"Alpha tránh thuế" -- Chiến lược "quỹ phòng hộ mới" hot nhất Phố Wall, giúp các siêu giàu đạt "mức thuế 0%"

Người Mỹ thường nói: “Trên đời chỉ có cái chết và thuế là không thể tránh khỏi.” Nhưng ở phố Wall ngày nay, các tỷ phú hàng đầu đang cố gắng phá vỡ quy luật nghiệt ngã này.

Gần đây, một chiến lược đầu tư định lượng có tên gọi “Tax Alpha” (Alpha tránh thuế) đang trở nên thịnh hành ở phố Wall. Giá cổ phiếu Mỹ liên tục tăng cao, điều khiến các tỷ phú và những người mới giàu từ công nghệ lo lắng nhất lại là câu hỏi: khi chốt lời, làm sao biện minh với Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) về khoản thuế lợi nhuận vốn khổng lồ phải nộp.

Nắm bắt cơ hội, một “sinh vật” mới do các quỹ phòng hộ định lượng phát triển đã bùng nổ mạnh mẽ – chiến lược “long-short nhận biết thuế” (Tax-Aware Long-Short). Theo dữ liệu ngành mới nhất được trích dẫn bởi Bloomberg, hiện mỗi tuần có khoảng 1 tỷ USD chảy vào chiến lược này, quy mô tổng cộng đã vượt quá 150 tỷ USD; nếu tính cả các công cụ tối ưu hóa thuế rộng rãi, toàn thị trường Tax Alpha đã lên đến hơn 1.000 tỷ USD.

Giới tỷ phú Mỹ đang biến “đóng thuế ít” thậm chí “không đóng thuế” thành phong cách đầu tư định lượng hoàn toàn mới.

Tại sự kiện kinh tế quốc tế lớn vào tháng 5 năm nay - Hội nghị toàn cầu Milken, một nhà quản lý tài sản trị giá hàng chục tỷ USD nói thẳng: “Tất cả các khách hàng lớn trong tay tôi đều sử dụng chiến lược này. Đây là ‘món hàng’ nóng nhất toàn ngành hiện tại.”

Ai đang thúc đẩy làn sóng này? “Chỉ có cái chết là không thể tránh khỏi”

Nhân tố dẫn dắt chiến dịch này là ông lớn định lượng – công ty AQR Capital Management (AQR) và người sáng lập Cliff Asness.

Ngay từ đầu 2021, Cliff Asness đã đăng trên website của công ty một bài viết thảo luận về “làm sao kiếm tiền mà không phải nộp thuế”. Bài báo có tiêu đề đầy thách thức: “Giờ đây chỉ còn cái chết là chắc chắn” (Now There's Nothing Certain But Death) – ám chỉ việc nộp thuế không còn là điều bắt buộc.

Giai đoạn 2023, AQR bắt đầu quảng bá chiến lược long-short nhận biết thuế (Tax-Aware Long-Short) cho khách hàng tài sản lớn, đồng thời ra mắt sản phẩm tài khoản ủy thác riêng biệt (SMA) có thể tùy chỉnh theo tình trạng từng khách hàng. Ban đầu không mấy ai quan tâm, nhưng vài năm sau, đây đã trở thành sản phẩm hot nhất tại phố Wall, với dòng tiền đổ vào khoảng 1 tỷ USD mỗi tuần.

Nhờ chiến lược đánh trúng điểm yếu của giới tỷ phú, khi trước từng vì “đầu tư giá trị” mà AQR bị thu hẹp tài sản dưới 100 tỷ USD, nay công ty đã lật ngược thế cờ. Khi nhu cầu tránh thuế tăng mạnh, số liệu Bloomberg cho biết đến cuối 2025, tổng tài sản AQR đạt 189 tỷ USD (dòng tiền ròng năm đó đạt 75 tỷ USD); đến quý 1/2026, tài sản quỹ phòng hộ của AQR vượt 140 tỷ USD, trở lại nhóm quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới.

