TACO không đạt kỳ vọng! Đàm phán thương mại Mỹ-Canada đổ vỡ, Mỹ áp dụng thuế quan 50%, Canada tạm dừng đàm phán và chuẩn bị biện pháp trả đũa tương đương

Theo ứng dụng tài chính Zhitong, sau khi đàm phán thương mại Mỹ-Canada đổ vỡ, Hoa Kỳ sẽ bắt đầu áp thuế lên tới 50% đối với một số hàng hóa của Canada vào thứ Bảy theo giờ miền Đông nước Mỹ. Trước đó, hai đồng minh lâu năm ở Bắc Mỹ này đã không đạt được đồng thuận về thỏa thuận thương mại, hai bên đều cáo buộc nhau phá hoại cuộc đàm phán kéo dài nhiều ngày.

Mức thuế này có hiệu lực chính thức ngay sau nửa đêm tại Hoa Kỳ (04:00 theo giờ GMT), bao phủ khoảng 20 tỷ USD hàng hóa của Canada, bao gồm cả những sản phẩm chiến lược như gậy khúc côn cầu bằng gỗ mà hiện nay đã ít được sử dụng. Đối với Canada - đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ chỉ sau Mexico - con số này không đủ để thay đổi cơ bản mô hình tăng trưởng kinh tế; dữ liệu thống kê cho thấy những mặt hàng liên quan chỉ chiếm hơn 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Hoa Kỳ.

Phái đoàn đàm phán phía Mỹ từng đề xuất giảm thuế xe hơi xuống 15%, thuế thép & nhôm xuống 25%, nhưng ở giai đoạn cuối lại điều chỉnh các điều khoản; phía Canada cho rằng điều kiện mới vừa phi kinh tế vừa làm suy yếu độ tin cậy của thỏa thuận, trong khi phía Mỹ lại cáo buộc Canada đưa ra thêm yêu cầu trên khuôn khổ đã thống nhất. Cùng với việc chính phủ Carney thiếu không gian chính trị trong nước để nhượng bộ lớn cho Trump, thương lượng cuối cùng đã leo thang từ mặc cả kinh tế thành tranh cãi về chủ quyền và uy tín trong chính sách thương mại Mỹ-Canada.

Trước khi mức thuế 50% này có hiệu lực, Mỹ đối với Canada không áp dụng một mức thuế duy nhất, mà là “Miễn thuế USMCA + thuế phổ thông với hàng hóa không hợp chuẩn + thuế ngành” cùng tồn tại: đa số sản phẩm đáp ứng nguyên tắc xuất xứ theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) về nguyên tắc vẫn có thể được nhập vào Mỹ với thuế suất 0%; hàng hóa Canada không phù hợp nguyên tắc thường phải chịu thuế phổ thông 35%, thuế đối với năng lượng và phân kali là 10%; các sản phẩm thép và nhôm đã bị áp mức thuế 50% theo “Điều khoản 232”, xe ô tô thường phải chịu thuế 25%, còn các ngành như gỗ mềm cũng áp thuế cao riêng. Do vậy, trước khi có biện pháp mới, Canada đã phải chịu hàng rào thuế quan lớn nhưng có mức độ phân tầng rõ rệt.

Điểm then chốt của biện pháp này không phải là "nâng toàn bộ thuế đối với hàng hóa Canada từ 35% lên 50%", mà là căn cứ theo Điều 338 của Luật Thuế quan năm 1930, áp thuế bổ sung 50% ad valorem đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa được chỉ định, chiếm khoảng 5% tổng giá trị xuất khẩu của Canada sang Mỹ, và một số mặt hàng kể cả đã đáp ứng quy tắc USMCA cũng không được miễn; văn bản pháp luật còn quy định, về nguyên tắc, khoản thuế này sẽ cộng thêm vào các loại thuế phí khác áp dụng, ngoại trừ các hàng hóa đã chịu sự điều chỉnh của "Điều khoản 232". Do đó, các mặt hàng trước kia miễn thuế có thể trực tiếp đội chi phí thêm 50 điểm phần trăm, còn các mặt hàng vốn đã có thuế phổ thông thì tổng gánh nặng cuối cùng có thể vượt 50%. Quy mô tác động vĩ mô trực tiếp là không lớn, nhưng nó tượng trưng cho sự xuất hiện lỗ hổng chính sách miễn thuế USMCA, đủ để đẩy rủi ro lãi suất của ngành sản xuất Bắc Mỹ, hàng tiêu dùng và chuỗi cung ứng xuyên biên giới lên cao.

