tập trung ổn định thị trường bất động sản, thúc đẩy thị trường vốn phát triển lành mạnh ổn định, tránh vòng xoáy tiêu cực khi giá tài sản giảm ảnh hưởng tới niềm tin tiêu dùng, tăng cường kỳ vọng và động lực tiêu dùng người dân thành thị, nông thôn.

Khi giá nhà, giá cổ phiếu giảm, bảng cân đối cư dân bị ảnh hưởng, người dân bán cắt lỗ nhà, cổ phiếu, quỹ; doanh nghiệp bán cắt lỗ nhà xưởng, thiết bị, khiến giá tài sản lao dốc, gây giảm phát kinh tế - đây là đặc trưng điển hình của giai đoạn suy thoái bảng cân đối, từng xuất hiện ở Đại khủng hoảng 1929-1932 hoặc Nhật Bản sau 1990.

Vì đã thừa nhận chuỗi truyền dẫn "giá nhà giảm → bảng cân đối cư dân bị ảnh hưởng → dân giảm chi tiêu, tăng tiết kiệm", thì tự nhiên cần: ổn định giá nhà + thúc đẩy thị trường chứng khoán, tránh vòng xoáy giảm giá làm xấu thêm bảng cân đối.

Tuy nhiên "bảng cân đối không xấu thêm" vẫn chưa đủ để thúc đẩy tiêu dùng. Muốn thúc đẩy tiêu dùng phải sửa chữa bảng cân đối cư dân. Đây là quá trình lâu dài, không thể trong một sớm một chiều, chỉ có thể từ từ thực hiện.

Đây là lần đầu tiên một tạp chí cấp cao như "Qiushi" cùng website đề xuất rõ "cần đẩy nhanh sửa chữa bảng cân đối cư dân", dù sao cũng rất đáng khen ngợi.

[3] Cần tiếp tục tăng cường sự thích ứng cung - cầu, nâng cao chất lượng, tối ưu cơ cấu hàng hóa; bên dịch vụ thúc đẩy các điểm tăng trưởng mới như văn hóa du lịch, y tế, dưỡng lão, chăm sóc trẻ, bằng nguồn cung chất lượng cao để đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiêu dùng đa dạng.

[4] Cần tối ưu hóa chính sách tiêu dùng, tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách tài khóa, tài chính, công nghiệp thúc đẩy tiêu dùng, loại bỏ các hạn chế bất hợp lý, làm phong phú cảnh tiêu dùng, nâng cao trải nghiệm, để người dân có thể tiêu, dám tiêu và muốn tiêu dùng hơn.

Về điểm này, tôi muốn nhấn mạnh khi đưa ra chính sách tiêu dùng thì nhất định không được làm xấu thêm bảng cân đối cư dân. Trong giai đoạn suy thoái bảng cân đối, người dân muốn giữ nhiều tiền mặt (tiết kiệm), vì tiền mặt đem lại cảm giác an toàn. Như chính sách đổi cũ lấy mới năm 2024 thực tế là bán giảm giá hàng bền cho dân, tiền mặt trên bảng cân đối thành tài sản bền. Bề ngoài không thay đổi, nhưng tài sản bền vừa mua về đã giảm giá, thực tế bảng cân đối xấu đi, tài sản ròng giảm, cảm giác an toàn giảm. Dân chắc chắn tiết kiệm ở khoản khác. Chính sách như vậy không chỉ tiêu trước tiêu dùng tương lai mà còn đẩy các chi tiêu khác, khiến tăng trưởng tiêu dùng giảm nhanh (xem "Vì sao chỉ động viên không thúc đẩy nổi tiêu dùng?"). Nên khi sau này soạn chính sách, nhất thiết không làm xấu thêm bảng cân đối.

Thúc đẩy tiêu dùng là đề tài vĩ mô. Tôi vì việc này đã kêu nhiều năm, mổ xẻ các khía cạnh, chỉ ra gốc rễ suy thoái bảng cân đối là do lãi suất tự nhiên rơi xuống mức thấp, từ đó đưa ra khung lý thuyết về lãi suất tự nhiên quyết định xã hội kinh tế. Cũng từng nói đến vấn đề “vòng phản hồi tiêu cực giữa tăng trưởng tiêu dùng, tăng trưởng thu nhập và GDP” (bấm đọc). Bài của "Qiushi Net" chưa đề cập sâu đến khía cạnh này.

Không thể mong một chính sách hay một bài viết đã có thể thúc đẩy tiêu dùng ngay lập tức, nhưng dám đối diện vấn đề đã là điều đáng thích.Bởi vì chỉ khi đối mặt vấn đề thì ta mới phân tích, nhận diện và giải quyết vấn đề đúng đắn. Còn cứ làm đà điểu, né tránh, không đối diện thì suốt đời chẳng giải quyết được gì.