Trong đó, các sản phẩm long-short nhận biết thuế của AQR chỉ trong 3 năm đã tăng từ 3 tỷ USD lên gần 70 tỷ USD, chiếm gần 40% tổng quy mô công ty.

“Tax Alpha” thực sự có phép thuật gì?

Để hiểu chiến lược này, trước tiên cần nắm rõ quy tắc cơ bản về thuế của Mỹ:

Tại Mỹ, khi nhà đầu tư bán cổ phiếu, bất động sản hoặc công ty, phần “chênh lệch lợi nhuận” phải chịu thuế lợi nhuận vốn tối đa 23,8%. Nhưng luật thuế đồng thời cho phép “bù trừ lãi lỗ” – nếu bạn thắng 10 triệu USD ở khoản đầu tư A nhưng bán khoản B nhận về 10 triệu USD lỗ, thì hai con số bù trừ, lợi nhuận ròng là 0 và bạn không phải nộp xu thuế nào.

Đây gọi là “thu hoạch lỗ thuế”. Hàng chục năm nay, nhà đầu tư Mỹ vẫn thường tự chủ động bán đi tài sản giảm giá và hiện thực hóa khoản lỗ trên giấy tờ, dùng “lỗ trên sổ sách” để bù trừ với khoản lợi nhuận tính thuế của các đầu tư sinh lời khác.

Nhưng vấn đề là: Thị trường tăng giá kéo dài, đa số cổ phiếu đều tăng, ngày càng khó tìm vị trí có thể “bán lỗ”. Ước tính hiện nay, khoảng một nửa tài khoản đầu tư chỉ số trực tiếp (Direct Indexing) đã rơi vào trạng thái “đóng băng” – khó phát sinh lỗ thuế mới.

Đột phá của AQR là: Đưa đòn bẩy và bán khống vào để chủ động tạo ra khoản lỗ lớn trên sổ sách.

• Bước thứ nhất: Vay tiền để tăng vị thế. Ví dụ khách gửi 100 triệu USD, AQR vay thêm nâng tổng vị thế lên 180 triệu USD: mua 140 triệu USD cổ phiếu (140%), đồng thời bán khống 40 triệu USD cổ phiếu (40%).

• Bước thứ hai: Bảo toàn lợi nhuận thị trường. Tính vị thế ròng: 140 triệu USD (mua) – 40 triệu USD (bán khống) = 100 triệu USD (100%). Nghĩa là danh mục vẫn hoàn toàn hưởng trọn tăng trưởng và alpha của thị trường Mỹ.

• Bước thứ ba: Khởi động “động cơ tạo lỗ” – chìa khóa của toàn bộ “phép màu số học”. Cốt lõi nằm ở 40 triệu USD bán khống. Trong thị trường bò, cổ phiếu bán khống xác suất cao sẽ tăng giá mạnh, đồng nghĩa với vị thế bán khống liên tục phát sinh khoản lỗ lớn trên sổ sách.

Ngay khi thuật toán phát hiện vị thế bán khống lỗ, nó lập tức đóng lại để “khóa sổ lỗ đã thực hiện”, hợp lệ để bù trừ hóa đơn thuế khổng lồ; còn với cổ phiếu mua đang thắng lớn, thuật toán kiên quyết giữ chặt. Chỉ cần không bán thì đó vẫn là “lợi nhuận chưa thực hiện”, IRS không thu được đồng nào.

Kết quả cuối cùng:

• Với IRS: Báo cáo thuế của tỷ phú toàn là hàng trăm triệu đến hàng chục triệu USD “lỗ thực” do thuật toán thay đổi vị thế liên tục tạo ra, vừa đẹp để bù lỗ thuế cho các khoản bán doanh nghiệp, bán cổ phiếu, rút tiền mặt.

• Với tỷ phú: Tài sản trong tài khoản không hề giảm, phần lớn cổ phiếu tốt ngày càng tăng giá trị.

