Giá vàng có lặp lại đợt sụt giảm mạnh và thị trường gấu năm 2011 không?

Từ năm 2025 đến đầu năm 2026, giá vàng quốc tế đón nhận một đợt tăng giá quy mô chưa từng có, giá vàng quốc tế từ mức xấp xỉ 2.500 USD/ounce bất ngờ tăng mạnh, vào tháng 1/2026 đã thành công phá vỡ ngưỡng 5.000 USD/ounce và có thời điểm tiến sát 5.600 USD/ounce, thiết lập kỷ lục lịch sử mới. Theo quan điểm của người viết, đợt tăng giá này không chỉ là hiệu ứng nóng tạm thời, mà còn được hỗ trợ bởi ba logic cốt lõi.

Thứ nhất, các ngân hàng trung ương toàn cầu tiếp tục tăng dự trữ vàng quy mô lớn. Những năm gần đây, để cân bằng cấu trúc tài sản, đa dạng hóa rủi ro phụ thuộc vào một loại tiền tệ duy nhất, đồng thời đối phó với các xung đột tài chính quốc tế ngày càng thường xuyên, các ngân hàng trung ương chọn vàng như một công cụ dự trữ giá trị bền vững lâu dài, nhu cầu vật chất thực tế liên tục làm chỗ dựa cho thị trường.

Thứ hai, rủi ro địa chính trị toàn cầu ngày càng trở thành trạng thái bình thường. Căng thẳng khu vực leo thang, chuỗi cung ứng xuyên quốc gia tái cấu trúc, các cuộc cạnh tranh dài hạn giữa các cường quốc vẫn tiếp diễn, trong bối cảnh bất định này, vàng vẫn là kênh trú ẩn được dòng tiền thị trường ưu tiên lựa chọn.

Thứ ba, thị trường kỳ vọng đồng thuận vào chính sách nới lỏng tiền tệ của Fed. Cuối năm 2024 đến năm 2025, các tín hiệu yếu kém của kinh tế Mỹ liên tục xuất hiện, lãi suất cơ bản dần giảm từ mức cao, sau khi loại trừ lạm phát, lãi suất thực duy trì ở mức thấp, một số thời điểm trở thành âm, trực tiếp làm giảm chi phí cơ hội nắm giữ vàng; đồng thời chỉ số USD giai đoạn này giảm, nên vàng tính theo USD đón nhận động lực tăng giá thuận lợi.

Nhiều yếu tố tích cực chồng lấn tạo thành một vòng tuần hoàn thuận lợi: nhu cầu mua vật chất ổn định, dòng tiền đầu cơ đổ vào liên tục, tâm lý phòng thủ rủi ro luôn ở mức cao, các yếu tố tích cực cộng hưởng thúc đẩy giá vàng liên tục phá vỡ các ngưỡng kháng cự then chốt.

Tuy nhiên, diễn biến giá đã chuyển đổi rõ rệt vào tháng 2 năm nay, giá vàng chỉ trong một tháng đã điều chỉnh giảm hơn 10%, xu hướng điều chỉnh bắt đầu.

Nguyên nhân cốt lõi là do số liệu kinh tế Mỹ vượt xa kỳ vọng thị trường, dữ liệu việc làm, tiêu dùng thể hiện sức mạnh bền bỉ, Bộ trưởng Tài chính Mỹ ngày 28/1 một lần nữa nhấn mạnh chính sách đồng USD mạnh lên, đồng đô la lập tức phục hồi mạnh, các nhà đầu tư bắt đầu xem xét lại tốc độ hạ lãi suất của Fed, thị trường phổ biến nghi ngờ về kỳ vọng giảm lãi suất nhanh trước đó. Cộng thêm áp lực chốt lời từ tăng giá tích lũy trước đó và lạm phát có tính bám dính, dòng tiền đã lãi tập trung chốt lợi nhuận, đồng thời các vị thế đòn bẩy quy mô lớn được điều chỉnh và bán tháo giảm nắm giữ.

