Giám đốc IEA đưa ra "tối hậu thư vài tuần": Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, kinh tế toàn cầu sẽ đối mặt với cú sốc mới

Ứng dụng Tài chính Zhihui đưa tin, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol đã đưa ra cảnh báo nghiêm khắc tại Diễn đàn An ninh Aspen tổ chức ở Colorado vào thứ Tư: Nếu việc vận chuyển qua eo biển Hormuz không được giải quyết trong vài tuần tới, kinh tế toàn cầu sẽ lại đối mặt với thách thức nghiêm trọng. Birol nhấn mạnh, căng thẳng Mỹ - Iran leo thang đã khiến “thị trường bất ổn” và đối mặt với “sự bất định lớn”, việc vận chuyển dầu thô, phân bón, khí đốt tự nhiên cùng các hàng hóa thiết yếu khác qua tuyến đường huyết mạch này đều bị đe dọa nghiêm trọng.

“Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, nền kinh tế thế giới, bao gồm Trung Đông, các nước đang phát triển và kinh tế châu Á có thể lại đối mặt với nhiều khó khăn,” Birol nhấn mạnh, “khung thời gian giải quyết cuộc khủng hoảng không được tính bằng tháng, mà phải tính bằng tuần”, eo biển phải “hoàn toàn mở cửa, không điều kiện”.

Eo biển gần như “đóng băng”: Trung bình chỉ còn vài tàu qua lại mỗi ngày

Tình hình thông thương tại eo biển Hormuz đang xấu đi nhanh chóng. Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã tuyên bố đóng cửa eo biển vào ngày 12/7, cấm mọi tàu thuyền qua lại. Theo dữ liệu từ các cơ quan giám sát hàng hải, ngày 12/7 eo biển “hầu như không còn hoạt động vận chuyển có thể nhận thấy”, chỉ có hai tàu chở dầu đến gần khu vực này.

Theo dữ liệu từ công ty tình báo thương mại Kpler, cuối tuần trước chỉ có 14 tàu đi qua eo biển Hormuz, giảm mạnh khoảng 60% so với 37 tàu cùng kỳ trước đó. Trong khi trước 28/2, khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, mỗi ngày có hơn 100 tàu vận chuyển qua eo biển này. Vào Chủ nhật ngày 13/7, số lượng tàu qua lại giảm xuống chỉ còn 6, mức thấp nhất trong vòng năm tuần.

Nguyên nhân khiến lưu lượng tàu giảm sâu là vì các vụ tấn công tàu liên tiếp. Kể từ 7/7, đã có 5 tàu bị tấn công trên vùng biển Oman, trong đó có 3 siêu tàu dầu thô, 1 tàu vận chuyển LNG và 1 tàu chở container. Rạng sáng ngày 14/7, Bộ Quốc phòng UAE xác nhận hai tàu dầu của nước này bị tên lửa hành trình Iran bắn trúng tại phía nam eo biển Hormuz, làm 1 thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng, 8 người bị thương. Tổ chức Hàng hải Quốc tế cũng xác nhận tuyến đường này vẫn “quá nguy hiểm” đối với tàu thương mại.

Đồng thời, Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố Mỹ sẽ trở thành “người bảo vệ eo biển Hormuz”, và lên kế hoạch áp loại “phí bảo vệ” 20% đối với mọi hàng hóa quá cảnh tại eo biển này. Động thái này được Chủ tịch công ty tư vấn năng lượng Goldwyn Global Strategies nhận xét là “gần như mang tính tống tiền”.

Nguồn cung giảm mạnh: Xuất khẩu dầu vùng Vịnh giảm 8 triệu thùng/ngày

Phía cung ứng cũng chứng kiến sự thu hẹp nghiêm trọng. Birol ngày 10/7 cho biết với báo giới, hiện lượng cung dầu thô vùng Vịnh chỉ còn 16 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với mức 24 triệu thùng/ngày trước xung đột Trung Đông, giảm tới 8 triệu thùng.

Ả rập Xê Út cũng đã giảm mạnh lượng dầu xuất khẩu từ các cảng nội bộ vùng Vịnh sau khi các siêu tàu dầu bị tập kích. Cùng lúc đó, tốc độ tiêu thụ tồn kho nhiên liệu toàn cầu đã vượt mức bình thường. Trước đó, Birol cũng cảnh báo nếu tuyến thủy đạo chiến lược này không được mở lại hoàn toàn, không điều kiện, các kho dự trữ thương mại và chiến lược toàn cầu sẽ bị cạn kiệt.

