SpaceX do Elon Musk điều hành thúc đẩy IPO đình đám, buộc Phố Wall phải phá vỡ mô hình hoạt động truyền thống

Nguồn: Phát sóng Thị trường Toàn cầu

Phố Wall từng chứng kiến nhiều vụ IPO đình đám, nhưng chưa có lần phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng nào tạo ra ảnh hưởng nhanh như SpaceX đối với hệ sinh thái vận hành của thị trường.

Công ty đa ngành tích hợp tên lửa, vệ tinh và trí tuệ nhân tạo do Elon Musk dẫn dắt dự kiến sẽ huy động số vốn cao gấp đôi bất kỳ IPO nào trong lịch sử. Quy mô khổng lồ cùng tác động kinh tế sâu rộng khiến nhiều lĩnh vực của thị trường phải điều chỉnh lại để thích ứng.

Các tổ chức xây dựng chỉ số đang thay đổi quy tắc đưa vào chỉ số chuẩn quy mô lớn; các tổ chức đầu tư thụ động đang tính toán dòng tiền thụ động hàng chục tỷ đô la sẽ chảy vào; các nhà phát hành ETF đua nhau tung ra sản phẩm liên kết với thương vụ lên sàn này; còn nhà đầu tư nhỏ lẻ thì đổ xô vào các công cụ đầu tư mang tính đầu cơ trước IPO, chỉ để có được tiếp xúc gián tiếp.

Đối với những nhà đầu tư sẽ phải giải ngân kỷ lục 75 tỷ USD khi định giá phát hành (với định giá mục tiêu tối thiểu 1,8 nghìn tỷ USD), quy mô của SpaceX cũng là một áp lực không nhỏ. Tham gia vào thời điểm này đồng nghĩa với việc đặt niềm tin vào tham vọng thống trị thị trường sức mạnh tính toán AI do Musk dẫn dắt, tin rằng ông có thể lặp lại thành công trong lĩnh vực liên lạc vệ tinh, và thật sự coi trọng kế hoạch tìm kiếm mái nhà mới cho nhân loại trên các hành tinh khác.

Nhưng ý nghĩa sâu xa hơn không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở sự thay đổi cân bằng quyền lực mà công ty này cho thấy — giữa nhà sáng lập quyền lực, thị trường vốn công khai và các tổ chức ngày càng đóng vai trò “giữ cho hệ thống vận hành”, tương quan sức mạnh đang dần chuyển dịch.

Ngày 13/4, cơ sở của SpaceX tại hạt Cameron, miền Nam Texas. Các nhà đầu tư cũng đang săn đón định vị mà Musk ngày càng nhấn mạnh — đây là một công ty hạ tầng AI đội lốt kinh doanh tên lửa.

SpaceX đặt cược rằng nguồn vốn ổn định nhất trong IPO này sẽ không đến từ các tổ chức Phố Wall truyền thống, mà là từ lượng lớn người hâm mộ trung thành của Musk. Công ty đang cân nhắc dành tới 30% lượng cổ phần phát hành cho nhà đầu tư cá nhân. Nếu lượng đăng ký mua của họ gần mức này — khoảng 22,5 tỷ USD — thì ngay cả những nhà quản lý quỹ hoài nghi nhất cũng buộc phải tham gia, nếu không sẽ đứng trước nguy cơ bị các chỉ số chuẩn nơi SpaceX hiện diện vượt mặt.

Khi các công ty như OpenAI và Anthropic PBC cũng đang xếp hàng chuẩn bị phát hành cổ phiếu quy mô cực lớn, cú IPO “thực hiện quyền lực” của SpaceX sẽ tạo ra ảnh hưởng dài lâu. Nếu thành công, dự kiến nhiều ông lớn công nghệ tư nhân khác sẽ gia nhập thị trường vốn đại chúng một cách dễ dàng hơn; nhưng nếu thị trường từ chối tham vọng của Musk, điều này không chỉ ảnh hưởng đến nhà đầu tư mà còn có thể làm chậm lại nhịp độ IPO quy mô lớn, thậm chí dấy lên nghi ngờ về sự liêm chính của chính thị trường vốn.

Owen Lamont, Giám đốc danh mục đầu tư của Acadian Asset Management, nhận định: “Trong quãng đời tôi, tôi không nghĩ có vụ IPO nào có ý nghĩa lớn như thế này.”