Nasdaq đạt mức cao kỷ lục mới, một sự thật: AI càng phát triển, trung tâm dữ liệu càng khó xây dựng hơn

Thế giới thực lại bắt đầu nói "Không" với AI.

Vào thứ Hai theo giờ miền Đông Mỹ, ba chỉ số lớn của chứng khoán Mỹ đồng loạt tăng điểm, chỉ số Nasdaq tiếp tục lập đỉnh lịch sử mới nhờ sự dẫn dắt của các cổ phiếu công nghệ lớn như Nvidia, Microsoft. Đây đã là phiên tăng mạnh liên tiếp thứ hai của Nasdaq.

Logic thúc đẩy thị trường không hề phức tạp. Dữ liệu về việc làm phi nông nghiệp của Mỹ trong tháng 9 yếu hơn kỳ vọng, thị trường ngay lập tức hạ thấp kỳ vọng về việc Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Hiện các nhà giao dịch dự đoán khả năng Fed tăng lãi suất trong cuộc họp chính sách tháng 10 chỉ còn 24%, trong khi một tuần trước con số này còn lên tới 70%.

Áp lực lãi suất giảm xuống, giá dầu hạ nhiệt, cổ phiếu công nghệ tiếp tục tăng. Phố Wall lại một lần nữa đặt cược vào AI.

Nhưng ngay khi thị trường vốn liên tục nâng định giá cho AI, một xu hướng hoàn toàn ngược lại đang xuất hiện trên toàn cầu.

Trump nhấn mạnh Mỹ phải chiến thắng trong cuộc đua AI, Microsoft, Meta, Amazon, Google, Nvidia liên tục công bố các trung tâm dữ liệu lớn hơn, cụm GPU lớn hơn, vốn đầu tư cao hơn.

Vấn đề là, ngày càng nhiều người dân bình thường bắt đầu đặt ra một câu hỏi rất thực tế:

Những trung tâm dữ liệu đó, rốt cuộc tại sao phải xây ngay cạnh nhà tôi?

Đây có thể là thay đổi quan trọng nhất nhưng dễ bị bỏ qua nhất trong làn sóng đầu tư AI hiện tại.

AI càng thành công, nhu cầu trung tâm dữ liệu càng lớn; trung tâm dữ liệu càng nhiều, mức tiêu thụ điện, đất đai, nguồn nước và hệ thống điện càng cao; mà quy mô hạ tầng càng lớn, phản ứng của cư dân địa phương lại càng mạnh.

Nói cách khác, điểm nghẽn lớn nhất của AI trong tương lai rất có thể sẽ không còn là GPU. Mà là có nơi nào chịu cho bạn xây dựng hay không.

Khoản đầu tư 42 tỷ USD ở châu Âu bị mắc kẹt

Trong hai năm qua, thị trường luôn lo lắng liệu GPU của Nvidia có đủ hay không, HBM có đủ không, điện có đủ không.

Giờ đây, một vấn đề mới đã xuất hiện.

Dù bạn có GPU, có máy chủ, có tiền, có điện, bạn vẫn có thể không nhận được giấy phép.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy, do sự phản đối của công chúng, quy trình phê duyệt bị siết chặt cùng các rào cản quản lý, đã có khoảng 42 tỷ USD đầu tư trung tâm dữ liệu tại châu Âu bị ảnh hưởng, trong đó rất nhiều dự án bị trì hoãn hoặc thậm chí hủy bỏ.

Từ tháng 1 đến tháng 4 năm nay, đã có hơn 70 dự án trung tâm dữ liệu tại châu Âu bị phủ quyết hoặc hạn chế—con số này thậm chí đã vượt cả tổng số của cả năm 2025.

Đáng chú ý hơn, sự phản đối không còn chỉ là vài cư dân giơ biển biểu tình trong cộng đồng nữa.

Nó đang lan rộng từ chính quyền địa phương đến tòa án, các cơ quan quản lý thậm chí cả nghị viện.

Điều này đồng nghĩa các trung tâm dữ liệu không còn đối mặt với phản đối kiểu "Không xây ở gần nhà tôi (NIMBY)", mà là một làn sóng phản kháng cơ sở hạ tầng đang dần được tổ chức thành thể chế.

Châu Âu vốn đang nỗ lực bắt kịp Mỹ về AI, nhưng giờ lại rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: muốn phát triển AI nhưng lại không sẵn sàng gánh chịu các chi phí vật lý của AI.

Phó giáo sư Olivier Darmouni nghiên cứu về chuyển đổi năng lượng tại Trường Quản lý Cao cấp Paris thậm chí cảnh báo đây có thể là "giọt nước tràn ly" cuối cùng khiến năng lực cạnh tranh AI của châu Âu sụp đổ.

Lý do thực chất rất thực tế. Rất ít người sẵn sàng chấp nhận xuất hiện một trung tâm dữ liệu khổng lồ ngay gần nhà mình.

Bởi lợi ích mà AI mang lại có thể phân bổ cho toàn xã hội, nhưng chi phí của các trung tâm dữ liệu lại tập trung cao độ ở địa phương.

