"Truyện ma mới về lưu trữ": Mỹ sắp tước đoạt tiền?

Yêu cầu của Mỹ đối với ngành công nghiệp bán dẫn Hàn Quốc đang chuyển từ "xây dựng nhà máy" sang "chia sẻ lợi nhuận".

Theo The Korea Times dẫn nguồn tin trong ngành vào thứ Sáu, Phó Đại diện Văn phòng Thương mại Mỹ Rick Switzer trong cuộc họp với Bộ trưởng Thương mại Hàn Quốc Yoo Han-koo tháng trước đã tuyên bố rõ ràng rằng, phía Mỹ có quyền chia sẻ lợi nhuận khổng lồ của SK hynix và Samsung Electronics, với lý do các công ty Mỹ mua số lượng lớn đã trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp bán dẫn Hàn Quốc. Phát biểu này chưa được phía Mỹ chính thức xác nhận, nhưng đã thu hút sự chú ý rộng rãi từ giới doanh nghiệp và chính phủ Hàn Quốc.

Bối cảnh của động thái này là xuất khẩu bán dẫn Hàn Quốc sang Mỹ trong nửa đầu năm nay tăng vọt hơn 90% so với cùng kỳ, các doanh nghiệp bộ nhớ Hàn Quốc tiếp tục chiếm lợi nhuận cao trong chuỗi giá trị ngành AI toàn cầu.

Báo cáo nghiên cứu của China Securities chỉ ra rằng, từ kinh nghiệm lịch sử, khi các doanh nghiệp nước ngoài liên tục đạt được thị phần hoặc lợi nhuận cao trong các ngành quan trọng, thường sẽ dẫn đến sự can thiệp chính trị từ chính phủ Mỹ, thúc đẩy quá trình phân phối lại lợi ích ngành công nghiệp toàn cầu— chẳng hạn như ngành bán dẫn Nhật Bản những năm 1980 và ngành màn hình phẳng Đài Loan những năm 2000 là những bài học điển hình.

Logic của phía Mỹ: Mua hàng tạo ra lợi nhuận, nên được chia sẻ

Theo The Korea Times dẫn lời một người trong ngành am hiểu sự việc, Rick Switzer trong cuộc họp với Yoo Han-koo đã nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp Mỹ mua số lượng lớn bán dẫn Hàn Quốc, trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp chip Hàn Quốc, do đó phía Mỹ cũng có quyền chia sẻ một phần lợi nhuận này.

"Logic của phía Mỹ là, nếu các đối tác nội địa Hàn Quốc vì đóng góp lợi nhuận được chia phần thì các doanh nghiệp Mỹ cũng phải được quyền lợi như vậy," người này nói. Một quan chức cao cấp của chính phủ Hàn Quốc cũng xác nhận với The Korea Times rằng phía Mỹ thực sự đã nêu quan điểm này, nhưng không giải thích chi tiết thêm.

The Korea Times nhiều lần liên hệ Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, Bộ Thương mại và Bộ Tài chính để yêu cầu bình luận nhưng đều không nhận được phản hồi. Đại diện Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc cho biết không nắm được việc này và nhấn mạnh quan điểm cơ bản của Hàn Quốc là "các vấn đề liên quan đến ngành công nghiệp nên được thúc đẩy dựa trên nguyên tắc hợp lý thương mại".

Bài học lịch sử: Lợi nhuận cao thường là mồi lửa cho can thiệp chính trị

Báo cáo của China Securities đã tổng kết hai trường hợp điển hình, cho thấy logic hành động của chính phủ Mỹ trong bối cảnh tương tự.

• Bán dẫn Nhật Bản (1980s): Khi ngành bán dẫn Nhật Bản phát triển nhanh chóng và liên tục đe dọa lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Mỹ, chính phủ Mỹ dưới áp lực từ giới doanh nghiệp và hiệp hội ngành đã nhiều lần áp dụng biện pháp như thuế quan, điều tra 301, Hiệp định bán dẫn Mỹ-Nhật và thuế phạt 100% để gây sức ép cho Nhật. Cú sốc chính sách cộng với bong bóng kinh tế Nhật nổ tung, cuối cùng dẫn đến tái phân phối thị phần và lợi nhuận ngành bán dẫn toàn cầu. Đáng chú ý, thị phần mà Nhật mất không quay về Mỹ, mà Hàn Quốc lại trở thành bên thắng lớn nhờ ưu đãi chính sách.
• Màn hình phẳng Đài Loan (những năm 2000): Năm 2006, thị phần xuất khẩu tấm nền LCD cỡ lớn của Đài Loan từng đứng số 1 toàn cầu. Cùng năm, Bộ Tư pháp Mỹ đã mở điều tra chống độc quyền với lý do thao túng giá, các doanh nghiệp tấm nền lớn của Đài Loan bị phạt hình sự hơn 800 triệu USD, nhiều lãnh đạo bị kết án. Cú sốc chính sách cộng hưởng với khủng hoảng tài chính và chu kỳ ngành đi xuống, cuối cùng thúc đẩy thị phần và lợi nhuận ngành màn hình chuyển dịch về Trung Quốc đại lục.