20 tỷ USD hàng hóa vào tâm bão thuế! Mỹ chính thức áp thuế 50%, Canada tạm ngưng đàm phán và khởi động biện pháp trả đũa tương đương

Tuy nhiên, mức thuế mới này đánh dấu mối quan hệ căng thẳng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Canada Mark Carney ngày càng leo thang, và có thể khiến đàm phán gia hạn Hiệp định Tự do Thương mại Mỹ-Mexico-Canada trở nên khó khăn hơn.

Ông Carney cho biết đã tạm dừng đàm phán thương mại, và phía Canada cũng sẽ thực thi biện pháp trả đũa "tương đương" đối với mức thuế mới.

Trong một thông cáo báo chí, ông Carney nói: “Tôi đã quyết định tạm ngừng đàm phán thương mại với Mỹ và chỉ đạo các phái đoàn đàm phán của Canada lập tức quay trở về Ottawa.”

Ông cũng nói thêm: “Cho đến phút cuối cùng, họ vẫn luôn siêng năng và với thiện chí bảo vệ quyền lợi người dân Canada. Tuy nhiên, Mỹ đã thay đổi các điều khoản dự kiến vào phút chót, vừa phi lý vừa không phù hợp nguyên tắc kinh tế, khiến phái đoàn chúng tôi nghi ngờ nghiêm trọng độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào.”

Trọng tâm thất bại của đàm phán Mỹ-Canada không nằm ở bản thân 20 tỷ USD hàng hóa, mà là các bất đồng căn bản về "điều kiện trao đổi cuối cùng" và độ tin cậy của thỏa thuận: phía Mỹ muốn Canada chấp nhận quy tắc bù trừ thuế xe hơi dựa trên tỷ lệ nội địa hóa Mỹ, đồng thời nhượng bộ ở các lĩnh vực quản lý cung ứng sữa, kinh doanh đồ uống có cồn của Mỹ và mua sắm chính phủ; phía Canada thì yêu cầu hạ thuế ngành thực chất đối với thép, nhôm, ô tô và gỗ mềm.

Carney là người duy nhất đến nay từng lãnh đạo ngân hàng trung ương của hai nền kinh tế lớn (Anh và Canada). Ông trúng cử năm ngoái nhờ cam kết lập trường cứng rắn với Trump, hiện vẫn rất được lòng dân. Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Canada phản đối bất kỳ nhượng bộ nào với Trump.

Chỉ một vài giờ trước, tưởng như hai bên sắp đạt được thỏa thuận. Theo nguồn tin báo chí, thỏa thuận này vốn sẽ giảm thuế đối với thép, nhôm và ô tô, đồng thời có thể cho phép các sản phẩm đồ uống có cồn của Mỹ trở lại các cửa hàng bán lẻ rượu của Canada.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamison Greer phát biểu trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng: “Tối nay, Canada đã từ chối hoàn tất thỏa thuận thương mại với các điều khoản đã thống nhất vào đầu tuần này.”

Ông Greer nói: “Canada đã bỏ lỡ cơ hội thiết lập quan hệ đối tác với Mỹ - nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất trong khối G7.”

Một quan chức cấp cao của chính quyền Trump cho biết, đề xuất của Mỹ vốn có thể mang lại cho Canada chế độ ưu đãi thuế quan tốt nhất trong số những quốc gia xuất khẩu chính sang Mỹ, nhưng Canada lại yêu cầu nhượng bộ lớn hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực thép, nhôm, ô tô và gỗ mềm.

Vị quan chức này cho biết, hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào tiếp theo được lên lịch khi Mỹ bắt đầu áp dụng mức thuế mới.

Tháng trước, Trump từng đe dọa áp thuế đối với một loạt hàng nhập khẩu của Canada, bao gồm rượu vang, đồ nội thất, sản phẩm sữa, xi măng, quần áo, cần câu và thiết bị khúc côn cầu.

Các chuyên gia thương mại cho biết, những mặt hàng không đáp ứng điều kiện đãi ngộ ưu đãi theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada sẽ đối mặt tác động mạnh từ thuế quan, một số ngành vốn đã yếu ớt có thể chịu thiệt hại nghiêm trọng dẫn đến thất nghiệp và doanh nghiệp phá sản.

Trước khi đưa ra quyết định này, Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada với Mỹ Dominique LeBlanc và ông Greer đã có cuộc đàm phán kéo dài ba ngày tại Washington.

Mức thuế mới lên tới 50% này là một lần siết thêm trên nền tảng các loại thuế hiện có của Mỹ đối với thép, gỗ và ô tô; những ngành này đã chịu tác động nặng nề trong 18 tháng qua, tuy nhiên tình trạng yếu kém nhìn chung vẫn chỉ giới hạn trong nội bộ các ngành này.

