Bộ trưởng Tài chính Mỹ: Kho dự trữ vàng nghìn tỷ tại Fort Knox "không thiếu một xu", nhưng đồng USD đã không còn phụ thuộc vào nó từ lâu

Vào tháng 5 năm nay, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump trong một cuộc phỏng vấn đã tuyên bố rằng ông muốn mở kho vàng Fort Knox ở Kentucky để xác nhận dự trữ vàng của Hoa Kỳ vẫn còn nguyên vẹn. Khi đó, ông đang tiếp nối quan điểm mà mình và người đứng đầu Cục Quản lý Hiệu quả Chính phủ lúc đó là Elon Musk đưa ra vào năm ngoái, nhằm thúc đẩy việc kiểm toán dự trữ vàng để điều tra các thuyết âm mưu liên quan đến việc vàng bị đánh cắp.

Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent gần đây đã trả lời vấn đề này trong chương trình của Fox News. Ông cho biết, dự trữ vàng của Hoa Kỳ “không có một sai sót nào về sổ sách”, nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng số vàng này hiện tại không còn liên hệ thực tế nào với giá trị của đồng đô la.

Bessent nói: “Các quan chức tài chính đã từng đến Fort Knox. Tôi rất vui mừng thông báo với mọi người rằng tất cả số vàng vẫn ở đó, sổ sách không có bất kỳ sai sót nào. Hoa Kỳ sở hữu dự trữ vàng lớn nhất thế giới, với giá trị thị trường hiện tại vượt hơn 1.000 tỷ đô la Mỹ.”

Theo số liệu từ Cục Đúc tiền Hoa Kỳ, kho lưu trữ vàng Fort Knox hiện đang nắm giữ khoảng 147,3 triệu ounce vàng. Fort Knox được xây dựng vào năm 1918, tọa lạc tại bang Kentucky, từng là một cơ sở quân sự quan trọng của Hoa Kỳ trong hai cuộc thế chiến và chiến tranh Việt Nam; còn kho lưu trữ vàng được hoàn thành muộn hơn, từ năm 1937 đã lưu giữ phần lớn dự trữ vàng của Hoa Kỳ cho tới nay.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, người dẫn chương trình thông báo với Bessent rằng ông nghe nói Mỹ đang nhận thêm vàng từ Venezuela. Bessent xác nhận điều này. “Chúng tôi đã nhận được rất nhiều vàng từ Venezuela. Chúng tôi đã nhận được vàng,” ông nói.

Nhà kinh tế học nổi tiếng Peter Schiff trước đây đã chỉ trích những phát ngôn của Bessent trong phỏng vấn về các loại giấy chứng nhận đồng tiền vàng và bạc là “sai thông tin”, đặt nghi vấn về hiểu biết của bộ trưởng tài chính này đối với lịch sử tiền tệ Hoa Kỳ

Schiff đã đăng trên nền tảng X, cho rằng Bessent ám chỉ sai rằng những người nắm giữ giấy chứng nhận đồng tiền vàng hay bạc đời cũ vẫn có thể đổi lấy vàng hoặc bạc thực tế được lưu trữ ở Fort Knox. Schiff nhấn mạnh, giấy chứng nhận tiền vàng của Mỹ đã dừng việc quy đổi từ năm 1933, còn giấy chứng nhận tiền bạc cũng đã ngừng đổi từ năm 1968.

“Nếu Bộ trưởng Tài chính hiện tại lại thiếu hiểu biết đến vậy về lịch sử và thực trạng của tiền Mỹ, vậy chúng ta lấy gì để tin vào những cam kết của ông ta về dự trữ vàng tại Fort Knox?” Schiff đặt câu hỏi trong bài đăng của mình.

Từ bản vị vàng đến tiền pháp định

Trong nhiều thập kỷ trước đây, Fort Knox và hệ thống bảo vệ quân sự nghiêm ngặt của nó từng là biểu tượng quan trọng cho sự ổn định của đồng đô la và nền kinh tế Mỹ. Bối cảnh là Đạo luật Dự trữ Vàng năm 1934 đã thiết lập chế độ lấy vàng bảo chứng cho đồng đô la Mỹ.

Khung này đã thay đổi căn bản vào năm 1971. Sau khi Tổng thống Richard Nixon lúc bấy giờ chấm dứt chế độ bản vị vàng, dự trữ vàng của Hoa Kỳ mất đi chức năng sử dụng cốt lõi ban đầu, điều mà Bessent cũng nhắc đến rõ ràng trong lần phỏng vấn gần đây nhất.

Ông nói: “Trước đây chúng tôi từng bảo chứng bằng bạc, đôi khi là vàng, nhưng đến những năm 70 chúng ta chuyển sang cái gọi là tiền pháp định, tức không còn yêu cầu phải trữ vàng hay bạc trong kho nữa. Song nếu vẫn còn bất kỳ loại giấy tờ nào chưa được quy đổi, thì vàng hay bạc bảo chứng cho chúng vẫn nằm ở Fort Knox, sẵn sàng khi cần thiết.”

