Rủi ro của lưu trữ: Liệu “giao thức dài hạn” có thực sự “hoạt động lâu dài” không?

Một hợp đồng dài hạn không chỉ là trụ cột thương mại của sự bùng nổ AI, mà còn có thể là nguy cơ tiềm ẩn cho chu kỳ rủi ro tiếp theo.

Làn sóng AI đã tạo ra một loạt các hợp đồng cung ứng dài hạn quy mô lớn. Các nhà sản xuất chip, công ty điện toán đám mây và nhà phát triển AI đều tận dụng điều này để chứng minh với nhà đầu tư về “khả năng dự báo doanh thu chưa từng có”. Tuy nhiên, theo phân tích mới nhất của Tờ Wall Street Journal, những hợp đồng này tưởng như vững chắc trong thời kỳ phát triển, nhưng khi nhu cầu đảo ngược, tính ràng buộc của chúng thực sự mạnh đến đâu lại là điều đáng suy xét kỹ.

Ví dụ, lịch sử của những hợp đồng tương tự trong đại dịch COVID-19 — khi cung cầu đảo chiều — từng cho thấy những hợp đồng này thường được miễn thực thi, ràng buộc của chúng thực tế yếu hơn bề ngoài rất nhiều.

Thị trường bộ nhớ: “mẫu vật cực đoan nhất” của hợp đồng dài hạn

Ngành công nghiệp chip bộ nhớ là điển hình nhất cho xu hướng này.

Sự bùng nổ của AI tự động đã đẩy nhu cầu bộ nhớ lên cao, khi các ứng dụng này cực kỳ phụ thuộc vào nguồn tài nguyên bộ nhớ. Điều này khiến ngành bộ nhớ — vốn nổi tiếng với các cuộc chiến giá cả khốc liệt, tính chu kỳ cao — bắt đầu chuyển sang một mô hình ổn định hơn.

Ba gã khổng lồ bộ nhớ là Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology đều ghi nhận lợi nhuận kỷ lục và dự báo tình trạng thiếu hụt nguồn cung có thể kéo dài tới năm 2028. SK Hynix vừa niêm yết tại New York trong tháng này, một giám đốc cấp cao hồi tháng 4 nhận định trong cuộc gọi với nhà phân tích rằng, các hợp đồng dài hạn đang giúp cái nhìn thị trường về toàn ngành bộ nhớ trở nên tích cực hơn.

Micron tỏ ra tích cực nhất. "Thỏa thuận khách hàng chiến lược" của hãng thường kéo dài năm năm, áp dụng điều khoản "take-or-pay" — nghĩa là người mua phải thanh toán ngay cả khi không thực nhận hàng. CEO Sanjay Mehrotra của Micron tháng trước nhấn mạnh trong cuộc họp báo cáo kết quả tài chính rằng những thỏa thuận này sẽ đóng góp hơn một nửa doanh thu công ty trong thời gian tới.

Phản ứng của thị trường vốn phản ánh rõ nhất qua giá cổ phiếu: từ đầu năm đến nay, cổ phiếu của Micron tăng gấp ba lần, SK Hynix cũng tăng trưởng tương đương, còn Samsung cũng tăng gần gấp đôi.

"Gót chân Achilles" của hợp đồng: Khi nhu cầu giảm, ai đảm bảo thực thi?

Vấn đề là: hợp đồng dài hạn thúc đẩy sự thịnh vượng khi thị trường đi lên, vậy khi thị trường quay đầu, chúng có thực sự phát huy tác dụng ràng buộc?

Theo phân tích của Wall Street Journal, câu trả lời có lẽ là không. Lý do khá đơn giản:

Thứ nhất, nếu nhu cầu suy giảm trước ngày hợp đồng đáo hạn, nhà sản xuất chip cũng không muốn ép khách hàng nhận hàng — vì chip khách không dùng sẽ tích trữ thành hàng tồn kho, đến khi nhu cầu hồi phục khách sẽ tiêu thụ hết tồn kho rồi mới mua lô mới, khiến doanh thu của nhà sản xuất bị lùi lại.

