UBS: Ý chí chi tiêu Capex của các doanh nghiệp Mỹ chạm đáy và bật tăng trở lại, tác động của việc tăng lãi suất thêm nữa đối với nền kinh tế có thể sẽ hạn chế

Ý chí chi tiêu vốn của doanh nghiệp Mỹ đang phục hồi từ mức thấp, việc tiếp tục tăng lãi suất có thể gây tác động tiêu cực tới tăng trưởng kinh tế ở mức thấp hơn so với kinh nghiệm trong quá khứ.

Trong một báo cáo gần đây, UBS chỉ ra rằng đầu tư của doanh nghiệp Mỹ đã trải qua giai đoạn yếu kéo dài, xuất phát điểm hiện tại của chi tiêu vốn rõ ràng thấp hơn so với các chu kỳ trước đây. Trong bối cảnh này, ngay cả khi lãi suất tiếp tục tăng, không gian để tạo áp lực mới lên đầu tư doanh nghiệp cũng có thể bị hạn chế.

Cùng lúc đó, đầu tư vào AI vẫn là trụ cột tăng trưởng chính của chi tiêu vốn tại Mỹ. Trong 8 quý vừa qua, đầu tư liên quan đến AI đã tăng trưởng 26% so với cùng kỳ năm trước; nhưng điều quan trọng hơn là, sau khi loại bỏ yếu tố AI, ý chí chi tiêu vốn của doanh nghiệp cũng bắt đầu phục hồi, cho thấy dấu hiệu ổn định đầu tư có thể đang lan từ lĩnh vực công nghệ sang các ngành doanh nghiệp rộng lớn hơn.

UBS cho rằng, nhu cầu bảo trì và nâng cấp tích tụ lâu dài, dòng tiền hoạt động dồi dào của doanh nghiệp, cùng khả năng nhu cầu AI lan tỏa sang các ngành khác đều có thể hỗ trợ cho việc phục hồi chi tiêu vốn. Điều này có nghĩa là, khi đánh giá tác động của chính sách thắt chặt, không thể chỉ nhìn vào mức lãi suất mà còn phải quan sát cả sự thay đổi biên của đầu tư doanh nghiệp.

Đầu tư truyền thống tiếp tục yếu, không gian tác động của lãi suất có thể bị thu hẹp

Theo quy tắc kinh nghiệm của mô hình FRBUS của Fed, lãi suất cứ tăng 100 điểm cơ bản sẽ làm tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 60 điểm cơ bản trong năm đầu, và trong hai năm tổng tác động tiêu cực có thể lên tới 150 điểm cơ bản. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thị trường đánh giá tác động của việc thắt chặt tiếp theo.

Nhưng UBS chỉ ra rằng, điểm khác biệt của chu kỳ này là đầu tư của doanh nghiệp không phải bước vào giai đoạn thắt chặt từ mức cao.

Trong 8 quý vừa qua, đầu tư cố định phi dân cư tư nhân của Mỹ chỉ tăng trung bình 0,1% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn nhiều so với mức bình quân dài hạn 3,2%; đầu tư vào nhà ở giảm trung bình 2,0% so với cùng kỳ năm trước, cũng thấp hơn rõ rệt so với bình quân dài hạn 2,2%. Ngoại trừ lĩnh vực công nghệ, đầu tư truyền thống ở Mỹ đã liên tục yếu trong ít nhất hai năm.

Do đó, trong bối cảnh đầu tư vốn đã ở mức thấp, việc tiếp tục tăng lãi suất vẫn gây ràng buộc, nhưng không gian để tiếp tục giảm chi tiêu doanh nghiệp có thể đã bị thu hẹp. Sức ép của lãi suất phản ánh qua mô hình FRBUS không mất tác dụng, chỉ là điểm xuất phát đầu tư ở các giai đoạn lịch sử khỏe mạnh khác biệt rõ rệt so với tình hình hiện tại.

