"Cơn bão trái phiếu" quét qua Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, lợi suất trái phiếu dài hạn tiến sát mức cao nhất trong hàng chục năm

Thị trường trái phiếu có chủ quyền toàn cầu đang trải qua làn sóng bán tháo mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, lợi suất dài hạn liên tục tăng cao dưới ba áp lực: lo ngại lạm phát, mở rộng tài khóa và suy giảm cơ cấu cầu, khiến chi phí huy động vốn của các chính phủ tăng đột ngột.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm trong tuần này đã chạm mức 5,33%, cao nhất kể từ năm 2007; lợi suất trái phiếu cùng kỳ hạn của Pháp tăng lên mức đỉnh kể từ năm 2008; lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm của Đức trở lại mức năm 2011; lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn tương tự gần chạm 6%; trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Nhật Bản kỳ hạn 30 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1999.

Bài viết từ Tin tức phố Wall cho biết, Lợi suất tổng hợp trái phiếu chính phủ toàn cầu trở lại mức năm 2007. Ngoài ra, theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, Lợi suất trung bình của rổ trái phiếu chủ quyền xếp hạng đầu tư đã tăng vọt lên khoảng 4,5%, mức cao nhất kể từ khi có số liệu vào năm 2015.

Đợt bán tháo lần này không phải là sự kiện biệt lập của một thị trường đơn lẻ, mà được thúc đẩy bởi các động lực cơ cấu toàn cầu – căng thẳng địa chính trị kéo dài làm trầm trọng thêm cú sốc cung và nguy cơ lạm phát, kỷ luật tài khóa của các chính phủ bị nới lỏng, trong khi nhu cầu từ các nhà đầu tư truyền thống vào trái phiếu dài hạn suy giảm một cách hệ thống. Phân tích chỉ ra, điều này đồng nghĩa với việc logic định giá tài sản thu nhập cố định kỳ hạn dài đang được viết lại; đối với chính quyền Trump, chi phí huy động vốn cao đã trở thành áp lực chính trị vào dịp trước bầu cử giữa kỳ.

Lợi suất trái phiếu Mỹ toàn tuyến báo động, kỳ hạn dài chịu tác động mạnh nhất

Tâm chấn của cơn bão trái phiếu lần này nằm ở kỳ hạn dài. Từ cuối tháng 6 đến nay, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã cộng thêm gần 40 điểm cơ bản, chạm 5,33% trong phiên giao dịch thứ Ba trước khi giảm nhẹ về 5,28%, nhưng vẫn duy trì ở vùng cao nhất trong gần hai mươi năm.

Lý do trái phiếu dài hạn dẫn dắt đà giảm là do chúng nhạy cảm hơn với các yếu tố rủi ro như lạm phát. Giám đốc đầu tư của St. James’s Place, Justin Onuekwusi cho biết:

"Thông điệp mà thị trường truyền đi là: Chúng tôi dự báo lạm phát trong tương lai sẽ cao hơn, hoặc ít nhất là có nhiều bất định hơn, vì vậy chúng tôi yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn."

Nhà chiến lược vĩ mô của Bloomberg, Skylar Montgomery Koning, chỉ ra rằng đợt tăng lợi suất có tính cơ cấu lần này có một điểm khác biệt then chốt: mở rộng thâm hụt đang diễn ra trong bối cảnh kinh tế chưa hề suy yếu rõ rệt.

"Thông thường, thâm hụt nới rộng đi kèm kinh tế suy yếu, lãi suất chính sách hạ theo, tạo bộ đệm cho thị trường trái phiếu. Nhưng hiện nay, mở rộng tài khóa theo chu kỳ thuận khi lãi suất vốn đã cao, khiến chính phủ vay thêm, tiếp tục đẩy lợi suất tăng cao hơn."

Âu-Nhật cùng chịu áp lực, chi phí huy động nhiều nước lên đỉnh nhiều năm

Thị trường trái phiếu châu Âu cũng không nằm ngoài sóng gió. Lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất từ năm 2008, nhà đầu tư chuyển sự chú ý sang đàm phán ngân sách năm 2027 và bất ổn chính trị do bầu cử tổng thống năm sau mang lại.

Theo Bloomberg, nguồn tin cho biết Đức đã phát hành trái phiếu kỳ hạn 30 năm qua hình thức hợp vốn vào thứ Ba, với lãi suất phải trả cao nhất trong 15 năm qua.

Về phía Nhật Bản, mặc dù lợi suất tuyệt đối vẫn thấp hơn các thị trường chủ chốt khác, nhưng đà tăng của lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm cũng rất bền bỉ, đã vượt mức cao nhất kể từ năm 1999.

Trước việc chi phí huy động vốn kỳ hạn dài tăng vọt, một số quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát hành trái phiếu, chuyển sang các công cụ kỳ hạn ngắn hơn.

Cơ quan chức năng của Anh đã tạm dừng hầu hết các kế hoạch phát hành trái phiếu dài hạn dự kiến. Tuy nhiên, không gian xoay chuyển của chính phủ các nước khá hạn chế – trong môi trường không còn có thể khóa lãi suất cực thấp cho hàng chục năm, lựa chọn chính sách đã bị thu hẹp rất nhiều.