“Tính bằng tuần, không phải tháng”: Ba cảnh báo trọng điểm của Birol

Birol đã đưa ra ba tín hiệu cực kỳ rõ ràng trong phỏng vấn:

Thứ nhất, thời gian vô cùng cấp bách. “Khung thời gian giải quyết cuộc khủng hoảng không phải tính bằng tháng, mà bằng tuần,” Birol nhấn mạnh. Eo biển phải được “mở hoàn toàn, không điều kiện” trong vài tuần tới.

Thứ hai, kinh tế toàn cầu chịu tác động lan rộng. “Nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa, kinh tế toàn cầu, trung đông, nhóm nước đang phát triển và châu Á có thể lại đối mặt với khó khăn,” Birol nói rõ.

Thứ ba, mức chịu đựng của các quốc gia châu Á chênh lệch rất lớn. Birol chỉ ra, dù gián đoạn nguồn cung năng lượng và nguyên liệu vùng Vịnh đã khiến các nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản bị ảnh hưởng, nhưng Bangladesh, Pakistan và Ấn Độ “chịu đựng rủi ro nguồn cung kém hơn hẳn, đối diện nguy cơ lớn hơn”.

Sự dễ tổn thương châu Á: 85% dầu vùng Vịnh hướng về châu Á

Cảnh báo của Birol hoàn toàn không phóng đại. Châu Á là khu vực dễ tổn thương nhất trong khủng hoảng này. Dữ liệu cho thấy, khoảng 85-90% lượng dầu thô lưu thông qua eo biển Hormuz cuối cùng chảy vào thị trường châu Á. Trong đó, mức phụ thuộc dầu nhập từ Trung Đông của Nhật Bản lên tới gần 94%, Hàn Quốc khoảng 70%, Ấn Độ khoảng 50%. Việc giảm nguồn cung và giá tăng sẽ còn tiếp tục lan tỏa tác động lên giao thông, hóa chất, phân bón, sản xuất lương thực… Sau gần hai tháng eo biển Hormuz gần như tê liệt, lượng dầu nhập khẩu chung của châu Á trong tháng 4 đã giảm tới 30% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã nâng dự báo lạm phát nhóm G20 năm 2026 từ 2,8% lên 4,0%, và chỉ rõ nguyên nhân quan trọng là ùn tắc vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Giá dầu vượt mốc 80 USD: Thị trường đã định giá rủi ro

Thị trường đang định giá lại rủi ro này rất nhanh. Tính đến thời điểm phát hành, giá hợp đồng tương lai dầu Brent đã vượt 85 USD/thùng, dầu WTI giao dịch quanh 80 USD. Giá dầu đã bật mạnh từ mức 72 USD vào cuối tháng 6.

Đồng thời, các nhà máy lọc dầu châu Á do ưu tiên an toàn chuỗi cung ứng hơn giá thành, đang khẩn trương xoay trục nhập khẩu dầu Mỹ, Mỹ Latinh và Tây Phi, đồng thời xây lại tồn kho, buộc các tuyến thương mại truyền thống phải tái cấu trúc nhanh chóng.

Khi số tàu qua lại eo biển Hormuz giảm từ hơn 100 xuống chỉ còn trung bình một con số trong một ngày, xuất khẩu dầu vùng Vịnh mất 8 triệu thùng/ngày, giá dầu vượt mốc 80 USD, cảnh báo của Birol đang dần trở thành hiện thực. Tối hậu thư “tính bằng tuần, không phải tháng” đã gắn vận mệnh kinh tế toàn cầu với một tuyến thủy đạo chỉ rộng 33km. Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Hàn Quốc, Nhật Bản hay các quốc gia dự trữ mỏng như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, mỗi tuần khủng hoảng này kéo dài đều có thể đồng nghĩa với lạm phát leo thang và phục hồi kinh tế trật nhịp.

IEA từng cảnh báo, nếu eo biển Hormuz không thể “hoàn toàn, không điều kiện được mở lại”, dự trữ thương mại và dự trữ chiến lược toàn cầu sẽ cạn kiệt nhanh chóng. Birol trong phỏng vấn còn so sánh tình hình hiện tại như “bình hoa đã vỡ” — “eo biển Hormuz đã từng một lần đóng cửa, thì nguy cơ không thể loại trừ sẽ lại bị đóng. Điều này giờ đã in sâu trong tâm trí mọi người”.