Trong cơn bão thị trường trái phiếu toàn cầu, “kinh tế học thị trường cao” trở thành điểm yếu mới nhất: Nhật Bản có biện pháp ứng phó hạn chế

Theo ứng dụng tài chính Zhihui, các biện pháp của Nhật Bản để đối phó với đợt sụt giảm nghiêm trọng trên thị trường trái phiếu ngày càng trở nên hạn chế, đợt lao dốc này có thể khiến chi phí huy động nợ vượt quá dự kiến của chính phủ Nhật Bản, khiến kế hoạch chi tiêu đầy tham vọng của Thủ tướng Sanae Takaishi bị kiểm soát bởi các yếu tố ngoài tầm kiểm soát. Các chuyên gia phân tích cho rằng các công cụ hiện tại dùng để bình ổn thị trường - như giảm nhỏ giọt việc phát hành trái phiếu hoặc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản mua khẩn cấp - đối với thị trường trái phiếu đang bị áp lực bởi lạm phát dai dẳng và chính sách tài khóa ngày càng lỏng lẻo thì chỉ là những biện pháp tạm thời mang tính cứu trợ.

Nhà chiến lược lãi suất điều hành của Nomura, Mari Iwashita, cho biết: “Kể từ sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây, Nhật Bản chưa từng trải qua áp lực giá cả cứng đầu đến như vậy. Thách thức trong việc giữ lạm phát ở mức mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản ngày càng trở nên lớn hơn.”

Tâm điểm bán tháo trái phiếu toàn cầu nằm tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chuẩn bị vượt mức 3%, đây sẽ là lần đầu tiên kể từ giữa thập niên 1990. Nhà đầu tư ngày càng lo ngại về khoản nợ khổng lồ của Nhật Bản và rủi ro lạm phát do chiến tranh Trung Đông gây ra. Vào thứ Ba, lợi suất trái phiếu 10 năm của Nhật Bản đã chạm mốc cao nhất trong ba thập kỷ là 2,945%, sau đó giảm xuống khoảng 2,89% vào thứ Tư.

Mặc dù các khoản trợ cấp của chính phủ giúp giữ tỷ lệ lạm phát cơ bản dưới mức mục tiêu 2%, nhưng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cảnh báo rằng vẫn tồn tại rủi ro lạm phát tăng cao, điều này có thể đòi hỏi phải tăng lãi suất sớm hơn dự kiến. Kỳ vọng tăng lãi suất nhanh hơn và sớm hơn đã làm giảm mối lo ngại về việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phản ứng chậm trước lạm phát. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng điều này cũng kích hoạt việc định giá lại thị trường trái phiếu, khi nhà đầu tư hiện tin rằng khả năng lãi suất chạm tới 2% là rất cao, vượt xa dự báo trước đây là đỉnh quanh 1,5%.

Thử thách nghiêm trọng

Lợi suất tăng vọt đang trở thành một thử thách lớn đối với chiến lược kinh tế của Sanae Takaishi. Bà cho rằng gia tăng chi tiêu là hợp lý vì tăng trưởng kinh tế sẽ vượt chi phí vay nợ dài hạn, tạo điều kiện để Nhật Bản duy trì gánh nặng nợ khổng lồ mà không gây nguy hại đến ổn định tài chính.

Nếu lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm vượt quá 3% trong khi tỷ lệ lạm phát ở mức 2%, thì tăng trưởng thực tế nhiều nhất cũng chỉ dao động quanh mức 1%, giả định này sẽ bị đặt dấu hỏi. Trong ước tính công bố hồi tháng 7, chính phủ Nhật Bản dự báo tăng trưởng GDP thực tế cho năm tài khóa đến tháng 3/2027 là 0,9% và năm tài khóa tiếp theo là 1,1%.

