Lạm phát bùng phát trở lại, lập trường của Chủ tịch vẫn là ẩn số — Tại sao cuộc họp Fed tuần tới lại trở thành "kịch bản ly kỳ nhất"?

Tuần tới, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tổ chức một cuộc họp chính sách tiền tệ được xem là khó đoán nhất trong nhiều năm trở lại đây. Đây không phải là một lần điều chỉnh lãi suất thông thường, mà là một trận đối đầu kịch tính giữa nhiều lực lượng mâu thuẫn đang đối chọi lẫn nhau. Một mặt, xung đột ở Trung Đông lại một lần nữa thổi bùng giá dầu mỏ, khiến nguy cơ lạm phát dày đặc trở lại; mặt khác, số liệu chỉ số giá tiêu dùng mới công bố lại bất ngờ ôn hòa, tạo cơ sở cho phương án “giữ nguyên trạng thái”. Yếu tố bất định còn đến từ việc người chủ trì cuộc họp là một chủ tịch mới nối nhiệm - ông Kevin Walsh, người tới nay vẫn chưa từng công khai tiết lộ khuynh hướng chính sách của mình với thị trường hay đồng nghiệp. Trên bàn cờ đầy rối ren như vậy, dù là nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, hay giữ nguyên lãi suất hiện tại, dường như đều có những lý lẽ xác đáng để biện minh. Và cán cân cuối cùng sẽ nghiêng về bên nào, không chỉ phụ thuộc vào những con số kinh tế, mà còn phụ thuộc ông chủ tịch mới sẽ định nghĩa quyền uy và phong cách nhiệm kỳ của mình ra sao.

Cơ sở ủng hộ “giữ nguyên trạng thái”: Số liệu cải thiện và logic của cú sốc ngắn hạn

Những quan chức ủng hộ việc giữ nguyên mức lãi suất hiện tại trong biên độ 3,5% đến 3,75% đang nắm trong tay hai lợi thế quan trọng.

Lợi thế đầu tiên đến từ chính số liệu kinh tế gần đây. Giá năng lượng tháng Sáu giảm nhẹ giai đoạn, chỉ số giá tiêu dùng lõi về cơ bản đi ngang, không tiếp tục tăng mạnh như trước. Cùng thời gian này, báo cáo việc làm tháng Sáu cũng không cho thấy lực lượng lao động quá khan hiếm khiến lương hoặc giá cả bị đẩy lên một cách hệ thống. Chuyên gia kinh tế trưởng Point72, Dean Maki, nhận định: Toàn cảnh các số liệu mà Fed đối mặt hiện tại thực ra thuận lợi hơn hẳn so với kỳ họp tháng Sáu. Đã không tăng lãi suất khi dữ liệu còn xấu, thì giờ đứng trước dữ liệu ôn hòa lại vội vàng tăng thì rõ ràng khó hợp lý. Lợi thế thứ hai nằm ở phân tích định tính về nguyên nhân lạm phát. Những quan chức kiên nhẫn cho rằng, áp lực giá tăng năm nay chủ yếu do hàng loạt cú sốc bên ngoài mang tính nhất thời – lúc đầu là chính sách thuế quan đẩy giá nhập khẩu tăng, sau đó là chiến sự Iran khiến chi phí năng lượng bùng nổ. Các cú sốc này có tính tạm thời, chính sách tiền tệ không nên phản ứng quá mạnh, thay vào đó cần “nhìn xuyên thấu”. Tín hiệu tích cực là tác động của thuế lên giá nhập khẩu đã dịu lại, chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York John Williams gần đây còn công khai nhận định, có đủ cơ sở kỳ vọng lạm phát đã đạt đỉnh, sẽ ôn hòa giảm trong vài quý tới. Ngoài ra, Chủ tịch Walsh chính bản thân đầu tháng này cũng từng nói, thị trường đã nhận thấy quyết tâm kiểm soát lạm phát của ông, thể hiện qua lợi suất trái phiếu dài hạn giảm và kỳ vọng lạm phát đồng thời hạ nhiệt – dù hiệu ứng tích cực này bị đợt tăng giá dầu do chiến sự Trung Đông làm lu mờ phần nào.

