Nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương Châu Âu: Ngay cả khi AI đạt được kỳ vọng, cổ phiếu công nghệ Mỹ vẫn có thể điều chỉnh giảm, đe dọa khu vực đồng euro

Các nhà kinh tế của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã đưa ra cảnh báo rằng sự điều chỉnh của cổ phiếu công nghệ Mỹ không chỉ có thể xảy ra mà còn nên được coi là kết quả trong dự kiến — ngay cả khi trí tuệ nhân tạo (AI) cuối cùng đáp ứng được toàn bộ kỳ vọng của nhà đầu tư, rủi ro này vẫn tồn tại.

Các nhà nghiên cứu của ECB như Malin Andersson, Stefano Corradin... đã đăng bài trên blog chính thức của ECB vào thứ Hai, trình bày hai lập luận bổ sung cho nhau: Thứ nhất, khi AI thâm nhập sâu rộng vào nền kinh tế, rủi ro sẽ lan rộng từ các doanh nghiệp riêng lẻ sang toàn bộ nền kinh tế, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức bù đắp rủi ro cao hơn, trừ khi tăng trưởng lợi nhuận đủ để bù đắp, nếu không giá cổ phiếu sẽ chịu áp lực giảm; thứ hai, nhà đầu tư quá lạc quan sẽ đẩy định giá lên trên các yếu tố cơ bản, một khi tâm lý đảo chiều, mức điều chỉnh có thể còn mạnh hơn nữa.

Cảnh báo này có ý nghĩa trực tiếp đối với ổn định tài chính của Khu vực đồng euro. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng các hộ gia đình tại Khu vực đồng euro đang nắm giữ khoảng 440 tỷ EUR cổ phiếu công nghệ Mỹ, các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí cũng có vị thế đáng kể với "bảy ông lớn công nghệ". Các nhà nghiên cứu viết: "Cú sốc từ thị trường AI tại Mỹ sẽ không chỉ dừng lại ở Mỹ", một khi thị trường chứng khoán sụp đổ kết hợp với "biến động thị trường lan rộng hơn", điều này sẽ tạo ra "mối đe dọa về ổn định tài chính" đối với Khu vực đồng euro.

Lý do về sự điều chỉnh: Ngay cả khi AI thành công, giá cổ phiếu vẫn có thể giảm

Lập luận cốt lõi của các nhà nghiên cứu ECB cho rằng những mâu thuẫn mang tính cấu trúc bên trong định giá cổ phiếu công nghệ khiến sự điều chỉnh khó có thể tránh khỏi ngay cả trong những kịch bản lý trí.

Các nhà nghiên cứu giải thích rằng ở giai đoạn đầu phát triển AI, các cổ phiếu tiên phong như Nvidia có giá trị "quyền chọn" rõ rệt — nhà đầu tư đặt cược vào tiềm năng lợi nhuận to lớn đến từ đột phá công nghệ, khiến hệ số P/E tăng vọt. Tuy nhiên, một khi công nghệ thành công và lan rộng ra toàn nền kinh tế, sự bất định sẽ chuyển từ cấp độ doanh nghiệp sang cấp độ vĩ mô tổng thể.

"Nếu sau đó công nghệ này gặp bất kỳ vấn đề nào, toàn bộ nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng", các nhà nghiên cứu viết. Khác với rủi ro cấp doanh nghiệp, sự bất định hệ thống ở cấp độ kinh tế "không thể phòng ngừa bằng đa dạng hóa đầu tư", do đó nhà đầu tư sẽ yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro gánh chịu. Việc tăng phí rủi ro này sẽ gây áp lực ngược lại lên định giá cổ phiếu — ngay cả khi AI thành công, giá cổ phiếu sau cùng vẫn có thể đi xuống.

Bài học lịch sử: Cách mạng công nghệ và các chu kỳ hưng-thịnh-suy-thoái

Các nhà nghiên cứu ECB so sánh làn sóng đầu tư AI hiện nay với nhiều cơn sốt đầu tư thúc đẩy bởi công nghệ trong lịch sử, bao gồm cơn sốt đường sắt thế kỷ 19, bùng nổ điện lực và radio những năm 1920, cũng như bong bóng internet đầu những năm 2000.

"Trong mỗi trường hợp, công nghệ thực sự mang tính lột xác đều thu hút lượng đầu tư lớn, định giá cổ phiếu các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ này tăng vọt rồi sau đó giảm mạnh," các nhà nghiên cứu viết.

Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nhà đầu tư quá tự tin và lạc quan có thể đẩy giá lên cao hơn thực tế, "khi sự tự tin thái quá tan biến, mức suy giảm giá có thể dữ dội hơn cả kịch bản lý trí". Tuy nhiên, họ cũng bổ sung: Điều này không có nghĩa giá cổ phiếu không thể tiếp tục tăng sau khi trải qua điều chỉnh. "Nếu AI chứng minh được độ đột phá đủ lớn, định giá trong tương lai, dù đã từng điều chỉnh, vẫn có thể cao hơn hẳn hiện nay."

Đáng chú ý, chỉ số Nasdaq 100 với thành phần chủ yếu là cổ phiếu công nghệ đã từng bị bán tháo vào tháng trước, nhưng sau đó đã phục hồi và hiện đã gần với ngưỡng cao lịch sử.

Tiếp xúc của Khu vực đồng euro: Nhiều kênh lan truyền, không gian chính sách hạn chế

Dù trong những năm gần đây tăng trưởng cổ phiếu công nghệ chủ yếu tập trung ở thị trường Mỹ, mức độ tiếp xúc thực tế của nhà đầu tư Khu vực đồng euro vẫn không thể xem nhẹ.

Các hộ gia đình ở Khu vực đồng euro nắm giữ khoảng 440 tỷ EUR cổ phiếu công nghệ Mỹ chủ yếu thông qua các quỹ chỉ số toàn cầu, các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí cũng nắm giữ khối lượng lớn cổ phiếu của các "bảy ông lớn công nghệ" như Apple, Alphabet, Microsoft… Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, trong lịch sử, thị trường chứng khoán Mỹ và châu Âu có mối liên hệ rất chặt chẽ, ảnh hưởng từ sụt giảm trên thị trường Mỹ còn có thể lan sang eurozone thông qua kênh tâm lý thị trường, điều kiện tín dụng và thị trường việc làm.

Các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo rằng, so với khi bong bóng internet vỡ, chính sách hiện tại "có ít không gian ứng phó với biến động thị trường hơn" — lãi suất hiện đang thấp hơn và dư địa cho chính sách tài khóa cũng ít dồi dào hơn.

"Quy mô nhỏ hơn và định giá thấp hơn của ngành công nghệ tại eurozone giảm nguy cơ thị trường nội địa tự sụp đổ," các nhà nghiên cứu cho biết, "nhưng điều này không có nghĩa có thể yên tâm: Hộ gia đình, các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí đều nắm giữ lượng lớn tiếp xúc thông qua quỹ chỉ số toàn cầu, và áp lực từ thị trường chứng khoán Mỹ trong lịch sử vẫn có thể tác động đến thị trường chứng khoán Khu vực đồng euro."