Các ngân hàng trung ương toàn cầu phát động chiến dịch chống lạm phát: Châu Âu và Nhật đồng loạt tăng lãi suất, rủi ro thắt chặt của Fed tăng mạnh vào mùa thu

Chiến sự ở Trung Đông đã đẩy giá năng lượng lên mức cao, khiến “con hổ” lạm phát quay trở lại sân khấu toàn cầu. Từ Frankfurt đến Tokyo, từ Seoul đến Jakarta, các ngân hàng trung ương lớn đang lần lượt siết chặt chính sách tiền tệ, một làn sóng tăng lãi suất toàn cầu đang được hình thành sau nhiều năm vắng bóng.

Ngân hàng Trung ương Châu Âu tuần trước đã công bố nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ tháng 9 năm 2023. Chủ tịch Lagarde cho biết động thái này được nhất trí thông qua và cảnh báo nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao cùng hiệu ứng vòng 2 xuất hiện, chính sách có thể còn siết chặt hơn nữa; Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tuần này cũng tuyên bố nâng lãi suất, đẩy lãi suất chuẩn lên mức cao nhất kể từ năm 1995. Theo khảo sát của Bloomberg với 44 nhà kinh tế, khoảng 90% người được hỏi dự báo Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tiếp tục thắt chặt thêm nữa trong năm nay.

Trong khi đó, Chủ tịch Fed mới Walsh đêm qua chuyển sang quan điểm “diều hâu” gây biến động mạnh trên thị trường, Phó Chủ tịch Goldman Sachs Rob Kaplan phát đi cảnh báo nghiêm khắc: nếu dữ liệu lạm phát tiếp tục cứng đầu, Fed có thể tăng lãi suất trở lại sớm nhất vào mùa thu và nhiều khả năng sẽ tăng liên tiếp 2-3 lần. Thị trường phái sinh lãi suất ngay lập tức tái định giá mạnh – kỳ vọng tăng lãi suất đầu tiên của Fed được kéo từ tháng 3/2027 lên tháng 10 năm nay, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm ghi nhận mức tăng theo ngày lớn nhất kể từ tháng 3, giá vàng cũng giảm mạnh xuống dưới mốc 4300 USD/oz.

Ngân hàng Trung ương Anh tối nay được dự báo sẽ giữ nguyên chính sách không đổi, duy trì lãi suất cơ bản ở mức 3,75%, nhưng kỳ vọng tăng lãi suất trong năm vẫn chưa biến mất. Từ các nền kinh tế phát triển đến các thị trường mới nổi, màu sắc chính sách tiền tệ toàn cầu đang âm thầm xoay chiều.

Quyết định nâng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Châu Âu tuần trước được nhất trí thông qua. Chủ tịch Lagarde trong tuyên bố chỉ ra, cú sốc lạm phát do xung đột với Iran mang lại đã vượt kỳ vọng trước đó, “chờ chiến sự lắng dịu rồi mới hành động không còn là lựa chọn khả thi nữa”. Lạm phát khu vực đồng euro tháng 5 tăng lên 3,2%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2%, dự báo chính thức mới nhất của eurozone đã nâng lạm phát cả năm 2026 lên 3,0%, trong kịch bản “khó khăn” có thể chạm tới 4,0%.

Đồng thời, ECB đã hạ triển vọng tăng trưởng kinh tế năm 2026 và 2027 nhằm phản ánh tổng hợp các tác động từ cú sốc hàng hóa cơ bản, thu nhập thực tế giảm và niềm tin thị trường sụt giảm. Thị trường dự báo ECB sẽ tiếp tục tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 9, kéo dài chu kỳ thắt chặt hiện tại.

Việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất tuần này cũng có ý nghĩa sâu xa, quyết định nâng lãi suất chuẩn từ 0,75% lên 1,0% trong cuộc họp ngày 15-16/6, đưa lãi suất lên mức cao nhất kể từ tháng 9/1995. Chặng đường của Nhật Bản rất dài: năm 2016 tiên phong áp dụng lãi suất âm, tháng 3/2024 mới chính thức từ bỏ lãi suất âm, đánh dấu lần tăng đầu tiên sau 17 năm. Chỉ số giá sản xuất tháng 5/2024 tăng 6,3% so với cùng kỳ, nhanh nhất trong ba năm qua; chi phí năng lượng và than tăng 13,8%, giá hóa chất tăng 13,4%, áp lực chi phí sản xuất liên tục lan tỏa xuống các ngành hạ nguồn.