Áp lực ủng hộ “tăng lãi suất sớm”: Kinh tế nóng lên, cú sốc thứ cấp và cơ hội tạo uy quyền của Chủ tịch

Tuy nhiên, cán cân ở phía còn lại cũng chất chứa áp lực không thể xem thường, hơn nữa những áp lực này ngày một lớn lên.

Trước hết, thực tế nền kinh tế Mỹ dường như còn xa mức cần “nới lỏng”. Dù lãi suất lên tới trên 3,5%, tốc độ tăng trưởng kinh tế liên tục vượt dự báo giảm tốc, chứng khoán tiếp tục thăng hoa, và điều kiện vay doanh nghiệp cực kỳ dễ dàng – tất cả những điều này cho thấy mặt bằng lãi suất hiện tại vẫn kìm hãm nền kinh tế thực hết sức hạn chế. Nguy hiểm hơn, chỉ số lạm phát lõi (đã loại thực phẩm và năng lượng) suốt một năm qua vẫn dai dẳng quanh mức 2,5%, chưa về được mục tiêu dài hạn 2% của Fed. Chủ tịch Fed Dallas, Lori Logan, thẳng thắn cảnh báo: “Siết nhẹ bây giờ tốt hơn rất nhiều so với phải siết mạnh về sau.” Thứ hai, loại cú sốc giá dầu hiện tại có bản chất khác trước. Đợt tăng đầu tiên mùa xuân năm nay, quan chức còn có lý do làm ngơ; nhưng nay, cú sốc thứ hai do Trung Đông đã kéo dài hơn và lan tỏa rộng hơn, không thể coi nhẹ được nữa. Lưu ý thêm, làn sóng sốt đầu tư liên quan trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một phần tăng giá theo chiều cầu kéo – khác về bản chất so với các cú sốc về phía cung như thuế quan hay dầu mỏ, khi chính lãi suất mới là công cụ hữu hiệu để kiềm chế tổng cầu, do đó có thể đối phó xác đáng. Nếu Fed tiếp tục do dự, kỳ vọng lạm phát có thể rơi vào trạng thái “thoát neo”. Cuối cùng, tăng lãi suất còn mang sắc thái chính trị và cá nhân không thể diễn đạt thành lời nhưng lại cực kỳ quan trọng. Chủ tịch Walsh được bổ nhiệm bởi một tổng thống từng nhiều lần lên tiếng gây sức ép hạ lãi suất, nên tính độc lập của ông luôn bị nghi ngờ. Nếu ông ngay đầu nhiệm kỳ “ngăn” được áp lực từ Nhà Trắng, chủ động siết chính sách, sẽ có thể dập tắt toàn bộ dư luận về việc mình là “con rối của Nhà Trắng”. Quan trọng hơn, trong bối cảnh Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) vẫn chưa hình thành được áp lực tập thể, hành động chủ động nâng lãi suất sẽ gửi thông điệp rõ ràng ra thị trường: Chính Walsh đang dẫn dắt đường lối chính sách, chứ không phải chỉ đi theo đám đông. Mark Summerlin của Evenflow Macro nhận xét, đối với một Chủ tịch mới, một lần tăng lãi suất có thể giúp củng cố uy tín trên thị trường và quyền lực nội bộ, giá trị ấy vượt xa mọi mô hình kinh tế đưa ra.

Nghệ thuật im lặng của Chủ tịch: “Tam mã xa” thất bại, thị trường rơi vào trò chơi phán đoán

Lý do khiến cuộc họp lần này được gọi là “khó dự đoán nhất”, nằm ở việc Walsh đã thay đổi hoàn toàn phong cách điều hành so với người tiền nhiệm Jerome Powell. Dưới thời Powell, hai phó chủ tịch sẽ hỗ trợ tạo đồng thuận trước họp và sử dụng "tam mã xa" để phát tín hiệu chính sách rõ ràng cho thị trường. Nhưng Walsh, dù vẫn giữ nhóm thảo luận nội bộ, lại rất thích “các cuộc họp va chạm mạnh”, không chốt kết quả từ trước. Cho tới tận tuần trước khi bước vào giai đoạn im lặng, ngay cả nhiều đồng nghiệp cũng thừa nhận không thể nắm được thực chất quan điểm của ông.

