Thoát án phạt 1,4 nghìn tỷ! Meta đạt thỏa thuận hòa giải vụ kiện "nghiện mạng xã hội", cao nhất phải trả 18 tỷ USD

Meta cuối cùng đã đạt được thỏa thuận với nhiều bang của Mỹ về vụ kiện “nghiện mạng xã hội”.

Theo giờ địa phương vào thứ Tư, Meta đã đạt được thỏa thuận với các Tổng chưởng lý của các bang và khu vực tại Mỹ, đồng ý trả tối đa khoảng 18 tỷ USD và áp dụng một loạt các hạn chế an toàn đối với trẻ vị thành niên trên Facebook và Instagram, chấm dứt phiên tòa liên bang đã bước sang tuần thứ hai.

Sau khi tin tức về thỏa thuận được công bố, cổ phiếu Meta (META) đã tăng hơn 4% khi mở cửa thị trường Mỹ vào thứ Tư, sau đó quay đầu giảm rồi lại tăng khoảng 3%. Phản ứng tích cực ban đầu từ thị trường cho thấy các nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến ý nghĩa loại bỏ rủi ro pháp lý tiềm ẩn khổng lồ của thỏa thuận này.

Vụ kiện này được xem là một trong những “trận chiến sinh tử” có rủi ro cao nhất mà Meta từng đối mặt. Trước đó, Meta ước tính nếu thua kiện, họ có thể phải đối mặt với mức phạt lên tới 1,4 nghìn tỷ USD chỉ cho các vụ kiện tại California, Colorado, Kentucky và New Jersey, con số này gần bằng giá trị vốn hóa hiện tại của công ty.

Số tiền bồi thường thực tế là bao nhiêu? Dao động từ 16,7 tỷ đến 18 tỷ USD

Trong những thông tin công khai hiện tại, xuất hiện ba con số 16,68 tỷ USD, khoảng 17,1 tỷ USD và khoảng 18 tỷ USD, chủ yếu tương ứng với tài liệu của tòa án, một số chính phủ bang và chính cách Meta mô tả các sắp xếp thỏa thuận khác nhau.

Theo hồ sơ thỏa thuận nộp lên tòa án, số tiền tối đa Meta đồng ý trả là 16,68 tỷ USD. Một số phương tiện truyền thông dựa vào đó đưa tin rằng Meta đồng ý trả tối đa 16,68 tỷ USD để giải quyết các vụ kiện do 29 bang đề xuất.

Thông báo của công ty Meta sau đó lại sử dụng con số tổng thanh toán rộng rãi hơn, mô tả giá trị hợp đồng lần này là khoảng 18 tỷ USD. Trong đó, khoảng 12,7 tỷ USD sẽ được trả góp trong 10 năm, còn lại khoảng 5,3 tỷ USD sẽ phụ thuộc vào việc TikTok, YouTube có áp dụng các biện pháp bảo vệ thiếu niên tương tự hay không.

Đồng thời, văn phòng Tổng chưởng lý nhiều bang mô tả số tiền hòa giải toàn quốc này lên tới tối đa khoảng 17,1 tỷ USD.

Vì vậy, nếu xét theo nghĩa vụ thanh toán cốt lõi được xác định trong tài liệu tòa án, số tiền tối đa là 16,68 tỷ USD; nếu theo cách diễn giải chính thức của Meta về toàn bộ sắp xếp thanh toán, thì là “khoảng 18 tỷ USD”.

Meta dự kiến sẽ ghi nhận khoảng 10 tỷ USD chi phí pháp lý vào quý III năm 2026, con số này không được bao gồm trong hướng dẫn chi phí công bố tại buổi họp kết quả tài chính quý II trước đó của công ty.

29 bang cáo buộc Meta “dẫn dắt nghiện ngập”, còn bị nghi ngờ thu thập dữ liệu trẻ em trái phép

Trọng tâm của vụ kiện này là việc nhiều bang ở Mỹ cáo buộc Meta khi thiết kế Instagram và Facebook đã cố tình sử dụng các tính năng sản phẩm có khả năng tạo sự gắn bó để thu hút trẻ em và thanh thiếu niên, tiếp tục mở rộng sử dụng trong khi biết rõ các rủi ro liên quan, đồng thời đánh lừa người tiêu dùng về nhận thức an toàn của nền tảng.