Tài liệu giới thiệu của AQR cho thấy, chiến lược Flex hàng đầu có kết quả ấn tượng: khách hàng gửi 100 triệu USD, sau 10 năm tài sản lên gấp ba (thành 300 triệu USD), còn tổng khoản lỗ thuế tích lũy do thuật toán tạo ra lên đến hơn 580 triệu USD – gần gấp 6 lần vốn gốc ban đầu.

Bí mật thực sự: Không phải tạo ra lỗ, mà làm biến mất vĩnh viễn thuế phải nộp

Những cổ phiếu mua vào tăng giá gấp đôi, lúc nào đó bán ra chẳng phải vẫn phải nộp thuế khủng? Chính đây là “chu trình khép kín tối thượng” mà các siêu tỷ phú phối hợp với luật thừa kế Mỹ tận dụng – trì hoãn nghĩa vụ thuế đến vô tận.

Phía bán khống lỗ thì đóng vị thế, khóa lỗ; phía mua lời thì cứ giữ, không bán, không nảy sinh nghĩa vụ thuế.

Ví dụ: Bạn có căn nhà tăng giá nhưng không bán thì không bị tính thuế tăng giá tài sản. Chỉ cần giữ lại, lợi nhuận tăng giá mãi trên sổ sách, IRS bó tay không làm gì được.

Xa hơn, nếu tài sản tăng giá này giữ đến khi qua đời, theo luật Mỹ, người thừa kế được dùng “giá thị trường tại thời điểm thừa kế” làm gốc (Stepped-Up Basis), mọi nghĩa vụ thuế trước đó về lợi nhuận tăng giá hoàn toàn bốc hơi.

Điều này đồng nghĩa, chuỗi thao tác này cho phép tỷ phú đạt được: Tạo lỗ với tài khoản AQR để bù các khoản lợi nhuận chịu thuế khi bán công ty, nhà, cổ phiếu; vị thế mua cổ phiếu giữ nguyên còn tiếp tục tăng giá mà không bị đánh thuế; cuối cùng truyền cho thế hệ sau với nghĩa vụ thuế bằng không.

Nhà sáng lập Orso Partners chuyên bán khống, Nate Koppikar, mô tả mục tiêu tuyệt đỉnh của chiến lược này như sau:

Một nhà sáng lập bán công ty giá 5 tỷ USD, dùng máy tạo lỗ của AQR triệt tiêu hoàn toàn thuế lợi nhuận vốn – chuyển danh mục còn lại cho người thừa kế, suốt đời thuế suất thực tiễn gần như về 0. Đây hoàn toàn không phải là một mô hình kinh doanh bền vững.

Tại sao tỷ phú Mỹ đổ xô sử dụng chiến lược này?

Nhu cầu bùng nổ này có lý do trực tiếp: thị trường chứng khoán Mỹ mười năm qua luôn tăng mạnh, các ông lớn công nghệ, quỹ đầu tư, nhà đầu tư sơ khai - nói chung bất cứ ai giữ tài sản tài chính lâu dài đều đang có núi lợi nhuận chưa thực hiện. Một khi cần rút tiền – lên sàn, thoái vốn khỏi quỹ tư nhân, bán bất động sản – là sẽ phải đối mặt hóa đơn thuế khổng lồ.

Nhà đầu tư cổ phần tư nhân càng lo lắng. Trong 20-30 năm qua, họ tích lũy lượng lớn lợi nhuận trên giấy, luôn đối diện áp lực rút tiền sẽ phải nộp thuế. Nhà đầu tư mạo hiểm, nhà sáng lập, lãnh đạo công nghệ nhận lương bằng cổ phiếu cũng vậy.

Cùng lúc, tranh luận về tăng thuế cho người giàu trên chính trường Mỹ kéo dài đã khiến nhóm này lo hơn về rủi ro lâu dài, càng muốn “khóa thuế ở mức thấp ngay bây giờ”.