Áp lực điều chỉnh tiếp tục tăng mạnh trong tháng 3, xung đột Mỹ-Iran bùng nổ toàn diện và cấp độ xung đột tăng nhanh, tuyến đường biển eo biển Hormuz gặp rủi ro can thiệp, chuỗi cung ứng dầu thô toàn cầu đối mặt nguy cơ đứt gãy, giá dầu Brent từ mức xấp xỉ 80 USD/thùng bất ngờ vượt ngưỡng 120 USD/thùng. Giá dầu tăng mạnh trực tiếp đẩy kỳ vọng lạm phát toàn thị trường lên cao, thị trường điều chỉnh dự báo đường đi lãi suất Fed: trước đây đặt cược có ít nhất 3 lần giảm lãi suất năm 2026, sau điều chỉnh kỳ vọng thu hẹp chỉ còn 1 lần thậm chí cả năm không hạ, dự báo lãi suất dài hạn nâng lên chung.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng theo, chỉ số USD tăng mạnh cùng lúc, vàng với vai trò là tài sản không tạo ra thu nhập lãi trở nên kém hấp dẫn trong ngắn hạn. Ba tháng qua, dữ liệu hợp đồng tương lai lãi suất quỹ liên bang Mỹ cho thấy, kỳ vọng lãi suất cuối năm đã được nâng từ mức khoảng 3,5% lên trên 4,5%, mức điều chỉnh kỳ vọng mạnh như vậy hiếm thấy trong những năm gần đây. Dưới tác động này, vàng giao ngay từ đỉnh lịch sử giảm, có thời điểm về vùng 4.100 USD/ounce, thị trường xôn xao bàn tán: liệu đợt giảm này có lặp lại diễn biến giảm mạnh năm 2011?

Nhìn lại siêu sóng tăng giá vàng năm 2011, logic thúc đẩy diễn biến có vài phần trùng lặp với đợt này. Sau khủng hoảng tài chính 2008, Fed phát động chính sách tiền tệ nới lỏng định lượng, lãi suất cơ bản giảm sát gần 0, đồng thời mua trái phiếu chính phủ quy mô lớn để bơm thanh khoản, USD giảm giá kéo dài; khủng hoảng nợ công châu Âu lây lan, tranh cãi trần nợ chính phủ Mỹ cao trào vào tháng 7-8/2011. Thị trường lo lắng về lạm phát vượt kiểm soát, rủi ro hệ thống tài chính toàn cầu, dòng tiền lớn đổ vào vàng để trú ẩn.

Giá vàng quốc tế tăng không ngừng từ đáy 700 USD/ounce năm 2008, đến đầu tháng 9/2011 đạt đỉnh lịch sử 1.920 USD/ounce, biên độ tăng hơn 150%. Trong pha tăng chính, dù xuất hiện các đợt điều chỉnh 10% - 20%, nhưng sau mỗi lần đều phục hồi nhanh và lập đỉnh mới, thị trường dần hình thành tư duy một chiều “giá vàng chỉ tăng không giảm”.

Bước ngoặt giảm mạnh xuất hiện vào tháng 8/2011. Quốc hội Mỹ miễn cưỡng đạt được thỏa thuận về trần nợ, tiếp đó S&P hạ xếp hạng tín nhiệm quốc gia Mỹ, tâm lý hoảng loạn thị trường ngắn hạn tăng vọt; nhưng sau đó Chủ tịch Fed thời điểm đó ông Bernanke phát tín hiệu rõ ràng tại Hội nghị ngân hàng trung ương toàn cầu Jackson Hole rằng sẽ không có gói nới lỏng định lượng mới trong ngắn hạn, kỳ vọng nới lỏng thị trường hoàn toàn tan biến.

Sau sự kiện này, chứng khoán toàn cầu đồng loạt suy yếu, dẫn đến áp lực rút thanh khoản diện rộng, các tài sản đầu tư vàng với đòn bẩy lớn bị buộc bán vàng chốt lời đảm bảo thanh khoản, chỉ số USD đảo chiều tăng mạnh, lãi suất thực tăng nhanh. Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, giá vàng giảm mạnh hơn 20% từ đỉnh, có lúc về sát 1.500 USD/ounce, rồi bước vào chu kỳ điều chỉnh kéo dài nhiều năm. Đợt điều chỉnh sâu này là kết quả tất yếu do đảo chiều kỳ vọng lãi suất, siết chặt thanh khoản, và bong bóng đầu cơ vỡ cùng lúc.