Thêm vào đó, 29 bang còn cáo buộc Meta vi phạm Đạo luật bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em Mỹ, khi biết rõ một số người dùng dưới 13 tuổi nhưng vẫn thu thập dữ liệu cá nhân của trẻ mà không thông báo hay nhận sự đồng ý của phụ huynh, và sử dụng dữ liệu đó để huấn luyện các mô hình học máy và trí tuệ nhân tạo tạo sinh.

Meta luôn phủ nhận những cáo buộc liên quan. Công ty cũng từng tranh luận rằng, “nghiện mạng xã hội” chưa được công nhận chính thức là bệnh tâm thần bởi giới y khoa, do đó công ty không thể bị quy kết lừa dối người dùng chỉ vì sản phẩm có tính “gây nghiện”.

Thỏa thuận lần này cũng đồng thời xác nhận rõ không đồng nghĩa với việc Meta thừa nhận bất cứ trách nhiệm, hành vi sai trái hoặc vi phạm pháp luật nào.

Vụ án được mở vào ngày 18/8 tại tòa án liên bang Oakland, California, dự kiến kéo dài nhiều tuần. Tổng chưởng lý 29 bang không chỉ yêu cầu khoản tiền phạt khổng lồ mà còn muốn tòa buộc Meta phải thay đổi cách thiết kế và vận hành sản phẩm nền tảng.

Bây giờ, khi hai bên đạt thỏa thuận vào tuần thứ hai của phiên tòa, điều đó có nghĩa là phiên tòa có thể ảnh hưởng sâu rộng đến mô hình kinh doanh của Meta nay đã kết thúc sớm.

“Giới hạn hai giờ + cấm dùng ban đêm”, Meta sẽ tiến hành “đại phẫu” thiết kế sản phẩm cho vị thành niên

Là điều kiện thỏa thuận, Meta sẽ phải áp dụng một loạt các biện pháp bảo vệ vị thành niên trên Facebook và Instagram, mạnh mẽ chưa từng có từ trước đến nay.

Đáng chú ý nhất là giới hạn thời gian sử dụng hàng ngày. Theo thỏa thuận, mặc định vị thành niên chỉ được sử dụng hai nền tảng này tối đa 2 giờ mỗi ngày, đồng thời có “chế độ tạm dừng sản xuất hiệu quả”: cứ 15 phút sử dụng liên tục sẽ nhắc một lần, khi đạt 60 phút và 90 phút lại tạm dừng, nhằm phá vỡ việc lướt web kéo dài liên tục.

Giới hạn này sẽ kéo dài trong 5 năm. Nếu các nền tảng cạnh tranh như TikTok, YouTube cũng áp dụng cơ chế này, giới hạn mỗi ngày của mỗi ứng dụng có thể thấp xuống còn 1 giờ và kéo dài 10 năm.

Không những vậy, Meta sẽ triển khai “chế độ ban đêm”, hạn chế trẻ em truy cập dòng tin từ nửa đêm đến 6 giờ sáng, đồng thời tắt thông báo từ 10 giờ đêm đến 7 giờ sáng hôm sau.

Vào ngày đi học, Meta cũng sẽ hạn chế việc sử dụng trong khoảng 8 giờ sáng đến 3 giờ chiều các ngày trong tuần, đồng thời hủy thông báo đẩy, để giảm ảnh hưởng của mạng xã hội lên thời gian học tập của học sinh.

Công ty cũng cần tăng cường xác thực độ tuổi, hạn chế hơn nữa việc vị thành niên tiếp xúc với nội dung không phù hợp lứa tuổi, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ chống lại bắt nạt mạng, rối loạn ăn uống, tự sát và tự làm hại bản thân.

Giới hạn “số lượt thích”, bộ lọc làm đẹp cũng bị hạn chế, tổ chức kiểm toán độc lập sẽ giám sát thực thi

Phương án thỏa thuận còn liên quan đến cơ chế so sánh xã hội gây tranh cãi lâu nay trên nền tảng xã hội.