China Securities nhận định, hai trường hợp trên đều cho thấy quy luật chung: Lợi nhuận cao của doanh nghiệp nước ngoài một khi bị chính phủ Mỹ định nghĩa lại là làm tổn hại năng lực cạnh tranh ngành nội địa, thì can thiệp chính trị sẽ xuất hiện, thường phối hợp các công cụ thương mại, ngành công nghiệp và chống độc quyền.

Bức tranh hiện tại: Ưu tiên nguồn cung, áp lực chính trị chưa thành hình rõ

Theo nhận định của China Securities, để đánh giá lợi nhuận cao từ bộ nhớ Hàn Quốc có dẫn đến chính phủ Mỹ can thiệp hay không, cần hiểu cơ chế quyết sách công nghệ và kinh tế của Mỹ.

Hiện tại, chính sách liên quan tại Mỹ vẫn do nhóm nòng cốt Nhà Trắng như Trump, Bessenger điều phối, đồng thời cùng với sự gia tăng ảnh hưởng của các nhân vật công nghệ bảo thủ như Michael Kratsios, David Sacks, các tập đoàn công nghệ Mỹ cũng ngày càng tác động đến nghị trình chính sách. Sau khi định tính vấn đề tại nội bộ Nhà Trắng, thường sẽ do Bộ Thương mại, USTR, Bộ Tư pháp và FTC lần lượt dùng công cụ thương mại, công nghiệp hoặc chống độc quyền để thực thi.

Ở giai đoạn hiện tại, trong bối cảnh nhu cầu AI vẫn còn mạnh, giới doanh nghiệp Mỹ ưu tiên đảm bảo nguồn cung bộ nhớ hơn là ép giá và lợi nhuận của doanh nghiệp Hàn Quốc. Phía chính phủ lại có xu hướng kết hợp MAGA với chính sách công nghệ, thúc đẩy doanh nghiệp Hàn Quốc mở rộng sản xuất tại Mỹ, tạo động lực cho sản xuất, việc làm và chuỗi cung ứng nội địa. Với diễn biến tăng giá bộ nhớ của Hàn Quốc, tiếng nói phản đối từ giới chính trị, hiệp hội ngành và người tiêu dùng Mỹ bắt đầu xuất hiện nhưng chưa thành áp lực hệ thống rõ ràng.

Ngưỡng rủi ro: Năng lực chuyển giao chi phí là biến số then chốt

China Securities lưu ý, chừng nào chi phí bộ nhớ vẫn có thể chuyển cho các khâu phía dưới, việc tăng giá vẫn được nhìn nhận như là một phần của sự mở rộng nhu cầu AI, động lực gây can thiệp chính trị còn hạn chế. Tuy nhiên, nếu giá bộ nhớ tiếp tục tăng và làm giảm rõ rệt lợi nhuận, hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp Mỹ, thì lợi nhuận cao từ bộ nhớ Hàn Quốc có thể bị chính phủ Mỹ định nghĩa lại là gây tổn hại sức cạnh tranh AI của Mỹ.

Báo cáo khuyến nghị quan sát hai dấu hiệu trọng yếu: Thứ nhất, liệu các tập đoàn công nghệ Mỹ có chuyển từ đặt hạn mức cung cấp sang công khai phản đối tăng giá hay không; Thứ hai, tầng lớp quyết sách chính sách có chuyển từ đảm bảo nguồn cung, thúc đẩy mở rộng sản xuất tại Mỹ sang can thiệp dựa trên các lý do như "độc quyền", "thao túng giá" hoặc "an ninh chuỗi cung ứng" không.

Phát biểu của Rick Switzer có thể là tín hiệu giai đoạn đầu, cho thấy rủi ro này đang dần trở thành hiện thực. Đối với SK hynix và Samsung Electronics, mặt trận cạnh tranh bán dẫn Mỹ-Hàn đã lặng lẽ chuyển từ bản địa hóa sản xuất sang chia sẻ lợi nhuận.