Nhà máy điện ở Kuwait bị tấn công, mỏ khí đốt ở Iraq đóng cửa: Xung đột Mỹ-Iran vượt qua “ranh giới dân sự”, giá dầu thô tăng gần 16% trong một tuần

Cơ sở hạ tầng năng lượng và công trình dân sự lần lượt trở thành mục tiêu tấn công, đánh dấu xung đột Mỹ-Iran bước vào giai đoạn nguy hiểm mới.

Kuwait vào thứ Sáu cho biết Iran đã mở rộng phạm vi tấn công sang nhà máy điện và nhà máy khử muối nước biển của Kuwait. Một quan chức Iraq hôm thứ Năm tiết lộ, mỏ khí đốt tự nhiên lớn nhất ở khu vực Kurd phía bắc Iraq đã bị đóng cửa do đối mặt với nguy cơ bị tấn công, trong khi quân đội Mỹ đã mở rộng mục tiêu không kích đến tận cảng Chabahar cách eo biển Hormuz hơn 350 dặm. Cả hai bên đều không cho thấy dấu hiệu giảm leo thang.

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tuần, giá kỳ hạn dầu thô quốc tế tuần này tăng hai con số. Đến phiên cuối tuần, hợp đồng dầu Brent và dầu WTI giao ngay tăng lũy kế khoảng 15,9% và 15,5% trong tuần, cả hai đều chốt phiên ngày thứ tư ở mức cao nhất trong một tháng.

Diễn biến của giá dầu cho thấy lo ngại của thị trường về khả năng xung đột lan rộng đang được định giá nhanh chóng — vòng leo thang này không còn giới hạn trong đối đầu quân sự song phương mà đã bắt đầu ảnh hưởng đến sinh kế và mạch năng lượng của các quốc gia lân cận. Chuyên gia vấn đề an ninh Iran Saeid Golkar tại Đại học Tennessee Chattanooga cảnh báo, tình hình leo thang đang mất kiểm soát nhanh chóng, "Ngay cả khi hai bên (Mỹ-Iran) đều không muốn chiến tranh toàn diện, chúng ta vẫn đối mặt với nguy cơ quay lại chiến tranh trên quy mô lớn."

Báo chí nhận định, thay đổi rõ rệt nhất trong vòng leo thang Mỹ-Iran lần này là xung đột đã vượt qua “lằn ranh đỏ về dân sự” mà hai bên trước đó ngầm tuân thủ.

Chính phủ Kuwait ngày thứ Sáu thông báo, máy bay không người lái của Iran đã tấn công và làm hư hại một nhà máy điện và nhà máy khử muối của nước này. Đúng vào lúc cao điểm mùa hè, cuộc tấn công này buộc Kuwait phải kích hoạt kế hoạch ứng phó khẩn cấp, mang tính khiêu khích rõ rệt. Quân đội Kuwait tuyên bố kể từ sáng sớm thứ Năm, họ đã đánh chặn 32 đợt máy bay không người lái xâm nhập.

Trong khi đó, theo các quan chức Iraq, thứ Năm có máy bay không người lái tấn công một tàu chở dầu và một tàu container tại cảng phía nam Iraq, cũng như khu vực Kurd phía bắc. Mỏ khí đốt tự nhiên lớn nhất khu vực này sau đó tuyên bố đóng cửa với lý do đối mặt "nguy cơ tấn công đáng tin cậy". Khu vực Kurd Iraq cho biết, thứ Sáu lại thêm nhiều máy bay không người lái bị đánh chặn trên bầu trời thủ phủ Erbil. Hiện chưa có bên nào nhận trách nhiệm về các vụ tấn công trên lãnh thổ Iraq, nhưng Iran và các đồng minh địa phương của họ trước đó đã nhiều lần tiến hành tấn công bằng máy bay không người lái tại khu vực này.

Iran còn bắt đầu đưa Qatar và Oman — hai quốc gia năng động trong nỗ lực ngoại giao — vào phạm vi tấn công, và tiếp tục tăng áp lực lên tàu thuyền qua lại khu vực.

Phía Mỹ cũng vượt qua giới hạn hành động trước đó, mở rộng mục tiêu không kích từ dọc eo biển vào sâu trong lãnh thổ Iran.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Hegseth công khai công bố hình ảnh một trạm thông tin hàng hải tại cảng Chabahar bị sập. Cảng này nằm ở phía đông eo biển Hormuz hơn 350 dặm, gần biên giới Pakistan, là cảng nước sâu duy nhất của Iran phục vụ vận tải biển quốc tế. Giới chức Iran xác nhận cơ sở này bị tấn công, khẳng định chỉ phục vụ mục đích dân sự như cứu nạn thuyền chài ngoài khơi. Cựu sĩ quan hải quân Anh từng phục vụ tại Vịnh Ba Tư, Chris Long, lại khẳng định trạm thông tin này nhiều khả năng cũng có chức năng tuần tra, thu thập tình báo.