Meta sẽ hạn chế người dùng thanh thiếu niên xem số lượt “thích” trên bài đăng, đồng thời hạn chế một số bộ lọc làm đẹp có thể thúc đẩy so sánh ngoại hình. Ngoài ra, công ty phải cung cấp những công cụ kiểm soát cho phụ huynh dễ sử dụng hơn, bao gồm giúp phụ huynh biết con mình sử dụng ra sao và cảnh báo nếu có thay đổi thiết lập an toàn.

Thêm nữa, thỏa thuận yêu cầu tổ chức kiểm toán độc lập đánh giá định kỳ việc áp dụng và hiệu quả thực tế của các biện pháp an toàn này, báo cáo tới những bang tham gia thỏa thuận.

Điều này có nghĩa là lần này, thỏa thuận không chỉ là chi trả khổng lồ một lần, mà áp lực kiện tụng và quản lý lần đầu tiên đã tác động trực tiếp vào tầng thiết kế sản phẩm của Meta.

Tổng chưởng lý California Rob Bonta cho biết, Meta đã đồng ý tiến hành “chuyển đổi quy mô lớn”, giảm rủi ro các nền tảng của họ gây hại và sẽ triển khai các biện pháp liên quan trong vài tháng tới.

Meta tạm thời “gỡ bỏ quả bom pháp lý” lớn nhất

Đối với Meta, ý nghĩa lớn nhất của thỏa thuận này có lẽ không phải ở lần thanh toán khoảng 17-18 tỷ USD, mà là loại bỏ được một rủi ro kéo dài, về lý thuyết có thể lên tới nghìn tỷ USD.

Trước khi phiên tòa bắt đầu, Meta đã công bố rằng các vụ án ở California, Colorado, Kentucky và New Jersey có thể khiến họ bị phạt tối đa 1,4 nghìn tỷ USD, trong khi các bang liên quan cho rằng con số thực tế gần 200 tỷ USD. Dù con số cuối cùng thế nào, mức phạt tiềm năng này đủ sức tác động căn bản tới tình hình tài chính cũng như mô hình kinh doanh của Meta.

Thậm chí ở quy mô thanh toán tối đa của lần thỏa thuận này, theo cách công bố chính thức của Meta là khoảng 18 tỷ USD, cũng chỉ chiếm 1,3% so với mức phạt tiềm năng 1,4 nghìn tỷ USD vừa kể trên.

Điều đó lý giải vì sao cổ phiếu Meta tăng mạnh ngay khi tin thỏa thuận được công bố: nhà đầu tư trả một cái giá rất lớn nhưng chắc chắn, để đổi lấy việc rủi ro kiện tụng trước kia – vốn có thể cao hơn rất nhiều và kết quả hoàn toàn không thể đoán trước – nay giảm đi đáng kể.

Tuy nhiên, thỏa thuận này không đồng nghĩa Meta đã chấm dứt hoàn toàn rủi ro pháp lý về vấn đề an toàn thanh thiếu niên. Reuters cho biết, Meta, Snap, YouTube của Alphabet và TikTok của ByteDance vẫn đối mặt với hàng nghìn vụ kiện về việc mạng xã hội gây ảnh hưởng tới sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên.

Trước đây, Meta từng thua kiện trong một vụ điển hình tại bang New Mexico. Tháng 3 năm nay, bồi thẩm đoàn quyết định Meta phải trả New Mexico 375 triệu USD; ngày 6/8, thẩm phán xác định Meta gây cản trở công cộng và phạt thêm khoảng 567 triệu USD, đồng thời yêu cầu công ty triển khai các biện pháp an toàn cho trẻ vị thành niên.

Vì vậy, thỏa thuận nhiều bang lần này tuy giúp Meta tạm thời tháo gỡ một “quả bom” pháp lý có thể lên tới nghìn tỷ USD, nhưng áp lực quản lý và kiện tụng xoay quanh thiết kế sản phẩm mạng xã hội, sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên và bảo vệ dữ liệu trẻ em còn lâu mới kết thúc.