Thị trường chứng khoán châu Âu tăng liên tiếp năm tháng đối mặt với bài kiểm tra áp lực! Liệu chủ đề thiết bị bán dẫn do ASML dẫn đầu và HALO có thể phá vỡ "lời nguyền tháng 9"?

Theo ghi nhận từ ứng dụng tài chính Zhihu (智通财经APP), đà tăng mạnh mẽ của nhóm thiết bị bán dẫn do “ông lớn” ASML dẫn đầu cùng hiệu ứng “HALO” đã thúc đẩy chứng khoán châu Âu liên tục tăng trong năm tháng liền theo tháng, đưa thị trường này bước vào giai đoạn nhạy cảm mới: “nền tảng cơ bản vẫn vững mạnh, nhưng yếu tố chiến thuật suy yếu”. Tính từ đầu năm đến nay, chỉ số Stoxx Europe 600 đã tăng 10%, tỷ lệ P/E kỳ vọng tăng lên 15 lần, cao hơn mức trung bình 10 năm là 14,5 lần; trong khi đó, yếu tố mùa vụ yếu kém vào tháng 9, giá xăng dầu và khí đốt bị đẩy lên do chiến tranh Iran, kỳ vọng tăng lãi suất từ Ngân hàng Trung ương châu Âu, bất ổn chính trị tại Pháp và Mỹ, cùng sự hồi phục thanh khoản sau mùa hè, đều có thể khiến biến động thị trường gia tăng.

Một số nhà phân tích cho rằng, việc chỉ số chuẩn Stoxx Europe 600 được hỗ trợ quanh vùng 640 điểm cho thấy xu thế tăng trung hạn chưa bị phá vỡ, nhưng khi các yếu tố tích cực dần được thị trường hấp thụ hết, diễn biến ở châu Âu sẽ chuyển từ tăng đồng đều sang giai đoạn chọn lọc cổ phiếu biến động mạnh dựa trên yếu tố lợi nhuận thực tế, chất lượng tài sản và cấu trúc vị thế nắm giữ.

Đà tăng của chứng khoán châu Âu trong năm tháng qua không chỉ là xu thế vĩ mô đơn thuần. ASML, BE Semiconductor và các doanh nghiệp dẫn đầu ngành thiết bị bán dẫn đã hưởng lợi lớn từ vốn đầu tư cho AI toàn cầu trong nửa đầu năm. Hiệu ứng “HALO” – tài sản lớn, ít rủi ro lạc hậu công nghệ (Heavy Assets, Low Obsolescence) – tiếp tục thu hút dòng tiền vào các tài sản hữu hình khó thay thế bởi AI như thiết bị bán dẫn, cơ sở hạ tầng năng lượng, công nghiệp, quốc phòng, vận tải và dịch vụ công cộng. Những cổ phiếu với “hào quang HALO” như ASML và BE Semiconductor Industries NV chiếm tỷ trọng lớn tại thị trường chứng khoán thiên về tài sản nặng ở châu Âu, trong khi chứng khoán Mỹ lại chú trọng nhóm cổ phiếu “vốn hóa nhẹ”.

Kể từ tháng 7, khi nhóm bán dẫn trên toàn cầu điều chỉnh ngắn hạn, thị trường châu Âu với các doanh nghiệp ưu tú – rào cản gia nhập cao, dòng tiền ổn định dài hạn, rủi ro công nghệ thấp – trở thành điểm đến chính để nhà đầu tư toàn cầu phân tán rủi ro tập trung tại cổ phiếu công nghệ Mỹ. Chứng khoán châu Âu không “quá đông” và có chỉ số Beta cao như Philadelphia Semiconductor hay Nasdaq 100, mà tích hợp động lực tăng trưởng AI vào một nền tảng ngành nghề truyền thống chất lượng cao có tỉ lệ tập trung vị thế thấp và dòng tiền lâu năm vững mạnh.

Chứng khoán châu Âu sau 5 tháng tăng liên tiếp đối mặt với rủi ro mùa vụ, “lời nguyền tháng 9” cận kề

Đà tăng kéo dài 5 tháng của chứng khoán châu Âu sắp bước vào khoảng thời gian gặp nhiều khó khăn trong lịch sử, trong bối cảnh rủi ro vĩ mô liên tục tích tụ.