Tại đầu kia của eo biển Hormuz, Bandar Abbas, quân đội Mỹ liên tiếp nhiều đêm tấn công nhiều cây cầu nhằm cắt đứt tuyến tiếp tế đến cảng chiến lược này và căn cứ hải quân. Đài quốc gia Iran IRIB đưa tin, Bandar Abbas và khu vực lân cận có nhiều cây cầu bị tấn công, tuyến đường bộ nối thành phố cảng này với các tỉnh lân cận đã thông báo đóng cửa.

Theo Wall Street Journal trích dẫn quan chức Mỹ, Iran từng nhiều lần lợi dụng cơ sở tại cảng này để tấn công tàu thuyền. Trong điều kiện bình thường, Bandar Abbas đảm nhận tới 90% vận chuyển container của Iran.

Được biết, quân đội Mỹ đã tiến hành không kích liên tục sáu ngày, là đợt leo thang lớn nhất kể từ khi thỏa thuận sơ bộ vào tháng Sáu năm nay. Ngoài các cây cầu, mục tiêu tấn công còn bao gồm vũ khí và hệ thống giám sát của Iran sử dụng để tấn công tàu thương mại, gồm tàu cao tốc nhỏ, trạm radar ven biển, hệ thống phòng không, kho tên lửa và máy bay không người lái.

Xung đột quân sự leo thang đã tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo dữ liệu của tổ chức theo dõi tàu biển Kpler, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất ba tuần qua, hiện một nửa số tàu qua lại là của Iran, phần lớn lưu thông theo tuyến hàng hải phía Iran. Ngoài ra, tổ chức Điều phối Giao thương Hàng hải Anh (UKMTO) thuộc Hải quân Hoàng gia Anh cho biết, thứ Sáu lại có thêm một tàu gần Eo Hormuz bị vật thể bay không xác định tấn công.

Giá dầu quốc tế tuần này đã tăng hơn 10%. Trước đó, Trump từng khẳng định, giá dầu tăng làm ông lo ngại về tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu.

Nguyên nhân xung đột lần này có thể truy về một bản ghi nhớ hợp tác mà Trump ký với Iran một tháng trước — thỏa thuận này dự định mở cửa lại cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz, nhưng sau khi Iran phát động một đợt tấn công mới nhằm vào hoạt động hộ tống tàu Mỹ ven bờ Oman thì thỏa thuận đã tan vỡ vào tuần trước. Phía Iran khẳng định thỏa thuận cho họ quyền điều phối giao thông qua eo biển này, yêu cầu tàu bè đi theo luồng phía bắc sát bờ biển Iran.

Dù tình hình tiếp tục xấu đi, cả hai đều có những quan ngại thực tế tránh để xung đột leo thang thành chiến tranh toàn diện.

Iran đang đối mặt áp lực tái thiết sau chiến tranh rất lớn, trong nước dân chúng bất mãn với chính phủ gia tăng. Chính quyền Trump lại chịu áp lực chính trị lớn do giá dầu tăng tác động tới kinh tế Mỹ.

Quan chức Mỹ tuần này tiết lộ, Trump có xu hướng mở rộng hành động quân sự để phá thế bế tắc ngoại giao. Theo dữ liệu theo dõi chuyến bay và một nguồn tin am hiểu, Mỹ đang tái triển khai máy bay chiến đấu từ châu Âu về Trung Đông. Ngoài ra, hơn 2.000 lính thủy đánh bộ thuộc lực lượng viễn chinh số 11 đã tiến vào khu vực, hình ảnh công bố bởi quân đội cho thấy họ đang kiểm tra một tàu thương mại trên Vịnh Oman để tăng cường thực hiện phong tỏa cảng Iran.

Tối thứ Năm, trong phát biểu truyền hình dẫn đầu giờ vàng, Trump tuyên bố: "Chúng tôi cũng đã đạt được những thắng lợi lớn tại Iran, các bạn sẽ sớm thấy được thành quả của các nỗ lực này."

Tuy nhiên, nhận định của Saeid Golkar lại thận trọng hơn. Ông cho rằng, chiến lược nhất quán của Tehran là dùng leo thang mạnh để ép đối thủ và kéo Mỹ vào chiến tranh tiêu hao lâu dài. Khi cả hai bên đều đang tìm kiếm ưu thế đàm phán và không bên nào chịu nhượng bộ trước, nguy cơ vòng xoáy leo thang mất kiểm soát đã trở thành rủi ro lõi không thể né tránh với thị trường.