Ý chí chi tiêu vốn ngoài AI phục hồi, đầu tư xuất hiện bước ngoặt sớm

AI vẫn là nguồn tăng trưởng chi tiêu vốn mạnh nhất ở Mỹ hiện nay. Trong 8 quý vừa qua, đầu tư liên quan đến AI tăng trưởng 26% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đầu tư của doanh nghiệp Mỹ không phải co lại toàn diện mà tập trung cao ở lĩnh vực AI.

Nhưng UBS nhận thấy, ý chí chi tiêu vốn ở các lĩnh vực ngoài AI cũng bắt đầu cải thiện.

UBS tổng hợp 14 chỉ số ý chí chi tiêu vốn từ khảo sát ngành sản xuất và dịch vụ của các Fed khu vực và lấy giá trị trung vị. Chỉ số này sau tháng 4/2025 từng rơi xuống phần trăm vị trí thấp thứ 3 trong lịch sử, đến tháng 8/2026 đã phục hồi lên phần trăm vị trí thứ 36.

Mức này vẫn chưa cao, nhưng xu hướng đã chuyển biến. Số liệu lịch sử cho thấy, chỉ số này mỗi khi tăng một bậc, tương ứng khoảng 1,2 độ lệch chuẩn, thường phản ánh tốc độ tăng trưởng chi tiêu vốn sẽ tăng khoảng 5,5 điểm phần trăm. Dù ý chí không đồng nghĩa với chi tiêu thực tế, nhưng thường dẫn dắt biến động của chi tiêu vốn.

UBS đồng thời loại bỏ yếu tố AI khỏi đầu tư cố định, tổng cộng loại trừ 5 hạng mục đầu tư liên quan AI. Tuy nhiên, tiêu chí “không AI” vẫn có thể bao hàm một phần chi tiêu cho AI, bởi vậy xu hướng này thích hợp được hiểu là đầu tư ngoài ngành công nghệ xuất hiện tín hiệu ổn định, chứ không phải ảnh hưởng của AI đã bị loại bỏ hoàn toàn.

Nhu cầu nâng cấp và dòng tiền dồi dào hỗ trợ Capex phục hồi

Ý chí chi tiêu vốn phục hồi, một lý do thực tế có thể là nhu cầu bảo trì và nâng cấp bị trì hoãn trước đây đã bắt đầu được giải phóng. Sau ít nhất hai năm đầu tư ngoài công nghệ liên tục yếu, một số doanh nghiệp có thể đã hết khả năng tiếp tục lùi các khoản chi cho nâng cấp thiết bị và cơ sở vật chất, nên việc Capex phục hồi gần đây chưa hẳn là mở rộng toàn diện mà có thể chỉ là tái khởi động các chi tiêu thiết yếu.

Dòng tiền doanh nghiệp cung cấp nền tảng tài chính. Dòng tiền hoạt động tăng thêm 825 tỷ đô la Mỹ so với cùng kỳ năm trước, tăng 25%; trong khi đó, trừ các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn (hyperscalers), tỷ lệ chi tiêu vốn/dòng tiền hoạt động vẫn ở gần mức thấp nhất lịch sử.

Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp không thiếu vốn mà là trước đây chưa chuyển hóa nhiều dòng tiền thành chi tiêu đầu tư. Nếu ý chí chi tiêu vốn tiếp tục phục hồi, dòng tiền nội bộ dồi dào sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào tài trợ bên ngoài, làm yếu tác động trực tiếp của lãi suất cao tới đầu tư doanh nghiệp.

Ngoài ra, nếu nhu cầu về hạ tầng AI, phần mềm và tự động hóa tiếp tục lan ra các ngành ngoài công nghệ, việc phục hồi chi tiêu vốn có thể được mở rộng thêm. Hiện chưa có đủ dữ liệu để khẳng định xu hướng này đã hình thành toàn diện, nhưng ý chí đầu tư ngoài AI phục hồi từ mức cực thấp trong lịch sử đã phát đi tín hiệu sớm đáng chú ý.