Theo báo cáo của Bloomberg, trong khảo sát với 44 nhà kinh tế, khoảng 90% cho rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng lãi suất trước cuộc họp tháng 12, trong đó 52% cho rằng khả năng cao là vào tháng 12, 36% chọn tháng 10, gần 1/4 dự đoán sớm nhất là tháng 9. Việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất lần này, cùng với tín hiệu thắt chặt năm nay từ Fed, động thái đi đầu của ECB, đã làm cho cục diện các ngân hàng trung ương lớn bước vào chu kỳ siết chặt trở nên ngày càng rõ nét.

Ngân hàng Trung ương Anh được dự báo sẽ giữ lãi suất ở mức 3,75% trong cuộc họp thứ Năm, tương đồng với việc Fed giữ nguyên lãi suất hôm thứ Tư, nhưng khác biệt rõ rệt so với ECB và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

Điểm tựa then chốt cho nhận định này là số liệu lạm phát mới nhất của Anh. Tốc độ CPI tháng 5 tăng 2,8% so với cùng kỳ năm trước, giữ nguyên so với tháng 4 và thấp hơn dự báo 3,0% của các nhà kinh tế Wall Street Journal. Giám đốc điều hành Secure Trust Bank – Ian Corfield cho biết, “con số này cho thấy lạm phát chưa lệch hướng đáng kể, tiếp tục củng cố niềm tin cho nhà hoạch định chính sách duy trì mức lãi suất hiện tại”; song ông cũng cảnh báo áp lực giá liên quan đến năng lượng vẫn có thể tiếp tục ngấm dần theo thời gian.

Ngân hàng Trung ương Anh đã không thay đổi lãi suất kể từ tháng 12 năm ngoái. Dù dự kiến cũng sẽ giữ nguyên lần này, nhưng trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu ở mức cao, các ngân hàng trung ương lớn liên tục chuyển sang siết chặt chính sách, thị trường vẫn giữ kỳ vọng BoE sẽ tăng lãi suất trong năm nay.

Áp lực lạm phát đang gây sức ép lên lõi chính sách của Fed. CPI tháng 5 của Mỹ tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu tiên vượt qua mốc 4% trong ba năm, nguyên nhân chủ yếu là giá năng lượng cao – hóa đơn năng lượng của hộ gia đình Mỹ đã tăng tích lũy khoảng 12% kể từ tháng 1/2025.

Chủ tịch Fed mới Walsh đã phát đi tín hiệu cứng rắn trong chống lạm phát, dự báo lạm phát PCE chính thức tăng vọt lên 3,6%, khiến thị trường ngày càng “nóng ruột” về chu kỳ tăng lãi suất. Phó Chủ tịch Goldman Sachs, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Dallas – Rob Kaplan cảnh báo rõ ràng: nếu dữ liệu lạm phát không “hạ nhiệt”, Fed có thể tăng lãi suất trở lại sớm nhất trong mùa thu tới và rất có thể không dừng lại ở một lần mà sẽ tiến hành chuỗi tăng 2-3 lần liên tiếp.

Phát biểu diều hâu của Walsh đã châm ngòi cho sự tái định giá mạnh trên thị trường phái sinh lãi suất, các trader đã kéo sớm kỳ vọng tăng lãi suất đầu tiên của Fed từ tháng 3/2027 lên tận tháng 10 năm nay. Trái phiếu chính phủ Mỹ ngắn hạn bị bán tháo, lợi suất kỳ hạn 2 năm đạt mức tăng lớn nhất trong ngày kể từ tháng 3, giá kim loại quý lao dốc, vàng mất mốc 4300 USD/oz trong phiên giao dịch tại châu Á. Theo lộ trình hiện tại, Fed đang giữ mục tiêu lãi suất liên bang ở mức 3,50%-3,75%, đợt tăng đầu tiên được cho là có khả năng rơi vào cuộc họp tháng 12 hoặc đầu năm 2027.

