Xung đột Mỹ-Iran lại bùng phát, giá vàng lại giảm! Tại sao logic “chiến tranh nổ ra, vàng tăng vọt” lại không còn hiệu nghiệm?

　　Nguồn tin: Nhật Báo Công Chúng

　　Theo Tân Hoa Xã, vào ngày 11 theo giờ miền Đông Mỹ, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông báo, quân đội Mỹ đã phát động một cuộc tấn công vào Iran bắt đầu từ 19:15 ngày 11 theo giờ miền Đông Mỹ, hoàn thành lần thứ 3 trong tuần này tấn công vào Iran, nhằm vào khoảng 140 mục tiêu quân sự của Iran. Đáp lại, Iran đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công vào các mục tiêu của Mỹ ở Trung Đông để trả đũa các cuộc không kích của quân đội Mỹ. Rạng sáng ngày 12, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố eo biển Hormuz sẽ đóng cửa ngay lập tức cho đến khi có thông báo mới và Mỹ ngừng can thiệp vào khu vực này.

　　Giá dầu quốc tế tăng vọt ngay lập tức. Ngày 13/7, hợp đồng tương lai dầu WTI có lúc tăng hơn 5% vào buổi chiều. Tuy nhiên, tài sản trú ẩn truyền thống là vàng lại bị bán tháo mạnh—giá vàng giao ngay giảm sâu nhất xuống 4043 USD/ounce, mức giảm trong ngày có lúc lên tới 58 USD, xuyên thủng ngưỡng 4100 USD.

　　Biến động giá vàng

　　Kinh nghiệm xưa “đạn nổ vàng lên giá” lần này lại không đúng. Ngay từ đầu tháng Ba khi chiến sự Mỹ-Iran mới leo thang, giá vàng từng lao dốc. Vì sao khủng hoảng địa chính trị càng sâu thì vàng lại càng giảm? Câu trả lời nằm trong một chuỗi dẫn truyền phản trực giác.

　　

　　Yếu tố trực tiếp dẫn đến đợt lao dốc này của vàng chính là giá dầu tăng vọt do xung đột Mỹ-Iran. Chuỗi logic dẫn truyền này gồm ba bước:

　　Bước một: Đẩy lãi suất thực lên cao. Eo biển Hormuz đảm nhận khoảng 1/3 lượng giao dịch dầu thô toàn cầu qua đường biển, nếu bị phong tỏa thì áp lực lạm phát năng lượng sẽ tăng vọt. Thị trường bắt đầu đặt cược Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ buộc phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Công cụ quan sát lãi suất CME cho thấy, sau khi xung đột Mỹ-Iran leo thang, xác suất thị trường dự báo giữ nguyên lãi suất vào tháng 7 giảm về 64%, xác suất dự báo tăng 25 điểm cơ bản tăng lên 35%. Vàng là tài sản không sinh lãi, lãi suất chuẩn càng cao thì chi phí cơ hội nắm giữ vàng càng lớn, khiến định giá vàng bị áp lực.

　　Bước hai: Đồng USD mạnh lên. Vàng và USD có hiệu ứng “bập bênh”. Kỳ vọng tăng lãi suất đẩy chỉ số USD tăng, mà vàng tính theo USD, USD tăng đồng nghĩa với việc giá vàng trở nên “đắt” hơn, trực tiếp làm giảm sức mua từ nước ngoài.

　　Bước ba: Tăng chi phí nắm giữ. Khi chuỗi logic giá dầu→lạm phát→kỳ vọng tăng lãi suất hình thành, sức hấp dẫn của vàng như một tài sản không sinh lãi sẽ giảm sút, dòng tiền chuyển hướng sang các tài sản có lãi cao như trái phiếu Mỹ, quỹ tiền tệ..., dòng vốn từ ETF vàng bị rút liên tục, càng làm áp lực bán tăng thêm.

　　Tóm lại: Mỹ-Iran chiến tranh→giá dầu tăng→lo ngại lạm phát, kỳ vọng Fed tăng lãi→USD mạnh, lãi suất tăng→giá vàng giảm. Tâm lý trú ẩn đã thua trước nỗi sợ tăng lãi suất—đây chính là mâu thuẫn cốt lõi trên thị trường vàng hiện nay.

　　

　　Nếu giá dầu là ngòi nổ thì chính sách chuyển hướng của Chủ tịch mới Fed Kevin Wosh lại là “bối cảnh thể chế” làm giá vàng giảm sâu hơn nữa.

　　Wosh là tín đồ của chủ nghĩa tiền tệ Milton Friedman, sau khi nhậm chức đã cải tổ Fed bằng ba bước:

　　Thứ nhất, chấm dứt định hướng chính sách từ trước. Wosh tuyên bố rõ ràng tại Diễn đàn Ngân hàng Trung ương Châu Âu ngày 1/7: Fed sẽ không báo trước định hướng lãi suất với thị trường nữa, hoàn toàn dựa vào dữ liệu kinh tế mới nhất để “quyết định từng cuộc họp một”. Bản thông cáo chính sách giảm mạnh từ hơn 300 từ xuống khoảng 130 từ, loại bỏ tất cả ám chỉ về điều chỉnh lãi suất tương lai.