Lợi suất cao hơn cũng đe dọa khả năng chi trả của kế hoạch tăng trưởng kinh tế quan trọng của Sanae Takaishi. Trong khi đó, các thành viên bảo thủ trong đảng cầm quyền đang thúc giục bà cắt giảm chi tiêu.

Nếu lãi suất duy trì trên 3% (mức nền tảng cho giả lập ngân sách của chính phủ), chi phí vay nợ sẽ tăng vọt lên hơn 31 nghìn tỷ yên (195 tỷ USD) hiện được dự phòng, đồng thời làm suy yếu các sáng kiến mang tính biểu tượng của Sanae Takaishi nhằm đầu tư vào các ngành tăng trưởng.

Theo ước tính tiêu chuẩn của bộ này, nếu lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng lên 3,6% vào năm tài khóa 2029, chi phí trả nợ năm đó sẽ tăng lên 41 nghìn tỷ yên.

Trầm trọng hơn, chính phủ đã loại trừ việc áp đặt giới hạn đăng ký chi tiêu cho các lĩnh vực tăng trưởng chiến lược trong ngân sách năm tới, điều này có thể buộc chính phủ phải phát hành thêm nợ khi doanh thu bị giảm do kế hoạch cắt giảm thuế thực phẩm.

Chìa khóa đối phó của chính phủ Nhật Bản

Khi thị trường trái phiếu tiếp tục biến động, thị trường ngày càng chú ý đến việc liệu các nhà hoạch định chính sách còn phương án đáng tin cậy nào để ngăn chặn làn sóng bán tháo này. Các chuyên gia nhận định Bộ Tài chính có thể sẽ tạm thời cắt giảm lượng phát hành trái phiếu, hoặc lắng nghe các lo ngại về dư thừa cung trái phiếu tại cuộc họp định kỳ với nhà đầu tư vào tháng tới.

Ông Ataru Okumura, chiến lược gia trưởng về lãi suất tại SMBC Nikko Securities, cho biết: “Việc điều chỉnh chu kỳ phát hành trái phiếu thành phi quy luật sẽ giúp kiềm chế đà tăng của lợi suất”, ngoài ra, bất cứ dấu hiệu nào cho thấy bộ này cân nhắc cắt giảm lượng phát hành trái phiếu kỳ hạn 10 năm đều đáng để theo dõi.

Một lựa chọn khác là Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể tăng cường mua trái phiếu trên thị trường khẩn cấp, dù đang từng bước giảm quy mô mua vào, ngân hàng trung ương vẫn luôn để ngỏ công cụ này nhằm ứng phó với việc lợi suất tăng vọt đột ngột và hỗn loạn đe dọa sự ổn định tài chính.

Một nguồn tin thân cận với những suy nghĩ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho hay, dù ngân hàng trung ương không loại trừ hoàn toàn khả năng can thiệp, nhưng với việc lợi suất gần đây tăng chủ yếu do các yếu tố nền tảng, ngân hàng trung ương có thể cho rằng chưa đến lúc phải can thiệp.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, trừ khi chính phủ xem xét lại cách tiếp cận dựa vào trợ cấp và giảm thuế để giảm áp lực chi phí sinh hoạt, lợi suất vẫn sẽ chịu áp lực tăng, vì các biện pháp mở rộng chỉ càng làm kích thích nhu cầu và lạm phát.

Bà Naomi Muguruma, chiến lược gia trưởng về trái phiếu tại Mitsubishi UFJ Morgan Stanley Securities, cho biết: “Nếu chính phủ tiếp tục mở rộng chi tiêu ngân sách và làm trầm trọng thêm áp lực giá cả do chiến tranh Trung Đông, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản khó có thể ổn định kỳ vọng lạm phát. Lạm phát hiện đã trở thành rủi ro chính mà mọi người giao dịch trái phiếu chính phủ Nhật Bản phải đối mặt. Vấn đề cốt lõi là thị trường đang nghi ngờ quyết tâm của chính phủ trong việc kiềm chế lạm phát.”