Tháng 9 thường là tháng diễn biến kém nhất trong năm của chỉ số Stoxx Europe 600, khi trong 5 năm qua, mức giảm trung bình tháng 9 lên đến 2,1%. Điều này lại trùng với lúc Ngân hàng Trung ương châu Âu phát đi tín hiệu chính sách “diều hâu” hơn, bất ổn chính trị tại Pháp và Mỹ gia tăng, và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông xoay quanh Iran kéo dài chưa dứt.

Khi thanh khoản thị trường dự kiến hồi phục sau khoảng thời gian giao dịch trầm lắng mùa hè, cộng với việc chỉ số Stoxx Europe 600 đã tăng 10% trong năm nay, thị trường châu Âu sẽ càng nhạy cảm hơn trước bất kỳ tin tức bất lợi nào.

Nhà phân tích cấp cao tại Leverage Shares – một trong các “quỹ đầu tư tài sản lớn” châu Âu – bà Violeta Todorova nhận xét: “Sau đợt tăng mạnh, thị trường có thể dễ bị tác động bởi biến động. Khả năng dung sai đối với kỳ vọng lợi nhuận và định giá đã giảm, nên nhà đầu tư không còn dễ bỏ qua các dữ liệu tiêu cực hoặc tin tức xấu.”

Biểu đồ trên cho thấy tháng 9 có tác động tiêu cực theo mùa đối với thị trường cổ phiếu châu Âu. Trong 5 năm qua, chỉ số Stoxx Europe 600 giảm trung bình 2,1% trong tháng 9.

Diễn biến hàng ngày cũng cho thấy thay đổi có thể đã bắt đầu. Tính đến ngày 20/8, chỉ số Stoxx Europe 600 giảm liền bảy phiên giao dịch, suýt xác lập kỷ lục giảm liên tiếp dài nhất một thập kỷ. Dù tỷ lệ giảm không lớn, nhưng điều này phản ánh tâm lý thị trường đã có dấu hiệu hạ nhiệt từ sau khi chỉ số này lập đỉnh lịch sử đầu tháng.

Đường đi chính sách “diều hâu” của ngân hàng trung ương và áp lực vị thế đông đảo có thể khuếch đại biến động

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, xu hướng tăng tổng thể vẫn được duy trì, vì chỉ số này đã bật lại sau khi chạm vùng hỗ trợ quanh 640 điểm. Điều này cho thấy nhà đầu tư vẫn đặt niềm tin vào kết quả kinh doanh tích cực và đà tăng trưởng kinh tế bền vững sẽ mang lại hỗ trợ lâu dài.

Đối tác tại RootBridge Capital – ông Alpesh Patel – dự đoán: động lượng giảm ở khung tuần và kênh tăng ở khung tháng thường song hành, “nghĩa là thị trường đang hấp thụ đà tăng mạnh trước đó chứ chưa hình thành đỉnh”. Tuy nhiên, ông bổ sung, nhà đầu tư “có lý do để lo ngại, bởi tháng 9 thường sẽ để lộ một thị trường khi lực hỗ trợ tích cực đã cạn kiệt và các vị thế mua ngày càng đông đúc”.

Biểu đồ trên thể hiện động lượng tăng giá trên thị trường cổ phiếu châu Âu đang yếu dần; tuy nhiên, xu hướng tăng tổng thể vẫn chưa bị phá vỡ. Chú thích: Biểu đồ nến ngày của chỉ số Stoxx Europe 600.

Một rủi ro lớn đến từ kỳ vọng lạm phát và chính sách tiền tệ của ECB, chủ yếu do chiến sự Iran ở Trung Đông đẩy giá dầu tăng cao. Chi tiêu quy mô lớn cho AI dự kiến cũng sẽ tạo thêm áp lực lạm phát. Thị trường hoán đổi lãi suất gần như đã định giá hoàn toàn khả năng ECB tăng lãi suất vào tháng tới.