Việc thành lập chế độ bản vị vàng năm 1934 cũng đặt nền móng cho hệ thống Bretton Woods mười năm sau đó. Hệ thống này gắn hệ thống tiền tệ quốc tế với vàng: các đồng tiền khác gắn với đô la Mỹ, còn đô la Mỹ lại được định giá với vàng ở mức 35 đô la một ounce, từ đó hỗ trợ sự ổn định của tỷ giá trong thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên đến những năm 60 thế kỷ 20, hệ thống này bắt đầu lỏng lẻo. Chi phí từ chiến tranh Việt Nam làm lạm phát Mỹ tăng cao, lượng đô la lưu thông trên thị trường ngày càng nhiều khiến dự trữ vàng của Mỹ không còn đủ để bảo đảm cho nguồn tiền tệ ngày một lớn, từ đó đồng đô la bị đánh giá quá cao.

Các quốc gia khác dần nhận ra dự trữ vàng của Mỹ đang giảm. Pháp từ năm 1963 đến 1966 đã âm thầm chuyển vàng về nước bởi lo ngại khoản nợ của Mỹ ngày một lớn sẽ khiến đồng đô la mất giá, điều này càng thúc đẩy Nixon vào năm 1971 chấm dứt hệ thống này và kết thúc chế độ bản vị vàng.

Petrodollar thay thế vàng như thế nào

Sau khi bản vị vàng chấm dứt, mối liên hệ giữa đồng đô la và thương mại toàn cầu không biến mất mà chuyển hướng sang dầu mỏ. Bài viết chỉ ra rằng, hệ thống petrodollar thực tế lại một lần nữa kết nối các đồng tiền khác với đô la Mỹ, chỉ khác là lần này thứ bảo chứng cho giá trị đồng đô la không còn là vàng nữa, mà là dầu mỏ.

Năm 1974, sau nhiều vòng khủng hoảng dầu mỏ, Hoa Kỳ và Saudi Arabia đạt được thỏa thuận: Saudi Arabia chỉ bán dầu bằng đô la Mỹ, còn Hoa Kỳ sẽ cung cấp hỗ trợ quân sự. Sắp xếp này giúp Nixon đạt được mục tiêu của mình, đó là duy trì nhu cầu toàn cầu đối với đồng đô la thông qua dầu mỏ – một mặt hàng cơ bản mà gần như mọi ngành công nghiệp đều phụ thuộc.

Khi các nước xuất khẩu dầu tích lũy được càng nhiều dự trữ đô la Mỹ, các nguồn vốn này lại đổ vào thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ. Nhờ vậy, vai trò trung tâm của đô la Mỹ trong thương mại quốc tế và hệ thống tài chính toàn cầu càng được củng cố thêm.

Áp lực phi đô la hóa gia tăng

Theo bài viết trên trang web Fortune, cả bản vị vàng và petrodollar đều từng giúp hỗ trợ sự ổn định thương mại toàn cầu trong những thời kỳ khác nhau, nhưng căng thẳng địa chính trị mới có thể đang gia tăng tốc độ suy giảm vị thế thống trị của đồng đô la. Một biểu hiện rõ rệt là tỷ trọng của đồng đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ 71% năm 1999 xuống còn 57%, mức thấp nhất trong 25 năm.

Kể từ sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa vào cuối tháng 2, giới trong ngành cho biết một số tàu đã đi qua tuyến biển trọng yếu này nhờ thanh toán bằng nhân dân tệ. Bài viết xem đây là một phần trong quá trình các quốc gia vùng Vịnh âm thầm đa dạng hóa đối tác thương mại và đồng tiền thanh toán, sau khi từng bị một loạt lệnh trừng phạt dưới thời chính quyền Trump.

Bài viết gốc cũng đề cập đến việc từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 1 năm nay, Pháp đã rút toàn bộ 129 tấn vàng dự trữ ở FED New York, đưa trở lại lưu trữ tại Paris và thu được 15 tỷ đô la lợi nhuận nhờ bán lượng dự trữ trước đó. Các quan chức Pháp phủ nhận động cơ chính trị đằng sau động thái này.

Nhà phân tích thị trường của EBC Financial Group, Sana Ur Rehman, trong báo cáo phát hành cho khách hàng vào tháng 5 cho rằng, việc Pháp mang vàng về nước cũng như việc Canada lập quỹ tài sản quốc gia trị giá 25 tỷ đô la để giảm phụ thuộc vào nền kinh tế Mỹ cho thấy phi đô la hóa đang bước vào giai đoạn mới. Theo bà, sự thay đổi này một phần xuất phát từ việc thuế quan và những bất ổn thương mại khác làm suy giảm niềm tin của thị trường vào đồng đô la Mỹ.

Ur Rehman viết trong báo cáo: “Đây không phải là hành động của kẻ thù. Đây là hành động của đồng minh và đối tác – những người đã nhận thấy Mỹ sử dụng hệ thống tài chính đồng đô la như một vũ khí và âm thầm đi tới kết luận rằng: họ cần giảm thiểu rủi ro phơi bày với đồng đô la.”

Bà cũng viết: “Sự chuyển dịch này được thúc đẩy bởi đồng minh chứ không phải đối thủ, đó chính là lý do khiến thời khắc hiện tại khác biệt với bất cứ giai đoạn nào trong tám mươi năm thống trị của đồng đô la.”