Thứ hai, ép giao hàng có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ lâu dài với khách hàng, nhất là trong bối cảnh các đối thủ cạnh tranh lựa chọn linh hoạt hơn. Nhà sản xuất cố giữ hợp đồng sẽ bị thiệt thòi.

Lịch sử đã có tiền lệ. Trong đại dịch, thiếu hụt chip đã sinh ra hàng loạt hợp đồng dài hạn nhưng khi tình cảnh chuyển sang dư thừa, các hợp đồng này bị đàm phán lại hoặc trì hoãn, khách hàng được miễn trừ rất nhiều nghĩa vụ.

Nhà sản xuất chip vi điều khiển Microchip Technology từng triển khai "chương trình nhà cung cấp ưu tiên" năm 2021, yêu cầu khách hàng cam kết lâu dài. Chỉ vài năm sau, cung cầu đổi chiều, chương trình bị hủy bỏ. CEO Steve Sanghi của công ty từng thẳng thắn hồi tháng 11 năm ngoái: "Chúng tôi sẽ không bao giờ ép khách hàng mua thứ mà họ không cần đến."

Câu nói này là chân dung thực của cả ngành chip khi đi vào chu kỳ đi xuống.

Rủi ro đã lan tới toàn bộ chuỗi cung ứng AI

Rủi ro này không chỉ giới hạn ở thị trường bộ nhớ, mà còn lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng AI.

Chuỗi cung ứng điển hình như sau: Nhà phát triển AI (ví dụ OpenAI) ký hợp đồng năng lực tính toán với công ty điện toán đám mây (như Oracle, CoreWeave); công ty điện toán đám mây lại ký hợp đồng mua chip AI với nhà sản xuất chip; nhà sản xuất chip thuê TSMC gia công; TSMC lại ký hợp đồng mua thiết bị sản xuất dài hạn với ASML Hà Lan.

Mỗi mắt xích đều phụ thuộc vào thực hiện cam kết của bước tiếp theo.

Các khoản tiền liên quan là rất lớn. Oracle năm ngoái đã ký hợp đồng điện toán đám mây khổng lồ với OpenAI. Tính đến cuối quý vừa rồi, “nghĩa vụ thực hiện còn lại” (hợp đồng chưa giao) lên tới 638 tỷ USD. CFO Hilary Maxson của Oracle tháng trước nói với các nhà phân tích rằng con số này “mang đến cho chúng tôi tầm nhìn doanh thu tương lai xuất sắc, đều được cam kết bởi các khách hàng ký hợp đồng dài hạn”.

Số liệu cho thấy mức độ phụ thuộc vào hợp đồng tăng vọt chỉ trong một năm qua. Từ giữa năm 2025 đến nay, tổng giá trị doanh thu chưa ghi nhận của bốn "đại gia" chi tiêu AI — Google, Microsoft, Amazon và Oracle — đã tăng hơn 1 ngàn tỷ USD, gấp hơn hai lần trước đó.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế cảnh báo

"Khả năng dự báo" này có thể sẽ trở nên mờ nhạt bất kỳ lúc nào.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) trong báo cáo kinh tế thường niên tháng này đã chỉ ra rằng tình trạng thiếu hụt ở mỗi mắt xích chuỗi cung ứng AI có thể đang khuếch đại tình trạng đầu tư quá mức — "bởi doanh nghiệp đang cố khóa công suất tương lai bằng hợp đồng dài hạn, nhưng chính những hợp đồng đó lại khiến họ dễ tổn thương hơn trước những cú sốc nhu cầu thấp hơn dự kiến".

Nói cách khác, các tổ chức tài trợ hoặc đầu tư vốn cho doanh nghiệp dựa vào hợp đồng dài hạn có thể đối mặt với rủi ro tổn thất bất ngờ nếu nhu cầu hạ nhiệt.

Hợp đồng càng lớn, chuỗi càng dài, khi một mắt xích bị đứt, hiệu ứng truyền dẫn càng mạnh.