Hàn Quốc đang đối mặt với thế tiến thoái lưỡng nan đặc thù: cơn sốt trí tuệ nhân tạo thúc đẩy ngành bán dẫn bùng nổ, trở thành nguồn phát sinh áp lực lạm phát mới.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc công bố báo cáo ngày 17/6 cảnh báo, những khoản thưởng quá hào phóng của các “ông lớn” chip như Samsung Electronics, SK Hynix có thể gây ra cuộc chạy đua lương toàn ngành, thông qua tiêu dùng và thị trường lao động sẽ lan tỏa áp lực lạm phát ra phạm vi rộng lớn hơn. Thống đốc Shin Hyun Song mô tả đây là “cơ chế tự củng cố lạm phát” tiềm tàng. CPI tháng 5 của Hàn Quốc tăng 3,1% so với cùng kỳ, nhanh nhất hơn hai năm; sức ép càng gia tăng do cú sốc năng lượng từ chiến tranh Trung Đông.

Tuần trước, Shin Hyun Song tuyên bố rõ ràng ngân hàng trung ương cần “bắt đầu tăng lãi suất trước khi quá muộn”. Trong phiên họp chính sách cuối tháng 5, đã có 2/7 ủy viên chính thức đề nghị tăng lãi suất ngay. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đã nâng dự báo lạm phát năm 2026 từ 2,2% (trước chiến tranh) lên 2,7%, đa số dự báo lãi suất cơ bản Hàn Quốc sẽ tăng từ 2,5% hiện nay lên 3,0% vào cuối năm nay. Cùng lúc, chỉ số Kospi do nhóm cổ phiếu bán dẫn dẫn dắt đã tăng hơn ba lần kể từ đầu 2025, riêng năm nay tăng 84,2%, khiến các nhà hoạch định chính sách phải cân đối giữa kìm hãm lạm phát và kiểm soát thị trường tài sản tăng nóng.

Cú sốc năng lượng cùng sức mạnh của đồng đô la Mỹ đang buộc các NHTW của thị trường mới nổi phải hành động gấp.

Ngân hàng Trung ương Indonesia tuần này đã tổ chức họp khẩn và tuyên bố bất ngờ nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản nhằm bảo vệ tỷ giá rupiah đang ở mức thấp kỷ lục. Rupiah tuần này rơi xuống 18.213/USD – mức thấp nhất lịch sử, trở thành một trong những đồng tiền yếu nhất toàn cầu; chứng khoán Jakarta giảm sâu 31,9% tính từ đầu năm, khiến nhà đầu tư vốn đã chịu sức ép trở nên khó khăn hơn. Tháng trước, NHTW Indonesia cũng đã bất ngờ tăng lãi suất 50 điểm cơ bản trong một lần khác, nâng tổng lãi suất chuẩn lên 5,50%.

Tại các khu vực khác của châu Á, đồng rupee Ấn Độ cũng chịu áp lực, từng chạm gần đáy lịch sử 96,89/USD; baht Thái, won Hàn Quốc và yên Nhật đều đối mặt với áp lực mất giá kéo dài, các ngân hàng trung ương phải lần lượt can thiệp thị trường ngoại hối. Ngân hàng Trung ương Australia đã tăng lãi suất ba lần trong năm nay, đưa lãi suất cơ bản lên mức 4,35%; NHTW New Zealand khẳng định chu kỳ giảm lãi suất đã kết thúc và có thể tăng lãi lần sớm nhất vào tháng 7 hoặc 9.

Từ châu Âu tới châu Á, từ thị trường phát triển tới các nền kinh tế mới nổi, chu kỳ thắt chặt chính sách tiền tệ đồng loạt lần này đang tái định hình lãi suất toàn cầu với quy mô và độ sâu hiếm thấy. Đối với các nhà đầu tư, khi làn sóng diều hâu thay thế màu sắc nới lỏng trước đây từng giúp giá tài sản đi lên, thì quá trình tái định giá rủi ro lãi suất mới chỉ đang bắt đầu.