Một sản phẩm khác của AQR tên là “Delphi Plus” thậm chí còn hơn thế – nhờ khoản lỗ phát sinh từ hợp đồng hoán đổi (Swap), không chỉ bù trừ thuế lợi nhuận vốn mà còn có thể trừ vào thu nhập từ tiền lương (W-2 income), nằm ở nhóm thuế suất cao nhất. Giáo sư Daniel Hemel của trường Luật ĐH New York (chuyên thuế), chỉ ra rằng Delphi Plus là sản phẩm dễ bị IRS chú ý nhất trong danh mục của AQR.

Đằng sau là chuyển dịch tài sản Mỹ ngày càng tập trung vào tài sản tài chính

Ở góc độ vĩ mô, cơn sốt Tax Alpha không phải hiện tượng ngẫu nhiên.

Cách đây 50 năm, thuế suất lợi nhuận vốn dài hạn hiệu quả tối đa Mỹ gần 40%. Sau này các chính quyền liên tục hạ thấp, có lúc xuống tới 15%, hiện là 23,8% khi tính cả thuế thu nhập đầu tư ròng.

Đồng thời, tài sản Mỹ ngày càng tập trung vào tài sản tài chính: cổ phiếu, cổ phần quỹ tư nhân, cổ phiếu công ty. Điểm chung của tài sản này: không hiện thực hóa thì không phải trả thuế, có thể hoãn mãi. Người đủ khả năng thiết kế cấu trúc tài chính phức tạp sẽ biến việc hoãn thuế thành miễn thuế vĩnh viễn.

Ông Morris Pearl, cựu Giám đốc điều hành BlackRock, nay là lãnh đạo phong trào “Patriotic Millionaires” kêu gọi tăng thuế cho người giàu, cho biết: “Tôi mong những nhân tài sẽ tập trung vào sáng tạo giá trị cho xã hội,” thay vì thiết kế cấu trúc để giảm thuế. “Tôi không nói những người đó xấu, nhưng nước Mỹ tồn tại một nền công nghiệp kỹ thuật tài chính khổng lồ.”

Giám sát: Ranh giới giữa hợp pháp và cực đoan

Hiện chiến lược này chủ yếu vận hành trong vùng xám pháp lý, song áp lực quản lý ngày càng tăng.

Tháng 7/2026, Bộ Tài chính Mỹ phát đi cảnh báo chính thức. Thứ trưởng Chính sách Thuế Kevin Salinger nói thẳng: “Nếu điều gì đó quá tốt để là sự thật, rất có thể nó không thật.” Bộ Tài chính khẳng định sẽ không làm ngơ với “các kế hoạch thuế thái quá”. Tin tức vừa công bố, giá cổ phiếu AMG – cổ đông liên quan AQR – giảm ngay 7%.

Chuyên gia ngành nhận định, sản phẩm “Delphi Plus” của AQR vì có thể bù lỗ thuế từ lương, đang được xem là “chén thánh của siêu tỷ phú” nhưng cũng dễ bị IRS xử lý mạnh tay. Giáo sư luật thuế Daniel Hemel (ĐH New York) nhấn mạnh, loại quỹ này hoàn toàn dựa vào sự cho phép của Bộ Tài chính, “Thậm chí đây không phải lỗ hổng do Quốc hội tạo ra mà Bộ Tài chính và IRS tự mở – và có thể đóng bất cứ lúc nào.”

Làn sóng lạnh đã lan sang kênh phân phối. Fidelity và Charles Schwab đều đã giới hạn hoặc nâng cao tiêu chuẩn mở mới tài khoản SMA long-short kiểu này. AQR cũng âm thầm chèn thêm cảnh báo trên trang sản phẩm, thừa nhận khả năng IRS sẽ xử phạt truy cứu sau này.

Tuy nhiên, dù thanh kiếm giám sát treo lơ lửng, cuộc vui vẫn chưa dừng lại. Khi được hỏi về rủi ro quản lý, nhà sáng lập AQR – Asness – trong cuộc trò chuyện riêng từng nói đùa, có lẽ phản ánh thái độ của phố Wall: “Nếu bạn nhặt được 100 đô trên đường, bạn sẽ cúi xuống không?”