Đối với chính quyền Trump, việc lợi suất trái phiếu dài hạn tăng cao liên tục không chỉ là bài toán thị trường, mà còn là rủi ro chính trị. Chi phí huy động vốn chính phủ cao đang lan sang lãi suất cho vay doanh nghiệp và tín dụng tiêu dùng, tạo áp lực rõ rệt trước thềm bầu cử giữa kỳ.

Chi phí lãi suất nợ công Mỹ tiếp tục là động lực leo thang chính của thâm hụt ngân sách. Trong năm tài khóa hiện tại, chi phí lãi suất đã lên tới 1,17 nghìn tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ, một phần do lợi suất trái phiếu tăng mạnh. Quy mô thâm hụt hàng năm của Mỹ gần đạt tới 2 nghìn tỷ USD, tổng nợ quốc gia tiến sát ngưỡng 40 nghìn tỷ USD.

Chris Iggo, Giám đốc đầu tư tại AXA IM Core, hiện làm việc tại BNP Paribas Asset Management, nhận định:

"Cuộc bầu cử tháng 11 có thể phát sinh thêm các rủi ro chính sách, và sẽ khiến thị trường chú ý sát sao tới các vấn đề tài khóa trước mùa ngân sách thường niên. Trong kịch bản lý tưởng, không ai muốn đối mặt với lãi suất vay thế chấp tăng cao ngay trước kỳ bầu cử trọng đại, dù hiện tại mặt bằng vẫn thấp hơn so với năm 2023."

Đội ngũ chiến lược gia do Ed Yardeni dẫn đầu tại Yardeni Research ngày thứ Ba nhận định, hiện chưa có lý do để hoảng loạn với thị trường trái phiếu Mỹ, "Chúng tôi chưa nhấn nút hoảng loạn, nhưng đang theo dõi sát sao phản ứng của thị trường trái phiếu xem liệu điều đó có xảy ra hay không."

Mất cân đối kép cung-cầu, lợi suất thực thành động lực chính

Đáng chú ý là, dù lo ngại lạm phát là bối cảnh quan trọng của đợt bán tháo lần này, nhưng tỷ lệ hòa vốn lạm phát kỳ hạn dài – chỉ báo kỳ vọng lạm phát tương lai của thị trường ở các thị trường chủ chốt – nhìn chung vẫn duy trì ổn định tương đối. Đà tăng của lợi suất chủ yếu được thúc đẩy bởi lợi suất thực, tức là phần lợi nhuận mà nhà đầu tư yêu cầu ngoài bù đắp lạm phát.

Về phía cung, các doanh nghiệp công nghệ phát hành trái phiếu dài hạn quy mô lớn để tài trợ cho đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, làm gia tăng thêm áp lực cung kỳ hạn dài. Tập đoàn mẹ của Google, Alphabet, vừa quyết định lần đầu tiên phát hành trái phiếu trị giá 5 tỷ đô la Australia (khoảng 3,6 tỷ USD) tại thị trường Australia là một ví dụ.

Về phía cầu, nhóm khách hàng truyền thống nắm giữ trái phiếu dài hạn đang dần rút lui có tính hệ thống. Các tổ chức như quỹ hưu trí vốn là nguồn cầu ổn định với trái phiếu kỳ hạn dài, nhưng khi các chương trình lương hưu có lãi suất cố định dần biến mất, và chính sách giám sát khiến dòng vốn thiên về cổ phiếu, trụ đỡ nhu cầu này đang lung lay. Cùng lúc đó, quy mô phát hành trái phiếu các chính phủ liên tục tăng, ngày càng phụ thuộc vào các nhà đầu tư cá nhân nhạy cảm với giá.

Biên bản họp tháng 6 của Fed cho biết các quan chức đã bàn về thay đổi trong cơ cấu nắm giữ trái phiếu kho bạc – chủ thể nắm giữ đang chuyển từ "cơ quan/cá nhân chính thức kém nhạy với giá" sang các "nhà đầu tư cá nhân nhạy cảm với giá", sự chuyển dịch này có thể đẩy cao premium kỳ hạn. Anshul Pradhan, Giám đốc chiến lược lãi suất Mỹ tại Barclays, nhận định: Thay đổi trong cơ cấu người mua trong thập niên qua đã khiến premium kỳ hạn trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng thêm khoảng 90 điểm cơ bản.

Đối mặt với đà tăng đều của lợi suất, nhà đầu tư tổ chức có quan điểm khác nhau về thị trường sau này.

Quản lý danh mục JPMorgan Asset Management, Kelsey Berro cho rằng, việc tái định giá thị trường hiện tại tạo ra cửa sổ hấp dẫn tiềm năng cho dòng vốn mới. " Chúng tôi cho rằng giá trị hiện hữu chủ yếu ở kỳ hạn dài, đặc biệt là lợi suất thực ", cô nhận định.

Tuy nhiên, Iggo của AXA lại thận trọng hơn:

"Rất khó dự đoán lợi suất cần lên tới mức nào để triển vọng tổng lợi nhuận của tài sản thu nhập cố định kỳ hạn dài được cải thiện thật sự. Kịch bản duy nhất có thể thay đổi cục diện này là dữ liệu kinh tế xấu đi đột ngột, hoặc một cú sốc ngoại sinh nào đó – mà tôi nghĩ khả năng xảy ra điều thứ hai lớn hơn."