Lợi ích của AI là cấp quốc gia, thậm chí toàn cầu; nhưng tiếng ồn, tiêu thụ điện, dùng nước, chiếm đất, giá điện tăng và áp lực lên lưới điện, tất cả đổ dồn lên chỉ một vài cộng đồng dân cư.

Ai được hưởng lợi và ai phải gánh chịu chi phí, không nhất thiết là cùng một nhóm người.

Từ đó, mâu thuẫn bắt đầu bùng nổ.

Châu Âu đang đạp phanh phát triển trung tâm dữ liệu

Ireland từng đình chỉ các dự án trung tâm dữ liệu do nhu cầu sử dụng điện quá lớn.

Sau đó, Scotland cũng đình chỉ phê duyệt một phần các trung tâm dữ liệu siêu lớn xây mới.

Bắc Âu vốn là một trong những khu vực được các nhà vận hành trung tâm dữ liệu ưa thích nhất vì đất đai rộng, năng lượng tái tạo dồi dào, khí hậu lạnh giúp giảm chi phí làm mát.

Nhưng giờ ngay cả Bắc Âu cũng bắt đầu siết lại.

Với số đơn xin cấp điện cho trung tâm dữ liệu lớn tăng vọt, Đan Mạch thông qua quy định khẩn cấp khiến các trung tâm dữ liệu có thể rơi vào thế bất lợi khi xin kết nối lưới điện trong tương lai.

Tây Ban Nha thì đưa ra quy định mới yêu cầu 80% lượng điện của trung tâm dữ liệu phải đến từ năng lượng tái tạo.

Một số dự án tại Anh cũng rơi vào bế tắc vì gặp phải sự phản đối quyết liệt của cư dân địa phương.

Bề ngoài, các chính sách này là để quản lý trung tâm dữ liệu.

Nhưng từ góc nhìn đầu tư, bản chất chỉ có một điều: ngưỡng cửa xây dựng hạ tầng AI ngày càng cao.

Trước đây, yếu tố cạnh tranh lớn nhất của việc xây trung tâm dữ liệu có thể là vốn.

Trong tương lai, yếu tố cạnh tranh lớn nhất có thể trở thành bốn yếu tố: đất đai, điện, kết nối lưới điện và sự ủng hộ của chính quyền địa phương.

Mà bốn yếu tố này lại không phải lúc nào cũng có thể nhân bản vô hạn.

Một trung tâm dữ liệu AI có thể giống như “kho hàng ma”

Tại sao cư dân địa phương ngày càng phản ứng mạnh?

Bởi các trung tâm dữ liệu AI siêu lớn và trung tâm dữ liệu Internet truyền thống nay đã là hai khái niệm khác nhau.

Trước đây, nhiều người hình dung trung tâm dữ liệu giống như một toà nhà bình thường đặt đầy máy chủ bên trong.

Nhưng trung tâm dữ liệu thời đại AI đang nhanh chóng trở thành hạ tầng công nghiệp quy mô lớn.

Hàng trăm ngàn GPU chạy liên tục, cần lượng điện khổng lồ, hệ thống làm mát, nguồn dự phòng, pin, trạm biến áp và diện tích đất lớn.

Sau khi xây dựng xong, các cơ sở này chiếm diện tích rộng lớn, tiêu thụ điện cực lớn nhưng số vị trí việc làm lâu dài lại không hẳn quá nhiều.

Điều này đặt ra một câu hỏi rất nhức nhối:

Dân địa phương thực sự nhận được gì?

Một trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện gần như cả một thành phố khi vào cộng đồng, có thể sẽ làm tăng nhu cầu đất, gây áp lực đầu tư lưới điện, tiêu hao tài nguyên nước nhưng chưa chắc tạo ra hàng ngàn việc làm lâu dài như nhà máy sản xuất.

Đó cũng là lý do có những học giả châu Âu ví các trung tâm dữ liệu như các “kho hàng ma” khổng lồ.

Bên ngoài nhìn vào rất hoành tráng, bên trong chứa GPU trị giá hàng tỷ USD, nhưng số nhân viên cần làm việc trực tiếp lại không nhiều bằng vậy.

Thế nên giá trị AI càng cao, mâu thuẫn này càng rõ rệt.

Mỹ chứng khoán đầu tư mạng nhận định điều này rất có thể sẽ trở thành một trong những logic tái định giá quan trọng nhất cho đầu tư hạ tầng AI vài năm tới.

Thị trường thời gian qua chỉ bàn về việc “khan hiếm GPU”.

Giai đoạn tiếp theo, thứ thực sự khan hiếm sẽ không còn là GPU, mà là nơi có thể triển khai GPU một cách hợp pháp, nhanh chóng và chi phí thấp.

Tài nguyên thực sự khan hiếm của AI đang chuyển dần từ chip sang Land + Power + Interconnect, chính là đất đai, điện và kết nối lưới điện.