Vì vậy, nhà đầu tư chỉ có thể tìm manh mối từ những phát biểu rời rạc. Bài phát biểu mới đây của thành viên Ủy ban Christopher Waller thậm chí từng đẩy hẳn kỳ vọng tăng lãi suất tháng 7 lên cao, nhưng rồi dữ liệu lạm phát ôn hòa vừa công bố lại đảo chiều mọi kỳ vọng; phát biểu của Williams và Jefferson lại củng cố lập luận cho việc “giữ nguyên”. Thị trường cứ chao đảo trong lo âu. Michael Gapen, kinh tế trưởng Mỹ tại Morgan Stanley, nhận xét thẳng thắn: nhiều nhà đầu tư thực ra chỉ chọn nghe những điều phù hợp với mong muốn của mình – có người coi Walsh là “diều hâu khoác lốt ôn hòa”, tin rằng ông thực chất là người theo chủ nghĩa tiền tệ truyền thống, sẽ không chấp nhận lạm phát vượt kiểm soát; cũng có người lại cho rằng ông là “bồ câu khoác áo diều hâu”, chỉ cứng rắn ngoài miệng, còn trong bụng chờ bùng nổ năng suất từ trí tuệ nhân tạo để tự kiềm giá, không muốn đối đầu sớm với Nhà Trắng. Dù giải thích theo hướng nào, cũng đều thiếu bằng chứng xác thực.

Phản ứng dây chuyền của các ngân hàng trung ương toàn cầu: Bản thân bất định trở thành biến số rủi ro mới

Tuần tới không chỉ Fed phải đứng trước ngưỡng ra quyết định. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và Ngân hàng Trung ương Anh cũng sẽ họp chính sách cùng thời điểm, chính sách cộng hưởng của ba ngân hàng lớn này sẽ tác động mạnh tới dòng vốn toàn cầu và cục diện tỷ giá. Trong bối cảnh Fed giảm mạnh chỉ báo định hướng, mức độ “nhìn rõ” đường đi chính sách của thị trường đã hạ đáng kể.

Leonard Kwan – quản lý danh mục thu nhập cố định của T. Rowe Price – chỉ ra rằng, giảm thông điệp chỉ báo định hướng chẳng khác nào “thắt chặt điều kiện tài chính bị động mà không cần thực tăng lãi suất”, bởi vì sự bất định tự thân cũng đẩy phí rủi ro lên và kìm nén khẩu vị đầu tư. Tuy nhiên, chiến lược này vẫn để ngỏ “cửa linh hoạt điều chỉnh theo cả hai hướng” cho Fed, đổi lại là biến động thị trường chắc chắn tăng cao. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, áp lực lạm phát chưa tan, sự “im lặng” của Fed đã thực sự trở thành một biến số quan trọng trong phương trình định giá tài sản toàn cầu.

Kết cục chưa ngã ngũ, mọi kịch bản đều có thể xảy ra

Tổng hợp lại, kết quả cuộc họp tuần tới gần như không thể đoán định bằng các mô hình kinh tế truyền thống hay kinh nghiệm lịch sử. Nếu chọn tăng lãi suất, đó là tuyên bố rằng Fed dưới thời Walsh sẵn sàng bảo vệ mục tiêu lạm phát bằng mọi giá, đồng thời chấp nhận áp lực chính trị của tăng trưởng chậm trước mắt; nếu giữ nguyên, nghĩa là ban lãnh đạo đặt niềm tin vào cải thiện số liệu ngắn hạn, sẵn sàng để lại mâu thuẫn lớn hơn cho tháng Chín. Tuy nhiên, bất kể quyết định cuối cùng ra sao, cuộc họp này sẽ là thời khắc “bước ngoặt” đầu tiên trong nhiệm kỳ của Chủ tịch Walsh.

Như William English, cựu chuyên gia kinh tế cao cấp của Fed tại Đại học Yale nhận định, nhân tố quyết định có lẽ nằm ngoài sự kiểm soát của Fed – xung đột Iran sẽ dịu xuống và kéo giá dầu giảm, hay sẽ trầm trọng thêm đẩy Fed vào thế khó về lạm phát, thực sự chỉ là một ván cược. Và Walsh, đang đứng ở trung tâm sòng bài đó, nắm chặt trên tay viên xúc xắc vẫn chưa rơi xuống.