Ba ngày “ngưng bắn thuế quan” hóa thành hư không, chiến lược giao dịch TACO chịu thử nghiệm áp lực

Việc Trump không triển khai đúng như kỳ vọng của thị trường về chiến lược TACO, trong ngắn hạn nhất định sẽ ảnh hưởng đến khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư toàn cầu, từ đó khiến thị trường chứng khoán thế giới đang ở mức cao lịch sử có khả năng điều chỉnh giảm hoặc đi ngang trong vùng biến động.

Việc công bố tạm dừng áp thuế 50% trong ba ngày trước đó rõ ràng có các đặc điểm điển hình nhất của “giao dịch TACO Trump” - đầu tiên tạo cú sốc rủi ro bằng biện pháp thuế cực hạn, sau đó trước hạn chót làm dịu tình hình nhờ thỏa thuận hoặc gia hạn, nhưng điều này không đồng nghĩa Trump hoàn toàn nhượng bộ, vì chi tiết thỏa thuận và thuế xe hơi vẫn chưa chốt hạ cuối cùng.

Chiến lược giao dịch ngày càng "hot" trên phố Wall - TACO (Trump Always Chickens Out): xuất hiện từ tháng 4 năm 2025, giai đoạn Trump triển khai chiến dịch thuế quan “đối ứng” chưa từng có tiền lệ trên toàn cầu. Khi đó các trader đặt cược hoặc Chính phủ Mỹ sẽ rút lại đe dọa thuế, hoặc nếu thực hiện thì cũng sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với những gì Trump hù dọa và không đủ lực cản đà mở rộng kinh tế Mỹ.

Chiến lược TACO hiện đã được các trader áp dụng rộng rãi, trở thành chiến lược giao dịch hot nhất: mỗi khi Trump đưa ra lời đe dọa thuế mới cứng rắn hơn hoặc tung ra biện pháp lớn khiến thị trường lao dốc, nhà đầu tư cổ phiếu và trái phiếu toàn cầu đều đặt cược rằng ông sẽ rút lại vào phút cuối hoặc chính sách thực tế sẽ yếu hơn nhiều so với đe dọa, từ đó mạnh dạn mua vào khi thị trường yếu, đặt cược thị trường chứng khoán sẽ nhanh chóng hồi phục mạnh trong ngắn hạn.

Lần này Mỹ áp thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, chiếm chỉ hơn 5% tổng giá trị xuất khẩu của Canada sang Mỹ, về quy mô thương mại trực tiếp thì chưa đủ thay đổi quỹ đạo kinh tế Mỹ hay toàn cầu; nhưng có thể gây ảnh hưởng rõ rệt cho các ngành như rượu vang, sản phẩm sữa, xi măng, đồ nội thất, thiết bị khúc côn cầu... Rủi ro lớn hơn nằm ở chỗ, Canada thông báo tạm ngưng đàm phán và thực hiện biện pháp trả đũa tương đương, trong khi Mỹ lần đầu tiên sử dụng điều 338 của Đạo luật Thuế 1930 - một công cụ pháp lý hiếm khi sử dụng - điều đó đồng nghĩa thuế nhập khẩu hoàn toàn có thể trở thành công cụ gây sức ép song phương mà không cần điều tra dài hạn, đồng thời làm mờ khả năng gia hạn hiệp định USMCA trong tương lai.

Đối với thị trường chứng khoán toàn cầu, đàm phán Mỹ - Canada đổ vỡ là tin tức tiêu cực nhẹ nhưng rõ ràng đối với khẩu vị rủi ro: vì thuế bắt đầu có hiệu lực vào thứ bảy, thị trường cổ phiếu chưa phản ánh hết yếu tố này, và diện bao phủ chỉ 20 tỷ USD là quá nhỏ để gây ra bán tháo có tính hệ thống.

Tuy nhiên, kịch bản "tạm ngưng 3 ngày - tuyên bố sắp đạt thỏa thuận - cuối cùng thuế vẫn được áp" đã làm suy yếu niềm tin vào chiến lược giao dịch TACO “Trump luôn rút lui trước phút chót”. Áp lực ngắn hạn sẽ tập trung vào tài sản Canada, đồng tiền Canada, cũng như các ngành thép nhôm, ô tô, gỗ và chuỗi cung ứng hàng tiêu dùng Bắc Mỹ; nếu xung đột mở rộng ra phạm vi lớn hơn với thương mại USMCA, biên lợi nhuận của doanh nghiệp, lạm phát hàng hóa Mỹ và phí rủi ro chính sách sẽ cùng leo thang, khi đó cổ phiếu chu kỳ toàn cầu và tài sản rủi ro định giá cao mới có thể phải đối mặt với định giá lại sâu sắc hơn.