Hàn Quốc cũng bắt đầu xuất hiện vấn đề tương tự

Nếu bạn nghĩ đây là vấn đề riêng của châu Âu thì nhầm rồi. Mâu thuẫn tương tự đang xuất hiện ở Hàn Quốc.

Hàn Quốc có Samsung Electronics và SK Hynix, là một trong những quốc gia giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng bán dẫn AI toàn cầu.

Tháng 6 năm nay, chính phủ Hàn Quốc thậm chí xếp trung tâm dữ liệu cùng bán dẫn và Physical AI vào ba dự án đầu tư trọng điểm, rõ ràng trung ương muốn đẩy nhanh mở rộng hạ tầng AI.

Nhưng ở cấp địa phương, tình hình lại hoàn toàn khác. Một số khu vực ở Hàn Quốc đã có người dân phản đối trung tâm dữ liệu suốt thời gian dài.

Vào tháng 7, quan chức Hàn Quốc công bố kế hoạch yêu cầu một số dự án trung tâm dữ liệu phải nhận được sự đồng thuận của đa số cư dân trong phạm vi 200 mét và đưa ra cơ chế xét duyệt mới và hoà giải tranh chấp dự án.

Một cộng đồng ở Seoul thậm chí yêu cầu chính phủ huỷ bỏ giấy phép xây dựng đã cấp.

Người dân này đã biểu tình liên tục nhiều tháng trước toà nhà chính quyền địa phương, đến giữa tháng 8, cuộc biểu tình đã kéo dài 172 ngày.

Thành phố Gwacheon, phía nam Seoul, các nghị sĩ địa phương cũng đề xuất quy định mới nhằm hạn chế rủi ro an toàn mà trung tâm dữ liệu vận hành 24/7 gây ra, bao gồm cả nguy cơ cháy pin dự phòng.

Điều này cho thấy một vấn đề cực kỳ quan trọng. Hạ tầng AI dù là chiến lược quốc gia, nhưng cuối cùng các trung tâm dữ liệu vẫn phải đặt tại cụ thể một thành phố, một khu đất, một cộng đồng bất kỳ.

Quốc gia muốn AI, nhưng địa phương lại có thể không cần trung tâm dữ liệu.

Đây sẽ là mâu thuẫn ngày càng lớn trong quá trình mở rộng AI toàn cầu trong tương lai.

Một cộng đồng thực sự có thể ngăn cản 10 tỷ USD??

Một người phụ trách tại Alvarez & Marsal từng nói một câu rất đáng chú ý với nhà đầu tư:

Một cộng đồng có thể đủ sức ngăn chặn một kế hoạch trung tâm dữ liệu trị giá 10 tỷ USD. Câu nói này thực sự chỉ ra một rủi ro lớn cho ngành AI trong tương lai.

Microsoft, Meta, Amazon, Google có thể duyệt hàng trăm tỷ USD vốn đầu tư. Nvidia có thể liên tục tung ra GPU mạnh hơn.

TSMC có thể không ngừng mở rộng năng lực sản xuất tiên tiến. SK Hynix và Micron có thể liên tục nâng sản lượng HBM.

Nhưng ở cuối chuỗi cung ứng, tất cả các chip đó cuối cùng đều phải gắn vào máy chủ, mà máy chủ thì phải đặt vào trung tâm dữ liệu.

Trung tâm dữ liệu phải kết nối vào lưới điện. Lưới điện phải được phê duyệt. Dự án phải có đất. Và người dân địa phương còn phải đồng ý chấp nhận nữa.

Chỉ cần một mắt xích bị tắc, hàng trăm tỷ USD vốn đầu tư phía trước đều không thể thực sự biến thành năng lực tính toán.

Đây là lý do vì sao Mỹ chứng khoán đầu tư mạng luôn cho rằng, thứ đáng chú ý nhất với AI không còn là chip.

Điện, máy biến áp, phân phối điện, lưu trữ năng lượng, làm mát, đất, kết nối lưới điện cùng các nhà vận hành trung tâm dữ liệu có sẵn tài nguyên điện trong tương lai đều có thể sẽ tăng giá trị chiến lược rất lớn.

Bởi AI không "sống" trên mây. Cái gọi là "đám mây" rốt cuộc vẫn là những toà nhà thực với hàng tá dây cáp, trạm biến thế và hàng trăm ngàn GPU tiêu thụ điện liên tục.

Một cảnh tượng trớ trêu nhất đang xuất hiện

Trump và các ông lớn công nghệ Mỹ đều nhấn mạnh Mỹ không được thua trong cuộc đua AI. Châu Âu cũng nhấn mạnh chủ quyền AI.

Hàn Quốc cũng đưa hạ tầng AI lên thành chiến lược quốc gia.

Nhưng đến khi các quốc gia này thực sự bắt đầu xây dựng AI quy mô lớn thì phát hiện ra lực cản lớn nhất lại chính là người dân nước mình.

Và thế là cả kỷ nguyên AI xuất hiện một khung cảnh vô cùng kỳ lạ.