Soi chiếu môi trường thị trường hiện tại và năm 2011, hai giai đoạn có quả thật nhiều điểm tương đồng: đều trải qua giai đoạn tăng giá kéo dài nhiều năm, đều bị tác động bởi kỳ vọng tiền tệ nới lỏng chuyển sang siết lại, đều chứng kiến đồng đô la mạnh lên và lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng chèn ép giá vàng; cả hai giai đoạn thị trường từng lạc quan quá mức với chính sách ngân hàng trung ương, sau đó số liệu vĩ mô hiện thực ép kỳ vọng điều chỉnh, kéo theo đợt chốt lời diện rộng và vị thế đòn bẩy bị thanh lý.

Nhưng những điểm khác biệt về cốt lõi giữa hai giai đoạn mới là điều then chốt để phán đoán diễn biến tiếp theo, ba điểm khác biệt dưới đây quyết định đợt này sẽ không lặp lại kịch bản sụp đổ của năm 2011.

Thứ nhất là cấu trúc nhu cầu hoàn toàn khác biệt. Năm 2011, động lực tăng giá vàng chủ yếu đến từ dòng tiền đầu cơ nước ngoài và lực mua vàng ETF, diễn biến được dẫn dắt bởi tâm lý thị trường; còn hiện tại đã có lực mua vật chất liên tục của ngân hàng trung ương toàn cầu làm chốt chặn lâu dài, năm 2025 các ngân hàng trung ương vẫn duy trì mức mua ròng vàng cao, đây là nhu cầu cấu trúc dài hạn, các biến động ngắn hạn về vĩ mô rất khó đảo ngược xu hướng này.

Thứ hai là bản chất rủi ro và mức độ kéo dài khác nhau. Năm 2011, rủi ro thị trường xuất phát từ nội tại hệ thống tài chính, khi các nước điều chỉnh chính sách tiền tệ và kinh tế dần phục hồi thì nhu cầu phòng thủ tự nhiên giảm; hiện tại các xung đột địa chính trị, tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, cạnh tranh các nước lớn là rủi ro thường trực lâu dài, hoạt động thương mại hóa toàn cầu đối mặt nhiều thách thức, không thể biến mất hoàn toàn chỉ bởi một sự kiện đơn lẻ, nên giá trị phòng thủ của vàng được duy trì lâu dài.

Thứ ba là sự khác biệt rõ ràng về cân đối vĩ mô và không gian chính sách. Tổng quy mô nợ toàn cầu hiện nay vượt xa năm 2011, lạm phát tiếp tục duy trì tính bám dính lâu dài, chính sách điều tiết của Fed hiện cũng bị ràng buộc bởi nhiều mục tiêu như việc làm, giá cả, không thể nhanh chóng trở lại trạng thái thắt chặt mạnh tiền tệ như năm 2011, dư địa siết chặt thanh khoản sâu là rất hạn chế.

Tổng hợp lại môi trường thị trường hiện tại, điều chỉnh kỳ vọng lãi suất đúng là gây áp lực chốt lời trong ngắn hạn cho giá vàng. Lo lắng lạm phát do giá dầu tăng mạnh khiến thị trường tạm thời kỳ vọng lãi suất sẽ duy trì ở mức cao hơn, kịch bản này dù có sự tương đồng với năm 2011, biến động giảm ngắn hạn là không tránh khỏi, nhưng không thể đảo chiều xu hướng tăng giá dài hạn của vàng.

Đợt điều chỉnh lần này từ đỉnh lịch sử đơn thuần là một pha nghỉ giữa xu thế tăng kéo dài, không phải là đảo chiều xu hướng toàn thị trường. Nhà đầu tư chỉ cần làm rõ các logic vĩ mô cốt lõi phía sau, sẽ không bị những ồn ào tâm lý thị trường ngắn hạn làm nhiễu, từ đó xác định được nhịp độ bố trí hợp lý trong biến động giá. Triển vọng diễn biến giá vàng trong dài hạn, yếu tố quan sát then chốt vẫn là chu kỳ điều chỉnh tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn, biến động cục diện địa chính trị toàn cầu, và chính sách mua dự trữ vàng của chính các ngân hàng trung ương; và đến hiện tại ba nhân tố cốt lõi này vẫn đang hỗ trợ tích cực dài hạn cho tài sản vàng.

Biên tập | Jiao Yang  Dàn trang | Jiao Yang  Thiết kế | Zhang Zongwei