　　Thứ hai, tránh dự báo “dot plot”. Bản thân Wosh từ chối đưa ra dự báo lãi suất, cho rằng “dot plot chỉ là vẽ bằng bút chì, có thể xóa”, quan điểm dự báo cá nhân của chủ tịch không giúp gì cho việc thực thi chính sách.

　　Thứ ba, nhấn mạnh sự độc lập của ngân hàng trung ương. Trước sức ép từ Tổng thống yêu cầu tiếp tục giảm lãi suất, Wosh công khai đáp trả: “Fed từ lâu đã độc lập, nay cũng sẽ tiếp tục độc lập, sẽ không thay đổi gì đâu.”

　　Hơn chục năm qua, thị trường đã quen với “hội chứng Fed”—gặp khó khăn thì cược ngân hàng trung ương can thiệp. Nhưng khi Wosh đóng cửa sổ kỳ vọng này, nhà đầu tư mất đi “bài tẩy” về đường hướng chính sách, chỉ còn cách bám sát từng con số lạm phát để tự mình đưa ra phán đoán. Phí bảo hiểm bất định tăng lên, bất kỳ biến động nhỏ nào cũng dễ gây ra bán tháo dây chuyền, và vàng chính là nạn nhân đặc thù của kiểu mô hình mới này.

　　

　　Về mặt kỹ thuật, giá vàng đã giảm gần ngưỡng 4000 USD, chạm đáy trong năm nay. Báo cáo nghiên cứu của CICC tính toán, giá vàng quanh 4000 USD hiện tại đã phản ánh đầy đủ dư địa 3-4 đợt tăng lãi suất, cao hơn nhiều so với kỳ vọng thắt chặt thực tế của thị trường kỳ hạn lãi suất—tức là “định giá quá mức”.

　　Về dòng vốn, các vị thế over-weight vàng đã được điều chỉnh nhiều trong thời gian trước. Tính đến ngày 26/6, ETF vàng SPDR đã liên tiếp giảm vị thế, quy mô nắm giữ vàng thấp hơn mức phân bổ hợp lý tương ứng của môi trường lãi suất trung tính.

　　Điều này nghĩa là gì? Ngắn hạn, kỳ vọng tăng lãi suất đã được phản ánh đầy đủ, thậm chí quá mức; nếu sau này giá dầu giảm hoặc lạm phát Mỹ dịu đi, hoạt động mua bù thiếu (short covering) có thể tạo động lực cho một đợt hồi phục ngắn hạn. Tuy nhiên, bắt đáy lúc này vẫn cần cảnh giác, bởi chế độ định hướng theo dữ liệu dưới thời Wosh có nghĩa là bất kỳ số liệu lạm phát vượt kỳ vọng nào cũng có thể khơi mào áp lực bán mới.

　　

　　Dù logic ngắn hạn bất lợi, nhưng nền tảng cho phân bổ vàng trung - dài hạn chưa hề sụp đổ.

　　Thứ nhất, câu chuyện phi USD hóa chưa đổi. Sau sự kiện dự trữ ngoại hối Nga bị đóng băng năm 2022, ngân hàng trung ương toàn cầu mua vàng trở thành lực lượng cơ cấu chính. Quý I/2026, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc tăng mạnh nắm giữ vàng ba tháng liên tiếp, lượng vàng nhập ròng đạt 317 tấn—gấp gần ba lần so với quý trước. Khảo sát của Hội đồng vàng Thế giới cho thấy 89% ngân hàng trung ương tin rằng dự trữ vàng toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trong năm tới.

　　Thứ hai, cải cách của Wosh dù làm tăng bất định ngắn hạn, nhưng về dài hạn, nếu Fed quay lại mô hình “hướng theo quy tắc” thay vì “linh hoạt”, một mỏ neo định giá vĩ mô rõ ràng lại có thể có lợi cho tái định giá giá trị dài hạn của vàng.

　　Thứ ba, kinh nghiệm lịch sử cho thấy cú sốc thanh khoản do chiến tranh thường có dạng “giảm sâu trước, tăng mạnh sau”—khủng hoảng tài chính 2008, đại dịch 2020, xung đột Nga-Ukraine 2022, vàng đều từng giảm sâu ngắn hạn rồi hồi phục mạnh. Đợt bán tháo hiện nay chủ yếu từ quỹ phòng hộ giảm đòn bẩy và máy tính dừng lỗ (program trading stop loss) hơn là rút vốn hệ thống của ngân hàng trung ương hay dòng tiền đầu tư dài hạn.

　　Tóm lại, ngắn hạn nhìn vào lãi suất, dài hạn nhìn vào tín dụng. Ngắn hạn, giá vàng bị kỳ vọng tăng lãi suất “đè”, Fed rơi vào “sương mù Wosh”, thị trường mất mỏ neo, biến động lớn là điều khó tránh; về dài hạn, lực đỡ trung tâm vẫn là phi USD hóa và ngân hàng trung ương tăng mua vàng, kỳ vọng tăng lãi suất đang bị định giá quá mức nếu điều chỉnh sẽ thành cơ hội phục hồi cho vàng.

Chịu trách nhiệm biên tập: Chu Hạc Nam