Nhà đầu tư sẽ có thêm manh mối trong cuộc hội thảo chính sách kinh tế Jackson Hole tổ chức vào thứ Sáu. Chủ tịch FED Kevin Walsh dự kiến phát biểu vào cuối ngày hôm nay, sau đó là thành viên HĐQT ECB – bà Isabel Schnabel. Tuần này, bà Schnabel tuyên bố rằng do căng thẳng Trung Đông làm tăng rủi ro lạm phát, cùng với kết quả kinh tế khu vực đồng euro mạnh bất thường, lãi suất cơ bản cần tăng thêm.

Dòng vốn chảy vào hợp đồng tương lai cổ phiếu châu Âu đang phát ra tín hiệu tiêu cực. Theo các chiến lược gia Citigroup, dù vị thế tổng thể trên cổ phiếu châu Âu thuộc hàng mạnh nhất tại thị trường phát triển, tâm lý thị trường tuần qua đã “xấu đi nhẹ”. Dữ liệu của họ cho thấy dòng tiền gần đây chủ yếu do các vị thế bán khống mới trên chỉ số bluechip Euro Stoxx 50 và DAX của Đức thúc đẩy.

Trong một báo cáo nghiên cứu, chiến lược gia David Chew của Citigroup viết: “Rủi ro chiến thuật then chốt tập trung tại chỉ số DAX. Tại đây, các vị thế mua lãi cao và vị thế bán khống lỗ nặng cùng tồn tại, tạo nên dòng tiền bất đối xứng.” Ông cho rằng: “Mô hình này khiến thị trường liên tục đối mặt nguy cơ biến động mạnh, lực kích hoạt có thể là siết bán khống hoặc hoạt động chốt lời diễn ra nhanh chóng.”

Làn sóng tăng giá cổ phiếu hưởng lợi từ AI đang nóng lên nhưng đi kèm sự do dự, định giá cao bước vào thời kỳ kiểm chứng lợi nhuận

Theo bà Marina Zavolok – trưởng nhóm chiến lược chứng khoán châu Âu của Morgan Stanley – một trong những giao dịch “hot” nhất trên thị trường châu Âu cũng bắt đầu có dấu hiệu mong manh. Một rổ cổ phiếu lớn hưởng lợi từ sự mở rộng ứng dụng AI đã tăng 13% trong năm nay, chủ yếu nhờ niềm tin của nhà đầu tư rằng chi tiêu kỷ lục cho công nghệ này sẽ thúc đẩy tiết kiệm chi phí hoạt động tiềm năng và nâng cao năng suất lao động.

Nhưng bà Zavolok cho biết, đà tăng này luôn đi kèm tâm lý thận trọng. “Nhà đầu tư mua lại cổ phiếu liên quan chi tiêu AI ở châu Âu vẫn rất do dự và có nhiều băn khoăn,” bà nói. Bà dẫn chứng những lo ngại của thị trường về chu kỳ kinh tế và chu kỳ thắt chặt tiền tệ tại châu Âu.

Khi chỉ số Stoxx Europe 600 hướng tới năm tăng thứ tư liên tiếp, định giá cổ phiếu châu Âu nói chung đã trở nên đắt đỏ hơn. Dữ liệu tổng hợp từ các tổ chức cho thấy P/E kỳ vọng của chỉ số này hiện khoảng 15 lần, nhỉnh hơn mức trung bình 10 năm là 14,5 lần.

Biểu đồ trên minh họa, định giá cổ phiếu châu Âu đã vượt trung bình – bốn năm tăng liên tục đã đẩy tỷ lệ P/E vượt lên trên mức trung bình 10 năm.

Các chiến lược gia Barclays mới đây cảnh báo, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11 cũng có thể khiến thị trường biến động. Nhóm nghiên cứu do Emanuel Cau dẫn dắt tại tổ chức này nhận định: “Kịch bản cơ sở của chúng tôi vẫn là tăng nhẹ liên tục, nhưng trong bối cảnh mùa tựu trường vốn biến động lớn, mà tháng 9 lại là giai đoạn yếu truyền thống, đà phục hồi cần thị trường trái phiếu và dầu mỏ giữ sự ổn định hơn nữa.”